Taıland: Qazaqstan jastarynyń kózimen

Bangkoktegi Úlken saraıda (Grand Palace)

Bul atalǵan jastardyń Taılandqa alǵashqy sapary edi. Capar barysynda olar eldiń úsh ataqty qalasyn – Phýket, Pattaııa jáne Bangkok qalalaryn aralady. Dana Taılandqa jasaǵan alǵashqy saparyn «Taılandty týrıs­tik sektordan bastap sońǵy teh­nologııaǵa deıin ártúrli qyrynan seziný múmkindigi», dep sıpattady. Dııora Akmalova Taılandtyń ádemi jaǵajaılary men tro­pıkalyq jemis plantasııalarymen áıgili qalasy – Phýketke kelgendegi alǵashqy áserin «densaýlyq jolynda ózgeristerdi izdegender úshin naǵyz jumaq», dedi. Asanálı Taıland týraly «mádenıeti jarqyn, tabıǵaty tańǵajaıyp jáne qonaqjaılylyǵy joǵary, ásirese ǵylym men tehnologııa salasyndaǵy yntymaqtastyq úshin áleýeti zor el», degen pikir bildirdi. Sońǵy 4 jylda taı tilin óz betimen úırengen Aleksandrǵa kelsek, ol osy sapar ózine taılyqtardy jaqsyraq túsinýge múmkindik bergenin aıtyp, «men olarmen taı tilinde til tabysýǵa tyrysqanymdy kórgende taılyqtar maǵan ózderiniń meıirimdiligin tanytty», dedi.

Em jáne saýyqtyrý týrızmi

Phýketti alǵashqy saıahattaǵan jeri retinde ashqan tórt otandasymyz Taıland­tyń, ásirese Phýket­tiń sheteldik qo­naqtarǵa usynatyn em jáne saýyq­­tyrý týrızmine tánti boldy. Nazarbaev ýnı­ver­sıtettiń medısına fakýltetiniń stýdenti Dııora­nyń aıtýynsha, Taı­landqa týrıster­di tar­tatyn negizgi fak­tordyń biri – onyń qol­je­timdi medı­sınalyq cervısteri men erekshe qyzmet kórsetý sapasy. Em servısteriniń ishinde me­dısınalyq jalpy tekserý, kos­me­tıkalyq hırýrgııa, qalpyna keltirý terapııasy jáne ortopedııalyq hırýrgııa týrıster arasynda eń kóp suranysqa ıe. Sonymen qatar Taılandtyń qolje­timdi, ári joǵary sapaly qartaıýǵa qarsy emdeýindegi bedeli halyqaralyq pas­ıentterdiń sanyn aıtarlyqtaı kó­b­eıtýge septigin tıgizdi. Taılandtyń qar­taıýǵa qarsy emdeý sektorynyń joǵary sapasy onyń 2020 jyly Jahandyq saýyqtyrý ınstıtýtynyń jahandyq saýyqtyrý ekonomıkasy monıtoryndaǵy (Global Wellness Institute’s Global Wellness Economy Monitor) 10-shy orny­men dá­leldenedi. Sheteldik qonaqtar tek hı­rýrgııalyq emes, sonymen qatar konser­vatıvti prosedýralarǵa deıin beıimdelgen servısterdi usynatyn eń zamanaýı tehnologııalar men bilikti mamandarǵa qarala alady.

Dııoranyń aıtýynsha, Taıland – saýyqtyrý týrızmi úshin de taptyrmas jer. Taılyqtar saýyqtyrý týraly sóz bol­ǵanda tek tán saýlyǵyn ǵana emes, bálkim odan da tereńirek maǵynany qam­tıtyn dúnıeni túsinetin bolar. Sonymen birge Taılandtyń saýyqtyrý týrızmi óziniń dástúrli emdik tájirıbesiniń baı murasyna súıenedi. Álemniń túkpir-túkpirinen jasarýǵa em izdep saparlaǵan mıllıondaǵan kelýshilerdi taı elindegi ártúrli saýyqtyrý prosedýralary, sonyń ishinde spa ortalyqtary men saýyqtyrý keshenderi usynatyn erekshe servıster qyzyqtyrmaı qoımaıdy. Ásirese ózi­niń aıryqsha emdik qasıetimen tanymal taı massajy Taılandtyń kez kelgen buryshynda qoljetimdi. Sondaı-aq damyp kele jatqan týrızm ındýstrııasynda Taılandtyń negizgi týrıstik baǵyt retinde tabysqa jetýiniń basty qupııasy – minsiz qyzmet kórsetý. Taılyqtar erekshe qonaqjaılylyq kórsetý ónerin jaqsy meńgergen jáne bul týrızm ındýstrııasynda jańa bıikterge jetýde mańyzdy ról atqarady.

Taılyqtardyń erekshe qonaqjaılylyǵy

Osy saparynda taılyqtardyń júz­derindegi shynaıy kúlki Aleksandrdy erekshe tańǵaldyryp, ol búkil álem Taılandty nelikten «Kúlimsireý eli» dep sanaıtynyn túsingendigin aıtty. Kóshede kezdesken satýshylardan bastap, 7-Eleven dúkenindegi kassırge deıin ony barlyq jerde kúlimsirep qarsy alypty. Bul onyń Taılandqa erekshe qonaqjaı el retinde qaıta oralý nıetine oń áserin tıgizgen. О́z tájirıbesine súıene otyryp, Aleksandr sheteldik qonaqtardyń taılyqtardy «jylyshyraıly, aqkóńil, qonaqjaı jáne árdaıym qol ushyn berýge daıyn» degen minezdemelerimen tolyqtaı kelisedi. Aleksandr Phýkette kofe men kokteıl daıyndaıtyn áıelmen óte jaqyn dos bolyp, myńdaǵan shaqyrym qashyqtyqqa qaramastan, áleýmettik jeli arqyly jıi sóılesip turady. Al ol Pat­taııada shashtarazǵa barǵanynda sondaǵy jumyskerlermen qyzyǵa sóıles­kenderi sonsha, olar tańnyń qalaı atqanyn baıqamaı qalypty. Bangkokte BTS (Bang­koktiń qoǵamdyq kólik júıesi) mingen taı jigiti oǵan bılet satyp alýǵa kómektesken. Aleksandrdyń pikirinshe, Taı­landtyń ádemi jaǵajaılary, halqy­nyń erekshe meıirimdiligi, dámdi taǵamdary men alýan túrli mádenıeti sheteldikterdi tartatyn negizgi faktor bolyp sanalady.

Baı mádenıet jáne álemdik deńgeıdegi as úı

Dana Taılandqa alǵashqy sapary aldynda taı mádenıeti men taǵamyna erekshe qyzyǵýshylyq tanytqan. Ol «Usqynsyz úırek» (Ugly Duckling series), «Gormondar» (Hormones), «Belgisiz jer­diń qyzy» (Girl From Nowhere) sııaqty bir­neshe taı shoýyn, negizinen lakorndardy (taı serıaldary) kóre otyryp, taı mádenıeti men taı tili týraly tujyrymyn qalyp­tastyrǵan. Onyń aıtýynsha, taılyqtar – qorqynyshty jáne trıller shoýlary úshin mıstıkalyq oqıǵalardy jasaýda eń úzdikterdiń biri. Oǵan Netflix-tegi eń tanymal taı shoýlarynyń biri «Belgisiz jer­diń qyzy» (The Girl From Nowhere) fılmi mysal bola alady. Taılandtaǵy 7 kúndik sapary barysynda Dana taı taǵamdaryn, ásirese ártúrli taǵamdarda qoldanylatyn balǵyn teńiz ónimderin jegendi qanshalyqty unatqanyn esine alady. Onyń súıikti taǵamdarynyń biri – tuzdy, jańǵaqty jáne sál tátti tuzdyq­tar úılesim tapqan balǵyn asshaıandary bar «Pad Taı» (Pad Thai). «Tom Iаm» (TomYum) – Dana men onyń áriptesteri Taı­landta dámin tatqan, taǵy bir álemge áıgili taı taǵamdarynyń biri. Dana taı taǵamdarynan basqa, Taıland usynatyn tropıkalyq jemisterdiń alýan túrine tańǵalǵan. Ol tropıkalyq jemisterdiń birazyn tatyp kórgenin jáne olardyń ishinde eń súıiktisi – taılyqtar «jemis patshaıymy» dep ataıtyn, sál tátti jáne qyshqyl dámi bar mangýstın bolǵanyn aıtty. Dana jáne onyń áriptesteri qaı­da barsa da tamaq pen túrli balǵyn jemis­terdi taba alatynyna kóz jetkizdi jáne bul Taılandtyń «Álem as úıi» degen ataqqa laıyqtyǵyn taǵy bir ret aıǵaq­tady. Bul ataqqa ǵylymı zertteýler men tehnologııaǵa, negizinen, azyq-túlik qa­ýipsizdigi salasyndaǵy úzdiksiz ınvestısııa men halyqaralyq sapa standarttaryna sáıkes kelý mindettemesi arqyly qol jetkizildi.

Ǵylym jáne tehnıkalyq progress

Taıland azyq-túlikti ishki tutyný úshin de, álemdik naryqtarǵa halyqaralyq jetkizý úshin de óndiredi. Qazirgi tańda Taıland ekologııalyq taza jáne qaýipsiz «bolashaq azyq-túlikti» ázirleý úshin tehnologııalyq jetistikterdi paıdalaný arqyly Azııanyń ınnovasııalyq ortalyǵyna aınalýdy maqsat etip otyr. Jobanyń barlyq qatysýshysy Taılandtyń Shyǵys ekonomıkalyq ınnovasııa dálizine (EECi) baryp, eldiń ǵylym men tehnologııa salasyndaǵy jetistikterine kýá boldy. Zertteý, ınnovasııalaý jáne joǵary tehnologııalyq salalar úshin habqa aınalýǵa baǵyttalǵan Taılandtyń Shyǵys ekonomıkalyq ınnovasııa dálizi (EECi) – Taıland Koroldigi Úkimetiniń strategııalyq bastamasy. Astana ýnıversıteti aqparattyq júıeler fakýltetiniń stýdenti Asanálı EECi sapary ózi úshin erekshe qyzyqty ótkeni týraly jáne ol sapar barysynda bıotehnologııa, robottehnıka, aeroǵaryshtyq jáne sıfrlyq ınnovasııalar sııaqty aldyńǵy qatarly salalardaǵy jetistikterdi kórý múmkindigine ıe bolǵandyǵyn aıtty. Sapar aıasynda ǵylymı parkter men ǵylymı-zertteý ınstıtýttaryn ara­laǵan Asanálı Taılandtyń ǵylymı je­tistikterge qolaıly ekojúıeni qurýǵa degen umtylysyn óz kózimen kórdi. Ol «ǵylymı, óndiristik, memlekettik qury­lymdardyń, zertteýshiler men kásip­kerlerdiń yntymaqtastyǵymen jasalǵan naqty qadamdar ınnovasııanyń shekarasyn qalaı ashatynyna kýá boldym», deıdi. Bul sapar Asanálıge Taı­land pen Qazaqstan arasyndaǵy turaqty damý jolyndaǵy ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq ju­mys­tar salasyndaǵy ekijaqty ynty­maq­tastyǵynyń bolashaqtaǵy úlken bas­tamalaryna senimdilik berdi. Eki el sáı­kesinshe 2050 jáne 2060 jyldarǵa qaraı kómirtegi beıtaraptyǵyna qol jetkizýge mindetteme alǵandyqtan, jańartylatyn energııa salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń nyǵaıýyna zor senim artýda. Mundaı qa­damdar taza energııa sheshimderin ázir­leýdi jáne engizýdi jedeldetý úshin bilim, tájirıbe jáne ınvestısııalardy bólisýge baǵyttalýy múmkin.

Qazaqstannyń bolashaǵy bolyp sa­nala­tyn jańa urpaq Taıland pen Qazaq­stan yntymaqtastyǵynyń bolashaǵy jarqyn bolatynyna senimdi. Olardyń pikirinshe, ásirese týrızm, mádenı almasý, bilim, saýda, ınvestısııa, ǵylym men tehnologııa jáne jańartylatyn energııa kózderi eki el arasyndaǵy qarym-qatynasty odan ári nyǵaıtý úshin eń ma­ńyzdy sala­lar qataryna kiredi. Osy maqsatqa jetý úshin Asta­nadaǵy Taıland Koroldiginiń Elshiligi eki el ara­syndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqtyń jan-jaqty jáne úzdiksiz damýyn qamtamasyz etýge umtylady. Bul jetistikti aıqyndaıtyn negizgi kórsetkishtiń biri – Taı­landqa Qazaq­stannan keletin týrıster sany. Bul kór­setkish jylyna 50 myń adamnan 2023 jyldyń al­ǵashqy tórt aıynda ǵana Taılandqa barǵan shamamen 80 myń qazaqstandyq týrıske deıin ósti. Eger ósim osy qarqynmen jalǵasa berse, bul kórsetkish jyl sońyna deıin eki esege deıin artýy múmkin. «Taı­landty qazaqstandyq jastar kózqarasy arqyly tanytý» jobasy Taılandtyń eń jaqsy týrıstik baǵyt­tar­dyń biri ekendigin taǵy bir aıqyndap berdi. Mamyr jáne maýsym aılary Taılandtaǵy eń tómen týrıstik maýsym bolǵandyǵyna qaramastan, ádemi teńizi men ja­ǵajaılary bar eldiń álemge áıgili eki qalasy – Phýket pen Pattaııaǵa barý arqyly Qazaqstan jas­tary shytyrman oqıǵalarǵa toly is-sharalardy tama­shalaı otyryp, taılyq mádenı ortaǵa tereń boılaı tústi.

Maqalany ázirlegen: Orataı Phbýnlap Gýnasıılan, doktor, Taıland Koroldigi Elshiligi mıssııa basshysynyń orynbasary jáne keńesshisi

(Avtor maqalany ázirleý barysynda Asanálı Baqtybaev, Dana Esbergenova, Dııora Akmalova, Aleksandr Pasanıýk usynǵan materıaldardy qoldandy)