Kollajdardy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Týrızm ındýstrııasyn damytýdyń 2023-2029 jyldarǵa arnalǵan jańa tujyrymdamasyna sáıkes, alty jylda týrıstik qyzmetterdiń jalpy qosylǵan quny 80%-ǵa, 3,5 trln teńgeden 6,3 trln teńgege deıin ósýi kerek. Bundaı ósimge qol jetkizý úshin Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń mamandary salany damytýǵa 80-nen asa ınfraqurylymdyq is-sharanyń tizimin jasap, jobalyq-smetalyq qujattaryn daıyndady. Onyń ishinde – joldar men áýejaılardy jóndeý, tabıǵatty qorǵaý aımaqtaryn qamtıtyn Imantaý-Shalqar shıpajaıyna qatynaıtyn joldardy salý jáne qaıta jańartý, Jasybaı kóline 15 shaqyrymdyq kireberis joldy ortasha jóndeý qarastyrylǵan. Abaı oblysyna qarasty Alakól men Balqashtaǵy Bertis shyǵanaǵy jaǵalaýyn abattandyrý kózdelip otyr. Tıisti qarjy qarastyrylǵan jaǵdaıda atalǵan jobalar jaqyn arada júzege aspaqshy.
«Júrgizilip jatqan jumystar elimizdiń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrýǵa jáne týrıstik ınfraqurylymdy jaqsartýǵa baǵyttalǵan. Eldi mekenderden bólek, ulttyq saıabaqtar aýmaǵynyń ınfraqurylymyn damytý barysynda týyndaǵan máselege baılanysty ákimdikter óz quzyrettiligi sheginde jumystar júrgizedi», degen edi Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri Erjan Erkinbaev.
Tıisti mınıstrlik 2030 jylǵa qaraı ishki týrıster sanyn 11 mln adamǵa, al sheteldik týrıster sanyn 4 mln adamǵa deıin jetkizip, «Saıahat» jiktemesi boıynsha qyzmetter eksporty 5,5 mlrd dollarǵa deıin ósetinin aıtady.
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetine qaraǵanda, ótken jyly elimizge 4,7 mln sheteldik týrıst kelip, ishki týrıster sany 8,6 mln adamdy quraǵan. Olardyń arasynda ulttyq tabıǵı saıabaqtar men qoryqtarǵa barǵan jáne shıpajaıda demalǵan 2,2 mln otandyq azamattar bolsa, onyń 264,7 myńy sheteldik. Sonymen qatar byltyr ózge elge 7,7 mln adam saıahattaǵan. Bul el ishinde demalyp kelgenderden kem degende úsh ese kóp ekenin baıqatady.
Týrızm ındýstrııasynyń damýyna kedergi keltirip otyrǵan – júıeli ınfraqurylym máselesinen ózge, óńirler arasyndaǵy joldardyń nasharlyǵy. Jol boıyndaǵy dámhanalarda qarapaıym sanıtarlyq-gıgıenalyq talaptardyń saqtalmaýy men kólik qyzmetteriniń kóńilge qonymsyzdyǵy taǵy bar. Tipti elimizdiń iri óńirlerinde arnaıy týrıstik avtobýstar joqtyń qasy. Avtobýspen saıahattaý týrlarynyń usynystaryn zerttegen sala mamandary Almaty men Astana qalalarynda birneshe týroperator avtobýs týrlaryn usynǵan. Al jol talǵamaıtyn kólik týrlaryna qaraǵanda mundaı usynystar az bolǵanyn aıtady. Shartty túrde atalǵan qyzmetter naryǵyn sheteldikter men otandyq týrısterge arnap eki sanatqa bólgen. Máselen, Sharyn shatqalyna avtobýs týryn bir týroperator ulttyq valıýtamen, ekinshisi dollarmen usynýy múmkin. Sheteldik týrısterge baǵyttalǵan týroperator joǵary baǵada saıahattaýǵa aldyn ala tólem jasap, týrdyń kez kelgen jaǵdaıda ótetinine kepildik beredi. Suranysqa saı aǵylshyn tilinde sóıleıtin gıd pen qosymsha transfer qyzmetterin de kórsetedi.
Almaty oblysynda táýlikke qala syrtyndaǵy avtobýs týrlarynyń ortasha baǵasy bir adamǵa 7 myńnan 8,5 myń teńgeni (16-19 dollar) quraıdy. Birneshe táýliktik saıahattaý – odan qymbatyraq,
9 myń teńgeden 55 myń teńge aralyǵynda (20-123 dollar). Bul somaǵa tamaqtanýdan kempıngke deıingi qosymsha qyzmetter kiredi. Týrıster az bolsa – shaǵyn, al yntalylar kóp bolsa, 50 oryndyq úlken avtobýstarmen tasymaldanady. О́ńirlerdegi týrızmge kórsetiletin kólik qyzmetteri de ártúrli. Eń iri týrıstik aımaq sanalatyn Almaty men Astana qalalaryna kelýshiler sany jetip artylǵanymen, avtobýs týrlaryna usynystar az.
Jýyrda «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń janyndaǵy týrızm salasy boıynsha sarapshylar toby atalǵan kásiptiń tabystylyǵyna baılanysty máseleni kóterdi. Mundaı kólikterdi jalǵa alý naryǵynda arnaıy jaıly týrıstik avtobýstardyń joqtyǵynan suranys usynystan artyp otyrǵany aıtyldy. Elimizdiń ońtústik astanasyna ózge elden keletin týrıster qalada uzaq kidirmeı, tikeleı Qyrǵyzstanǵa asatynyn mysalǵa keltirdi. Ystyqkólge jaqyn jerde týrpaketter arzanyraq. Elimizdegi týrıstik avtobýs qyzmetiniń quny kórshi Qyrǵyzstanǵa qaraǵanda áldeqaıda joǵary. Bul – ózimizdegi týrıstik kásiporyndar men tasymaldaýshylar úshin kúrdeli másele.
Byltyr qurylǵan Qyrǵyzstannyń týrızmdi qoldaý jáne damytý qory GoBus avtobýsyn iske qossa, óz kezeginde kórshi О́zbekstan da týrıstik avtobýstardyń jetispeýshiligi máselesiniń sheshimin tapqan. Olar kólik qyzmetiniń qunyn arzandatý maqsatynda birqatar sharany qolǵa aldy da. Máselen, Úkimet ózbektiń kólik mınıstrligine qarasty «Uzautotrans service» memlekettik avtobýs kompanııasyna 20 mln dollarǵa 167 týrıstik avtobýs satyp aldy. Onymen qosa oblystarda týrıstik avtobýstardy jalǵa berýmen aınalysatyn kompanııalardy maqsatty túrde yntalandyryp, EDB arqyly qarjylyq qoldaý kórsetti. Nátıjesinde, О́zbekstandaǵy týroperatorlar elimizdegi sheteldikterge qyzmet kórsetý úshin bizdegi týrıstik agenttikterge emes, Qyrǵyzstandaǵy operatorlarmen baılanysady.
Jelide ártúrli týrıstik nusqany jarnamalaıtyn sheteldik týroperatorlardyń pakettik usynystary shynymen de kóp. Reseıdiń, Qyrǵyzstannyń jáne О́zbekstannyń sheteldik kompanııalary ishki avtobýs baǵyttaryn tek elimizdiń óńirleri arasynda halyqaralyq týrlardy usynady. Bul bizdegi kólik kompanııalary men týroperatorlaryna qyzmet etedi. Elimizdiń kórikti jerlerine saıahattaý saparlarynyń baǵasy – qyzmetter paketi retinde kórsetilgen. Oǵan qonaqúıde turý, tamaqtaný, áýejaı transferi, gıd pen aýdarmashy qyzmetteri, kólik shyǵyndary, týrıstik jáne ekologııalyq tólemder kiredi. Jalpy somadan tek týrıstik avtobýspen jol júrý shyǵyndaryn bólip alý múmkin emes. Mundaı týrdyń ortasha táýliktik qunyn baǵalaý – 130-140 dollar aralyǵynda. Keıbir qyrǵyz operatorlary tipti, kúnine 48,5 dollarǵa týrlar usynatyndary bar.
Osyǵan oraı, «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń týrızm salasy boıynsha sarapshylar toby memlekettiń atalǵan máselege aralasyp, memlekettik qarajat esebinen týrıstik avtobýstardyń jeke parkin qurýǵa usynys bildirip otyr.
Elimizdegi týrıstik avtobýstardyń jeke qurastyrý faktisine qatysty
52 oryndyq iri Yutong avtobýsy Qaraǵandy oblysynyń Saran qalasyndaǵy QazTehna zaýytynda shyǵarylady. Ázirge, memleket tarapynan kóliktik-týrıstik qyzmetti qoldaýdyń birden-bir joly – týrıstik avtobýstardy satyp alý. Bul úshin 25% kóleminde ótemaqy tóleýge tıis. Biraq mundaı ınvestısııaǵa kez kelgen týroperatordyń shamasy jetpeıdi. Bul turǵydan kelgende elimiz óziniń týrıstik qyzmet naryǵyn ǵana emes, el ishindegi naryqty da jaýlap alýǵa daıyn kórshilerinen artta qalyp turǵanyn aıtpasqa bolmaıdy. Eger atalǵan jaıǵa memlekettik deńgeıde aralaspasa, mundaı qyzmet kórsetý naryǵyna Qytaı, О́zbekstan men Qyrǵyzstannyń sheteldik kompanııalary ıelik etýi ábden múmkin.
