Dóńgelek ústelde sala basshysy kún tártibindegi máseleniń asa ózektiligin aıtyp, kóńil kónshitpeıtin statıstıkalyq derekter keltirdi. Byltyr balalar men kámelet jasqa tolmaǵan jasóspirimderge qatysty jasalǵan qylmystyq áreketter sany 383 bolsa, bıylǵy 6 aıda balalarǵa qatysty 252 adam jynystyq sıpattaǵy qylmysqa barǵan. Al elimiz boıynsha 21-82 jas aralyǵyndaǵy 374 azamat kámeletke tolmaǵandarǵa zorlyq kórsetý isimen jazalanǵan. Mınıstr balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyq sıpatyndaǵy qylmystar respýblıka óńirleriniń ishinde Jambyl, Atyraý, Almaty, Pavlodar, Qyzylorda oblystarynda jıi oryn alatynyn jetkizdi.
«Memleket basshysy Túrkistanda ótken Ulttyq quryltaıda urpaq tárbıesi, balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyq, álimjettik, otbasy qundylyqtaryn saqtaý máselelerin kóterip, tıisti tapsyrma bergen edi. Dıdary ózgergen dúnıede qazaq qoǵamyn ilgeri jeteleıtin – osy kókórim jastar, zamannyń kóshinen qalmaı kele jatqan óskeleń urpaq dep bilemiz. Alaıda keıingi ýaqyttaǵy ózimiz jıyn quryp otyrǵan Túrkistandaǵy, Abaı oblysyndaǵy, kúni keshegi Qaraǵandydaǵy keleńsiz jaǵdaı qoǵamda alańdaýshylyq týǵyzdy. Qoǵamdaǵy aýyr faktilerdiń jyly jabylýy, ashyq aıtylmaýy resmı derek pen shynaıy kórsetkishtiń alshaqtyǵyna ákeledi. Talaı qylmystyq is ashylmaǵan kúıi qalady. Naqty derek-dáıek anyq bolmaǵan soń, máselemen kúresýdiń tetikteri de tıimdi bolmaıtynyn eskerýimiz kerek. Otbasy ınstıtýty, bala qaýipsizdigi, qoǵam qundylyǵy, adamnyń ómiri men bostandyǵy – zań men tártip turǵysynan áli de tereńinen qaýzaıtyn túıtkildi másele. Egemen elde, beıbit jerde shıetteı, qorǵansyz, beıkúná balalar teris pıǵyldy adamdardyń qurbany bolyp jatqany ata-ana retinde barshamyzdyń janymyzǵa batady. Búgingi is-sharany arnaıy kıeli Túrkistan jerinde uıymdastyrýdyń sebebi – osyndaı aýyr qylmystyń jurt bolyp jıylyp sheshimin tabý, qoǵamda ádep normasyn qalyptastyrý, profılaktıka sharasyn egjeı-tegjeı talqylap, azamattyq sektor, jaýapty organdarmen birlesip, jedel is-qımyl jasaý», dedi Darhan Qydyráli.
Sala basshysy «Balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý jónindegi nusqaýlyq» daıyndalǵanyn málimdedi. Nusqaýlyq statıstıkalyq derekterdi, qylmyskerdiń kelbetin, ata-anaǵa keńester men kórshi, týys pen kýágerge degen usynysty qosa alǵanda, osy salaǵa baılanysty negizgi aspektilerdi qamtyp otyr. Mınıstrdiń pikirinshe, bul – balalardy oqys jaǵdaıdan qorǵaýda qoǵamnyń barlyq múshesi úshin qundy resýrs. Odan bólek bıyl Qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshylary «Balalar máselesin BAQ-ta qalaı qaýipsiz jarııalaýǵa bolady» atty praktıkalyq nusqaýlyqty jarııalady. «Balalar týraly jazǵanda da aqparat quraldary muqııat bolǵan abzal», dep tujyrymdady D.Qydyráli.
Jıynda sóz alǵan Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy balalarǵa qatysty qylmystardyń aldyn alý maqsatynda óńirde ákimdik, prokýratýra, polısııa departamentimen jáne úkimettik emes uıymdarmen vedomstvoaralyq jumys júıesi qalyptasqanyn habarlady. Deı turǵanmen, zorlyq-zombylyq áreketter áli de tyıylmaı tur. Ony ákim statıstıkalyq kórsetkishpen baıandap ótti. Arnaıy esepke alý organynyń resmı deregine sáıkes, 2022 jyly balalarǵa qarsy 209 qylmystyq áreket tirkelgen. 2021 jyly bul san odan da kóp – 230 qylmys. Al bıylǵy 7 aıda 139 qylmys tirkelipti. Bul san ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda birshama artqan. О́z kezeginde oblys ákimdigi balalarǵa kórsetiletin zorlyq-zombylyqpen kúresý úshin áleýmettik osal toptaǵy jáne jas otbasylardyń múshelerin jumysqa ornalastyrýǵa kirisken. Sonyń aıasynda «2021-2025 jyldarǵa arnalǵan kásipkerlikti damytý jónindegi ulttyq jobasy» sheńberinde 72 myńnan astam jáne «Jastar praktıkasy», «Alǵashqy jumys orny», «Kúmis jas», «Bıznes-Bastaý» jobalary boıynsha 28 myńnan joǵary azamat jumyspen qamtylǵan. Sondaı-aq «Qamqorlyq januıa ortalyǵy» men «Besterek» jobasy bar. Sońǵy jobany ári qaraı jalǵastyrýǵa oblystyq bıýdjetten 97 mln teńge bólingen. Osy bastamalar nátıjesinde, bilim berý uıymdarynda pedagog-psıholog mamandardyń biliktiligin arttyrý kózdelip otyr. Sonymen birge psıholog mamandardyń ata-analarǵa beretin arnaıy sabaqtary men keńesteri kúsheıtiledi. Sondaı-aq Túrkistan óńirinde oblys ákimdigi, prokýratýra jáne polısııa departamentimen birlesken «Salamatty bolashaq» jobasy júzege asyrylmaqshy. Ol respýblıkada alǵash ret qanatqaqty joba retinde qolǵa alynyp jatyr. Munda túrli qıyn jaǵdaıǵa túsken otbasylar men olardyń balalaryna qoldaý kórsetý boıynsha vedomstvoaralyq is-áreketterdi bir aqparattyq júıege endirý josparda bar.
Jıynda Bala quqyqtary jónindegi ýákil Dınara Zakıeva «Balalar qaýipsizdigin qamtamasyz etý – qazirgi tańdaǵy eń ózekti másele» dep, osy baǵytta atqarylyp jatqan jumystar jóninde baıandady.
«Otbasyn qoldaý ortalyqtaryn ár aýdannan ashý úshin aımaqtarmen jospar daıyndap jatyrmyz. Jalpy, 151 aýdannan osyndaı ortalyq ashý isi qolǵa alyndy. Qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan, zorlyq-zombylyqqa ushyraǵan otbasylardy, balalardy anyqtaý jáne olarǵa kómek kórsetý úshin barlyq óńirde Jedel áreket etý toptaryn kurdyq», dedi ol.
О́z kezeginde jıynda sóz alǵan elimizdiń bas múftıi Naýryzbaı qajy Taǵanuly da otbasylyq qundylyqtarǵa kóńil bólý kerektigin, sonymen birge otbasylardyń áleýmettik jaǵdaıyna kóbirek nazar aýdarý qajettigin atap ótti. Bas múftıdiń málimdeýinshe, otbasynda jaqsy tárbıe alǵan bala óskende eshqandaı jamandyqqa barmaıdy. Al osyndaı izgi jandardyń qatary kóp bolsa, qoǵam da birtindep túzeledi. Al otbasylyq psıholog Erjan Myrzaev sanaly ata-ana róliniń qoǵam úshin mańyzdy ekenin aıta kele: «Sondyqtan áke-sheshe bala tárbıesine kirispeı turyp, áýeli qalaı durys ata-ana bolýǵa úıretetin kýrstarǵa barǵan jón», dedi.
Jıyn sońynda bala tárbıesine jaýapty uıym ókilderi atalǵan máseleni sheshýge qatysty oılary men usynystaryn ortaǵa saldy.
