Eginshiniń eńsesi túspeıdi
Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeev bıylǵy qolaıly jaǵdaı egin oraǵyn ýaqtyly bastaýǵa múmkindik bergenin atap ótti. Búgingi tańda respýblıka boıynsha barlyǵy 2,4 mln gektar nemese 14,1% dándi jáne dándi-burshaqty daqyldar jınaldy. Ortasha túsim gektaryna 11,5 sentner bolyp, 2,8 mln tonna astyq bastyryldy.
Bıyl aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń jalpy jınalatyn alqaby 24 mln gektardy quraıdy. Eger daqyldar bólinisine qaraıtyn bolsaq, 13,7 mln ga – bıdaı, 2,8 mln ga – maıly daqyldar, 188 myń ga – kartop, 165 myń ga kókónis jınaýǵa daıyn. Egis naýqany sapaly tuqymdardy paıdalaný arqyly ońtaıly merzimde júrgizildi. Dıqandar tyńaıtqyshtardy der kezinde berip, aramshópter men aýrýlarǵa qarsy hımııalyq óńdeý jumystaryn ýaqtyly júrgizdi.
Sonymen qatar vegetasııalyq kezeńde dıqandar qurǵaqshylyq pen egistik sýynyń jetispeýshiligine baılanysty birqatar qıyndyqqa tap boldy, bul egistiktiń jaǵdaıyna áser etti. Osy rette óńirlik aýqymdy tótenshe jaǵdaı jarııalaý jáne sharýalardyń shyǵyndaryn jabý, sýbsıdııalardy jedeldetip tóleý jáne nesıe merzimin uzartý jumystary júrgizilip keledi.
Aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerdi janar-jaǵarmaımen qamtamasyz etý týraly Energetıka vıse-mınıstri Jandos Nurmaǵanbetov baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, egin jınaý naýqanyn ýaqtyly júrgizý úshin 426 myń tonna arzandatylǵan dızel otyny bólindi. Shilde-tamyz aılarynda 119 myń tonnasy nemese 28%-y jóneltildi. Janarmaı qozǵalysyn baqylaý jáne ashyqtyǵyn qamtamasyz etý úshin birqatar qosymsha shara qabyldandy. Olardyń ishinde jeke PIN-kodtardy belgileý, dızel otynyn sary, kók jáne qyzyl tústerge boıaý, jeke vırtýaldy qoımalar qurý bar.
Sonymen qatar Qostanaı oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov, Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Aıdarbek Saparov, Aqmola oblysynyń ákimi Ermek Marjyqpaev, Atyraý oblysynyń ákimi Serik Shápkenov óńirlerdegi jumystardyń daıyndyǵy men júzege asyrylý barysyna toqtaldy.
Premer-mınıstr egindi ýaqytynda jáne sapaly jınap alý elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý jónindegi basym mindetterdiń biri ekenin atap ótti.
«Birqatar óńirde egin oraǵy bastalyp ketti. Úkimet tarapynan qarjylyq jáne materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý boıynsha barlyq qajetti shara qabyldandy», dedi Á.Smaıylov.
Máselen, naryqtyq baǵadan 15%-ǵa tómen baǵamen (250 teńge/lıtr) dızel otyny bólindi. 140 mlrd teńge bıýdjettik nesıe berý kózdelgen. Sondaı-aq jańa astyqty forvardtyq satyp alýǵa 81 mlrd teńge bólindi. Bıyl mal azyǵyn daıyndaýǵa arnalǵan tehnıka men sýarý júıelerin satyp alý úshin «QazAgroQarjy» kompanııasynyń jarǵylyq kapıtalyn ulǵaıtýǵa 20 mlrd teńge bólindi.
«О́zderińiz biletindeı, jaz aılary jyldaǵydan ystyq boldy. Qurǵaqshylyqtan birqatar óńir zardap shekti. Olarda jınalatyn ónim kólemi azaıyp qalaıyn dep tur. Qurǵaqshylyqtyń saldaryn joıý maqsatynda shuǵyl sharalar qabyldandy. Onyń ishinde Úkimet rezervinen qarajat bólinedi», dedi Premer-mınıstr.
Bul rette «Báıterek» holdıngine qurǵaqshylyqtan zardap shekken sharýalardyń nesıeleri boıynsha boryshtardy tóleý merzimin uzartý jáne ony qaıta qurylymdaý máselesin pysyqtaý tapsyryldy.
«Jetkilikti kólemde ónim jınalady. Qazaqstandyqtar nansyz qalmaıdy», dep atap aıtty Á.Smaıylov.
Sonymen qatar ol klımattyń ózgerýi men sý tapshylyǵy aýyl sharýashylyǵy úshin úlken qaýip-qaterge aınalyp otyrǵanyn aıtty. Sondyqtan Sý resýrstaryn tıimdi paıdalanýdy kúsheıtý boıynsha jol kartasyn ázirleý, al óńirlerge belsendi túrde sý únemdeý tehnologııalaryn engizý talap etiledi.
Premer-mınıstrdiń aıtýynsha, qazirgi jaǵdaıda jemshóp daıyndaýǵa erekshe nazar aýdarý qajet. Búgingi tańda Qostanaı, Túrkistan, Jambyl, Soltústik Qazaqstan, Almaty oblystarynda mal azyǵyn daıyndaý qarqyny jaqsy. Al Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan, Abaı, Atyraý, Batys Qazaqstan jáne Mańǵystaý oblystarynda jumys baıaý júrýde.
«Atalǵan óńirler Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen birlesip, jumys qarqynyn kúsheıtip, jemshóp baǵasynyń negizsiz ósýine jol bermeýi qajet», dedi ol.
Úkimet basshysy sózin qorytyndylaı kele, astyqty der kezinde tasymaldap, saqtaý oryndaryn daıyndaý boıynsha jumysty ýaqtyly júrgizýdi, sondaı-aq turaqty baǵany saqtaı otyryp, jemshóp qoryn sapaly daıyndaý boıynsha tıisti sharalar qabyldaý qajettigin nazarǵa aldy.
Jylý berý maýsymyna tolyq daıyn emes
Úkimet otyrysynda aldaǵy jylý berý maýsymyna daıyndyq boıynsha ózekti máseleler qaralǵanyn aıttyq. Otyrys barysynda Á.Smaıylov jylý berý maýsymy aldynda kómirdi ótkizý pýnktterin, onyń sapasy men baǵasynyń negizdiligin tekserýdi tapsyrdy.
Energetıka vıse-mınıstri J.Nurmaǵanbetovtiń aıtýynsha, bekitilgen kestege sáıkes elimizdiń elektr stansalarynda 10 energetıkalyq blok, 49 qazandyq jáne 54 týrbınany kúrdeli jóndeý kózdelgen. Búgingi tańda 4 energetıkalyq blok, 24 qazandyq jáne 15 týrbına jóndeý jumystarymen qamtylǵan. Sondaı-aq 3 energetıkalyq blok, 13 qazandyq jáne 11 týrbınada jóndeý jumystary aıaqtaldy.
Buǵan qosa bıyl 25,3 myń km elektr jelisin, 567 qosalqy stansany, sondaı-aq 3,5 myń taratý pýnkti men transformatordy kúrdeli jóndeý josparlanǵan. Búgingi tańda 13 myń shaqyrym elektr jelisi, 364 qosalqy stansa jáne 2 myń taratý pýnkti men transformator boıynsha jumystar aıaqtalypty.
Jylý berý maýsymyna daıyndyq aıasynda táýekel aımaǵynda turǵan energetıkalyq kásiporyndarǵa erekshe nazar aýdarylady. Máselen, Rıdder JEO-synda barlyq qazandyqqa jóndeý jumystary júrgizilýde, ártúrli deńgeıde osyndaı jumys Ekibastuz, Jezqazǵan, Shahtınsk, Kentaý, Stepnogor JEO-larynda jáne t.b. jerlerde júrgizilip jatyr.
Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý vıse-mınıstri Ilııas Ospanov jylý jelilerin, áleýmettik sala nysandaryn, turǵyn úıler men ınjenerlik kommýnıkasııalardy daıyndaý týraly baıandama jasady. Búgingi tańda bilim berý nysandarynyń daıyndyǵy 88%-dy (9 399), densaýlyq saqtaý nysandarynyń daıyndyǵy 88,6%-dy (5 015), turǵyn úılerdiń daıyndyǵy 75,1%-dy (37 555) quraıdy. Bul rette respýblıka boıynsha 593 shaqyrym jylý jelisin jóndeý josparlanǵan. Qazirgi ýaqytta 382 km nemese jospardyń 64,4%-y aıaqtaldy.
Pavlodar oblysynda jylý berý maýsymyn apatsyz ótkizý úshin qabyldanyp jatqan sharalar týraly óńir ákimi Asaıyn Baıhanov baıandama jasady. Qaraǵandy oblysynyń ákimi Ermaǵanbet Bólekpaev Shahtınsk JEO-cy jáne Temirtaýdyń ekinshi JEO-syn jóndeý jumystary týraly aıtyp berdi.
Mańǵystaý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev qys mezgilinde «MAEK» jumysynyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý týraly, Ulytaý oblysynyń ákimi Berik Ábdiǵalıuly Jezqazǵan JEO-syn jóndeý týraly, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Ermek Kósherbaev Rıdderdegi JEO men jelilerdi jóndeý jumystary týraly baıandady.
Á.Smaıylovtyń aıtýynsha, jylytý maýsymynyń bastalýyna bir aıdan asa ýaqyt qaldy jáne jalpy daıyndyq jumystary belsendi júrgizilip jatyr. Júıelik operator «KEGOC» kompanııasy Jylý ortalyqtaryndaǵy jóndeý jumystarynyń kestesin bekitti. Alaıda bul kesteden keshigý baıqalyp otyr, keı jaǵdaılarda jóndeý jumystaryn kelesi jylǵa aýystyrý faktileri tirkelgen.
«Sondyqtan qys ýaqytynda osy obektilerdiń turaqty jumysynda táýekelder týyndaýy múmkin. Máselen, Temirtaý, Rıdder, Ekibastuz, Jezqazǵan qalalary men Mańǵystaý oblysy táýekel aımaǵynda ekenin atap ótken jón», dedi Úkimet basshysy.
Osyǵan baılanysty Premer-mınıstr problemalardy sheshý úshin «Qazaqmys», «Ortalyq Azııa otyn-energetıkalyq kompanııasy», «ArselorMıttal Temirtaý» kompanııasynyń basshylarymen jáne ıelerimen kezdesýler ótkizý qajet ekenin qadap aıtty.
Sonymen qatar Úkimet basshysy jyl sońyna deıin elordada 3-JEO men eki gaz týrbınalyq stansany jospar boıynsha iske qosýdyń mańyzyn atap ótti. Jalpy, Premer-mınıstrdiń aıtýynsha, óńirlerde 13 myńnan asa avtonomdy qazandyq daıyndaý qajet kórinedi.
«Is júzinde shamamen 11 myń qazandyq nemese 81%-y daıyndaldy. Almaty, Jambyl oblystarynda jáne Shymkentte jumys qarqyny baıaý», dedi Á.Smaıylov.
Oǵan qosa Premer-mınıstr jylý jelilerin jóndeý boıynsha 4 óńir jumys kóleminiń jartysyn da aıaqtamaǵanyn aıtty. Bular – Almaty, Mańǵystaý, Qyzylorda jáne Abaı oblystary.
Sýmen jabdyqtaý jelileri boıynsha jóndeýge josparlanǵan 1,5 myń shaqyrymnyń tek 60%-y ǵana jóndeldi. Basqa óńirlermen salystyrǵanda Mańǵystaý oblysynda, Almaty qalasynda jáne Qyzylorda oblysynda jumys qarqyny tómen.
Budan basqa energııa óndirýshi uıymdardyń jetkizilgen gaz úshin «QazTransGaz-Aımaq» kompanııasyna bereshegi kóp, shamamen 13 mlrd teńgeni quraıdy. Eń kóbi – 10 mlrd teńgemen MAEK-tiń qaryzy, odan keıin Jaıyqjylýenergo, Aqtóbe JEO-sy, О́zen Jylý jáne Tarazenergoortalyq tur. Sondaı-aq JEO-lardyń «Bogatyr-Kómir» kompanııasyna kómir úshin 6,4 mlrd teńge soma bereshegi bar. Onyń ishinde Pavlodarenergonyń qaryzy eń kóbi – 2,6 mlrd teńge, Sevkazenergo – 1,4 mlrd teńge jáne Ekibastuzjylýenergo – 1,3 mlrd teńge.
«Bul qaryzdardy jańa maýsymǵa qaldyrýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni otynnyń normatıvtik qorlaryn qalyptastyrýda problemalar oryn alýy múmkin. Atalǵan óńirlerdiń ákimderi osy máselelerdi sheshýi kerek», dedi Á.Smaıylov.
Úkimet basshysy jalpy jylytý maýsymyna daıyndyq jáne ony ótkizý barysy kúndelikti mańyzdy másele ekenin eskere otyryp, árbir óńirde jol kartasyn ázirlep, bekitý qajettigin nazarǵa aldy.
«Onda jylý jelilerin damytý, jańa Jylý ortalyqtaryn salý men qoldanystaǵy ortalyqtardy kúrdeli jóndeý jumystary naqty aıqyndalady. Sondaı-aq apat bolǵan jaǵdaıda óńirlik kommýnaldyq qyzmetter men Jylý ortalyqtarynyń is-qımylynyń ár qadamy jazylǵan algorıtm bekitilýge tıis», dedi Úkimet basshysy.
Sonymen qatar Premer-mınıstr osy sektordaǵy sıfrlandyrý men avtomattandyrý deńgeıin arttyrý mańyzdy ekenin aıtty.
«Jylý jelisi ınfraqurylymynyń jaı-kúıi, shyǵyn deńgeıi, tutynatyn jylý energııasynyń sany men sapasy týraly obektıvti derekter qajet. Bul jylý júıesin basqarýǵa jáne jylý beretin obektilerdegi avarııalar sanyn azaıtýǵa múmkindik beredi», dedi ol.
Jalpy, Úkimet basshysy belgilengen merzimde barlyq josparlanǵan jóndeý jumysynyń aıaqtalýyn jáne qajetti kólemde otynnyń aldyn ala jetkizilýin qamtamasyz etýdi talap etti.
«Ishki kómir naryǵynda dúrbeleńge jol bermeý úshin óńir ákimdikteri tıisti tártippen eki apta merzimde kómirdi daıyndaý jáne ótkizý pýnktteriniń jaǵdaıyna, onyń sapasyna, jetkizý kestelerine, baǵalardyń negizdiligine tekserý júrgizýi qajet», dedi Á.Smaıylov.
