Maqsat – kógildir otyn qoryn kádege jaratý

Gaz qory boıynsha Qazaqstan álemde 22-oryndy ıelense, TMD elderi arasynda Reseı men Tú­rik­menstannan keıingi 3-orynda tur. Energetıka mı­nıs­trliginiń málimetterine qa­ra­ǵanda, byltyr bizde 27,8 mlrd tekshe metr taýarlyq gaz óndirilip, sonyń 19,3 mlrd ishki naryqqa jiberilse, 4,6 mlrd eksporttalǵan eken. 2020 jylmen salystyrǵanda ishki tutyný 2 mlrd tekshe metrge kóbeıgen. Bıyl 55 mlrd tekshe metr ilespe munaı gazyn ón­di­rý josparlanǵan. Al sonyń 28 mlrd-y ǵana taýarlyq gazǵa aı­nalmaq. Bul rette ishki jáne syrt­qy naryqty gazben qam­ta­ma­syz etýde bizde 79 gaz óndi­rý­shi kompanııa jumys isteıdi.

Negizinen elimizde gazdyń júz jylǵa jeterlik qory bar dese de, ony óńdeý jáne jer betine alyp shyǵý úlken shyǵyndy qajet etetin kórinedi. RIA Rating má­li­metine súıensek, Qazaqstan álem elderi arasynda gazdyń qoljetimdiligi jóninde alǵashqy orynda ekeni kórsetilgen. Munda ár turǵyn óziniń ortasha aılyq jalaqysyna 10 myń tekshe metr gaz satyp ala alady. Bizde ja­laqy joǵary emes, degenmen reıtıngtegi ózge eldermen sa­lys­tyrǵanda gaz baǵasy arzan. Ekinshi orynda – Reseı. Munda ár turǵyn 7,6 myń tekshe metr gaz satyp ala alady. Sondaı-aq alǵashqy bestikke Belarýs, Lıýksembýrg jáne Ulybrıtanııa kiredi eken. Bul elderdiń azamattary jalaqylaryna 3 myń tekshe metrden asa gaz satyp alý­ǵa múmkindigi jeterlik. Tabıǵı gazdyń eń az mólsherin, ıaǵnı 421 tekshe metr – Moldovanyń enshisinde. Moldovadan ózge, aýtsaıderler arasynda Rýmynııa, Chehııa, Bolgarııa men Grekııa da bar. Bul elderde turǵyndar aıy­na 800 tekshe metrden az gaz satyp alǵan. Aldaǵy ýaqytta sarapshylar gaz baǵasynyń mindetti túrde kóteriletinin, áıtpese, gaz kom­pa­nııa­larynyń shyǵynǵa ushy­raı­ty­nyn aıtady.

«Memleket gazdy jer qoına­ýyn paıdalanýshylardan ózin­dik qunynan tómen baǵada satyp alady. Ár tekshe úshin Qazaq­Gaz 10 teńge joǵaltyp otyr. Bol­jam boıynsha 2022 jyldyń ózinde kompanııa 180 mlrd teńge joǵal­tqan. Baǵa saıasaty men ta­rıfti qaıta qaramasa, aldaǵy 2-3 jylda QazaqGaz trln teńge shy­ǵynǵa batady. Bul rette kom­panııa baǵa retteýge aralas­paıdy. Gaz sala­syndaǵy baǵa máse­lesin mem­­le­kettik organdar qada­ǵa­laı­dy», deıdi «QazaqGaz» UK» AQ bas­qarma tóraǵasy Sanjar Jarkeshov.

Qazir elimizdegi gazdandyrý deńgeıi – 53,1 paıyz. Onyń ıgi­li­gin kórip otyrǵan 1 700-den asa eldi mekendegi 11 mln turǵyn tabıǵı gazben qamtylyp jatyr. 2030 jylǵa qaraı 13 mln adamǵa jetkizý kózdelip otyr. Búginde bir jyldyq tutyný kólemi 18,6 mlrd tekshe metr shamasynda shyqty.

Energetıka mınıstrliginiń máli­metterine súıensek, gaz tuty­ný ósimi shamamen 35% nemese jyl saıyn orta eseppen 7%-dy quraıdy. Sondyqtan sarap­shy­lardyń pikirinshe, Reseıden bizge shamamen 7-10 mlrd tekshe metr gaz qajet. 2022 jyldyń qara­sha­synda Qazaqstan, Reseı jáne О́z­bekstan arasynda gaz sala­syn­da­ǵy úshjaqty yntymaq­tas­tyqty qalyptastyrý bastamasyn Reseı jarııalaǵan edi.

Qazaqstannyń gaz tasymaldaý júıesi reseılik gazdy О́zbekstan baǵy­tynda tranzıtteý úshin Úki­met pen «Gazprom» jarııa aksıo­nerlik qoǵamy arasynda reseılik gazdy О́zbekstanǵa tasymaldaý maqsatynda «Ortalyq Azııa – Ortalyq» magıstraldyq gaz qu­by­ryn daıyndaý jónindegi is-sha­ralar josparyna qol qoıyp, tehnıkalyq daıyndyq jumys­tary bastalyp ta ketti.

Gaz qubyryn tartýda Mań­ǵystaý №14 ýchaske, Batys Qazaq­stan №1 ýchaske jáne Atyraý oblystaryndaǵy №2, №13 ýchas­ke­lerinde jóndeý-qalpyna kel­tirý jumystary ýaqytymen júr­gi­zilip jatyr. Atalǵan ju­mys­tar aıaqtalǵannan keıin О́zbek­stanǵa gaz tranzıtin osy jyldyń qaza­nyn­da bastaý josparlanyp otyr.

О́tken jyly elimizde gaz salasyn damytýdyń 2022-2026 jyl­darǵa arnalǵan keshendi jospary bekitilgen edi. Onda 2030 jylǵa deıingi merzimge arnalǵan gaz salasyn kezeń-kezeńimen reformalaý men keshendi damytýdyń negizgi tásilderin aıqyndaǵany bar. Sonyń ishinde «QazaqGaz» UK» AQ negizgi gaz tasymaldaıtyn kompanııa bolǵandyqtan, taýarlyq gazdyń resýrstyq bazasyn ulǵaıtý, ishki gaz naryǵyn, gaz tranzıti men eksportyn, gaz hı­mııasy men tereń óńdeýdi da­mytý, ınvestısııalyq jáne operasııalyq tıimdilikti arttyrý jóninde keshendi jospardy júzege asyryp otyr.

Sonyń arasynda elimizdiń munaıly óńirin energııa qaýipsiz­digimen qamtamasyz etýde «Jańa­­­ózen – Jetibaı – Aqtaý» ma­gıst­raldyq gaz qubyrynyń úsh jelisine kúrdeli jóndeý ju­mys­tary bastaldy. 40 jyldan asa paıdalanýdaǵy atal­ǵan gaz tasymaldaý júıesi úsh jeliden turyp, Mańǵystaý oblysy, Aqtaý qalasy men Mańǵystaý atom energetıkalyq kombınaty sııaqty oblystyń iri ónerkásiptik kásiporyndarynyń tabıǵı gazǵa degen qajetin óteıtin «Oka­rem – Beıneý» magıstraldyq gaz qu­by­rynyń jalǵasy bolmaqshy. Josparlanǵandaı munda 300-deı qubyr men tazartý qurylǵylary aýystyrylyp, óndeý jumystary jyl sońyna deıin aıaqtalýy kerek.

«QazaqGaz» UK» AQ gaz ta­sy­­­mal­daý júıesin damytyp qa­na qoımaı, sonymen qatar ta­ýar­lyq gazdyń resýrstyq bazasyn ulǵaıtý, gaz tranzıti men eksportyn damytý, shıki gazdy daıyndaý jáne óńdeý maqsatynda jobalardy engizý boıynsha da belsendi jumys júrgizip otyr. Bul saladaǵy basym jobalardyń biri – Atyraý oblysyndaǵy Qashaǵan ken ornynda qýaty jy­lyna 1 mlrd tekshe metr gaz óńdeıtin zaýyt salynbaqshy. Joba Memleket basshysynyń erekshe baqylaýynda jáne ishki na­ryqta qoljetimdi taýarlyq gaz kólemin ulǵaıtýǵa jáne res­pýblıkany gazdandyrýda gaz hı­mııasyn damytý perspektıvasy úshin resýrstyq baza qurýǵa baǵyttalǵan.

Sonymen gaz salasyn damy­tý­daǵy atqarylyp jatqan ister­men qatar taıap qalǵan jylytý maý­symyna daıyndyq belsen­di­ júrgizilip keledi eken. «Qazaq­Gaz» UK» AQ basqarma tóra­ǵasy Sanjar Jarkeshovtiń Aqtóbe oblysyna jumys sapa­ry kezinde Bozoıdaǵy jerasty gaz qoımasynyń nysanynda bolǵany bar. «Bozoı» jerasty gaz qoımasy elimizdegi eń iri gaz saqtaý nysany jylytý maý­symy kezinde el ishindegi gaz tu­ty­­nýdaǵy aýytqýlardy rettep, Aqtóbe, Túrkistan, Jambyl, Almaty oblystary men Shymkent qala­­synyń energetıkalyq qaýip­siz­digin qamtamasyz etýde ha­lyqqa úzdiksiz gaz jetkizýge min­det­­tengen. Buǵan qosa «Beıneý – Bozoı – Shym­kent» gaz quby­ry­nyń KS-1 Bozoı kirisine, Buqara – Oral gaz quby­ry­nyń KS-12 stansasyna jáne О́zbek­stan­nyń KS-7 stansasyna gaz jet­kizýdi qamtamasyz etip otyr.

Basqarma tóraǵasy Astana qalasynyń gazben jabdyqtaý nysandaryn da tekserip, «Iýgo-Vostok» gazben jylytý stansasynda boldy.

«Búgin elordadaǵy JEO-nyń jylytý maýsymyna daıyn­dy­ǵy­men tanystyq. Qala ákimdigi energe­tı­kalyq jobalar boıynsha aýqym­dy jumys atqaryp jatyr. QazaqGaz tarapynan As­ta­nanyń gaz ınfraqurylymy kúzgi-qysqy jylytý maýsymy­na daıyn, turǵyndar gazben qam­tamasyz etiledi. Barlyq ob­lys­­taǵy osyndaı nysandardyń ju­my­syn pysyqtaımyz. Búginde óńirlerde kúzgi-qysqy jylytý kezeńine daıyndyq 82%-dy quraıdy, belgilengen kesteden ozyp kelemiz», degen edi QazaqGaz basshysy.

Joǵaryda aıtylǵan gaz salasyn damytýdyń 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan keshendi jos­pary sheń­be­rinde gaz naryǵyn retteýdiń jańa tásilderi, gaz salasyna ınves­tısııa tartý, ta­ýar­lyq gaz óndirisin ulǵaıtý úshin gaz-resýrstyq bazany keńeı­tý jáne otyn-energetıka keshe­nin odan ári damytý, sondaı-aq tu­ty­ný­shylardy úzdiksiz jáne qa­ýipsiz gazben jabdyqtaýdy qam­ta­masyz etý kútilip otyr.