Shymkenttegi Tájikstannyń mádenı kúnderi

Eń bastysy, jergilikti halyq kór­me arqyly tájik halqynyń ulttyq qolónerimen jáne salt-dástúrimen jaqynyraq tanysýǵa múmkindik aldy. «Jaqsyny kórmekke» demekshi, kórme ótken kúnderi shymkenttikter taıly-tuıaǵy qalmaı is-sharany tama­shalaýǵa keldi. Tájiktiń atlas matadan tigilgen ulttyq oıý-órnekti kıimderi men áshekeı buıymdary, qolóner zattary, ulttyq naqyshpen salynǵan kartınalary men kádesyılary eshkimdi de beıjaı qaldyrmady.

Qolóner mektebiniń dırektory Sadrıdın Týrsýnov ózimen birge biraz qylqalam týyndylaryn ala kelipti. Qonaqtyń aıtýynsha, ulttyq oıý-ór­nekteri bederlengen kartına Kýndal, Chaka dep atalady eken.

«Qolóner mektebi 1961 jyly qu­rylǵan. Tájikstannyń Tursynzade qalasynda ornalasqan. Dýshanbemen arasy – 50 shaqyrym jer. Búgingi tańda mektepte 250 bala oqıdy. Balalardy ekinshi synyptan qabyldaıdy. Qol­ónerden bólek ulttyq aspaptarda oınaýdy úırenedi. Kýndal álemdik sýret ónerinde óte joǵary baǵalanady. О́ıtkeni halqymyzdyń ulttyq oıý-órnekterin salý asqan sheberlikti talap etedi. Tájikstannan basqa esh jerde kezdestirmeısiz. Ulttyq kartınalarda shyǵystyń názik ıirimderi jasyrynǵan. Halqymyz kıetin kıim de «chakan» dep atalady. Sebebi kıimimiz de ulttyq oıý-órnekpen bezendirilgen. Balalar mektepti bitirgen soń dızaıner boıyn­sha joǵary oqý oryndaryna túsedi. Tájikstannyń ózinde bul týyndylar joǵary baǵaǵa ıe», dedi S.Týrsýnov.

Aıta ketken jón, Kýndalda taqtaıǵa sementten arnaıy qalyppen torly syzyqtar quıylady. Sol syzyqtardyń ortasyndaǵy ashyq jerlerge maıly boıaýmen tájik halqynyń ulttyq oıý-órnekteri salynady. Tájik jurtynyń oıý-órneginde ósimdikter beınesi kóp kezdesedi. Al eń tanymal halyq sýretshilerinen músinshi, keskindemeshi, Sabzalı Sharıpovty ataýǵa bolady.

Qazaq pen qyrǵyz ǵana emes, tájik­ter de kókpar tartady eken. Biraq olardyń ulttyq oıyny sál bas­qashalaý. Muny at ábzelderin kór­mede usynǵan qolónershi Eshankýl Hamroevtan estip bildik. Bul  – onyń otbasylyq bıznesi. Jastaıynan qolónermen aınalysqan. Qazir bul ónerdi balasy alyp júr. Túri qazaqqa uqsaıtyn aqsaqaldyń ulty ózbek eken. Aıtýynsha, Tájikstanda óz­bekter de kóp turatyn kórinedi.

«Qolóner buıymdaryn tájik halqy da jaqsy kóredi. Ásirese at ábzelderin. Úıden kelip satyp alyp ketedi. Nemese jeke tapsyrys beredi. Baı­qaǵanym, tájik pen qazaqtyń uqsas jeri – qos halyq ta kókpardy unatady. Bıyl qysta úlken kókpar ótkeli jatyr. Lenınabad degen jerde. Salymǵa tigetin júldeleri de óte qomaqty», dedi E.Hamroev.

Qala turǵyny Murat Babaev Tájik­stannyń mádenı kúnderi Shymkentte de ótedi degen jańalyqty estip, osynda kelgenshe asyǵypty. О́ziniń aıtýynsha Tájikstan oǵan jat el emes. Kezinde tá­jik jerinde týyp, Qazaqstanǵa 9 ja­syn­da kóship kelipti. Sondyqtan keıde ba­lalyq shaǵy qalǵan taýly eldi ań­saı­tynyn, qydyryp baryp qaıt­qysy keletinin aıtady. Sonymen birge tájik halqynyń qonaqjaı ekenin, qol­óner­ge jaqyndyǵyn, sapaly dúnıe­leriniń kóptigin atap ótti.

Bir aıta ketetin jaıt: elimizdiń oń­tús­tik óńirinde tájik etnosy ókilderi jergilikti halyqpen bite qaınasyp, tatý-tátti ómir súrip jatyr.

Osy rette Murat Babaev: «Mádenı kúnder aıasynda tájik halqy ózindegi bar dúnıesin ákep kórsetip tur. Solardyń ishinde atadan balaǵa mıras bolǵan qolóner buıymdaryn kóbirek usynǵan eken. Ásirese kórme zaly oıý-órnekti matalar men kıimderge tolyp tur. Qudaıǵa shúkir, qazaqtarda da óziniń tól dástúri, oıý-órnegi bar. Biraq olardy nasıhattaýda, kúndelikti paıdalanýda tájik halqyndaı dárejege jete almadyq. Bir unaǵany tájikterdiń qyshlaqtarynda qolóner barynsha jandanǵan deýge bolady. Ismerlikpen, ustalyqpen aınalysatyn otbasy kóp sekildi. Sol sebepti bizde de aýyldarda qolónerdi damytyp, kórmelerge alyp shyǵý kerek. Sonda otbasylar úshin bıznes ári qazaqtyń salt-dástúrin nasıhattaý bolar edi. «El ishi – óner kenishi» demekshi, aýyldarda qolónershi jandar jeterlik. Endigi kezekte solarǵa qoldaý berý kerek. Ol jaq kúngeı aımaq bolǵandyqtan jemis-jıdek erte pisedi. Sondyqtan baý-baqsha ónimderiniń eksporty, ásirese kepken órik-meıizder men basqa da jemisterdiń syrtqy saýdasy óte joǵary. Jalpy, tájik halqynan úı­renerimiz kóp. Sonymen birge olarǵa da úıreter jaqtarymyz jeterlik. Sol úshin alys-beristi jandandyra ber­genimiz durys. Bul turǵydan alǵanda ashyq ba­ýyrmaldyq saıa­sat ustanǵan Mem­leket basshysyna myń alǵys. Musyl­man halqy bolǵandyqtan, bir-biri­mizge osylaı aǵaıyndyq tanytyp, ózara saýda men barys-kelisti kúsheıte bergen abzal», dedi.

О́z kezeginde Tájikstannyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Hakımzoda Kýrbon bastaǵan delegasııa 2200 jyldyq tarıhy bar Shymkent qalasynyń «Shym qala» tarıhı-mádenı keshenimen tanys­ty.

«Shymkent turǵyndary meni qonaq­jaılylyǵymen ári eńbekqorlyǵymen tánti etti. Kórme-jármeńkede halyq tá­jikstandyq qonaqtarǵa týǵan baýyryndaı syılastyq tanytty. Eki eldi baılanystyrǵan baýyrmaldyq pen dostyǵymyz nyǵaıa bersin jáne máńgilik bolsyn», dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń ókili Faızıahmad Amonov.

Mádenı kúnder aıasynda qaladaǵy oıyn-saýyq, saýda ortalyqtarynyń birinde «Prıznanıe Sarazma» atty tájik fılmi kórsetildi. Fılm avtory – Shavkat Mýhammadı men Tohır Asrorııon. Rejısseri – Rýstam Sat­tor­zoda. Sarazmnyń 5500 jyldyǵyna arnap túsirilgen fılm. Atalǵan aımaqta bizdiń dáýirimizge deıingi IV-III myń­jyldyqtardaǵy neolıt, qola dáýir­leriniń eginshilik, qala qurylysy jáne basqa da qolóner mádenıeti týraly syr shertetin úlken ashyq aspan astyndaǵy murajaı ornalasqan.

Tájikstannyń mádenı kúnderi Shym­kenttegi «Túrkistan» saraıynyń sah­nasynda qorytyndylandy. Meı­mandos eldiń óner juldyzdarynyń konsertin tamashalaýǵa Tájikstan Res­pýblıkasynyń mádenıet mınıstri Zýlfııa Davlotzado men Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstri Qurban Hakımzado jáne Shymkent qalasynyń ákimi Murat Áıtenov keldi.

Mádenı is-sharada kerneı men syr­naıdyń, dýtar men tanbýrdyń, rýbab pen doıranyń áýelegen sazy kórermen sezimin jaýlasa, shashmakom dep atalatyn dástúrli ánderi men ulttyq bıleri de kópshilikti tánti etti.

ShYMKENT