Melstiń qaı áni bolsyn «qulaqtan kirip boıdy alatyny» daýsyz. Kompozıtordyń áıgili «Kelshi, aıym», «Kelshi Qulanǵa» ánderin bilmeıtin adam kemde-kem. Onyń «Tobylǵy saı» da talaı júrektiń tórinen oryn alǵanyna eshkimniń kúmáni joq. Týǵan jerge arnalǵan týyndynyń mátininen saǵynyshtyń sazy esip turady. Bul shyǵarmany Janar Aıjanovadan bastap, talaı ánshi náshine keltire shyrqaǵany belgili.
Shyny kerek, Melstiń «Tobylǵy saıyn» oryndaǵan ánshini saýsaqpen sanap shyǵý áste qıyn sııaqty. Estradalyq baǵytta da, dástúrli ánshilerdiń oryndaýynda da talaı ret estidik. Ánniń qudireti shyǵar, qaı baǵytta shyrqalsa da, ón boıyńda bir diril paıda bolǵandaı kúı keshesiń.
«Manaýrap taý ústinen kórinse aı,
Bir sezim terbetedi kóńildi jaı.
Án kernep,
jas janymdy mazalaıdy,
Tartady meni ózine Tobylǵy saı.
A-aı, juldyzymsyń nuryn shashqan,
Ánimsiń aınalaıyn Tobylǵy saı»,
dep bastalatyn ánniń tabıǵatynan qazaqtyń sartap dalasy men jýsandy qyryna, tobylǵy ósken jazyǵyna degen saǵynysh lebi samal bop esip turady.
Jambyldyq aqyn Tóleý Úshqońyrovtyń sózine jazylǵan Melstiń ǵajap áni talaı jyl boıy «halyq ánine» telinip keldi. Tipti belgili ánshi Janar Aıjanovanyń ózi ýaqytynda atalǵan shyǵarmany halyq áni dep habarlap jibergeni málim. Kompozıtor der kezinde týyndysyn qorǵamaǵanda áninen aıyrylyp qalar ma edi, kim bilsin?
«Atalǵan ándi maǵan 1987 jyly jarkenttik aqyn, kompozıtor, ánshi Jandarbek Begimbetov berdi. Ol maǵan shyǵarmany halyq áni retinde usynǵan. Halyq áni dep qabyldaǵan soń, solaı oryndap júrdim. 1989 jyly Almatydaǵy konserttiń birine at basyn burǵan Mels О́zbekov aǵa meni arnaıy izdep kelip, máseleniń mánisin túsindirdi.
Ol kisi: «El arasynda keń taraǵan «Tobylǵy saı» meniń ánim edi. Sózin Tóleý Úshqońyrov degen aqyn jazǵan bolatyn», dep týyndynyń avtory ózi ekenin jetkizdi. Aıaýly aǵany burynnan biletinmin. Alaıda «Tobylǵy saıdyń» avtory dep oılamappyn», deıdi ánshi.
Ándi tyńdap otyrǵan ýaqytta Qarataýdyń shatqalyndaǵy «Tobylǵy saı» birden oıǵa oralady. Bir sózben aıtqanda, «Tobylǵy saı» Tóleý Úshqońyrovqa da, Mels О́zbekovke de bóten jer emes. Kompozıtordyń týǵan aýyly Kókdónen jaqta da «Tobylǵy saı» degen jer bar.
Ǵajap ánniń mátini men áýeni sol «Tobylǵy saıdyń» búkil peızajyn kóz aldyńa elestete beredi. Shyǵarmanyń yrǵaǵynan qasıetti jerdiń baıaý samalyn da, dúleı jelin de, sulýlyǵyn da sezinesiń. Bul bálkim tarıhı jerdiń eki avtorǵa da ortaq bolýynyń arqasynda úılesim tapqanymen baılanysty shyǵar, kim bilsin?
«Syldyrap taý astynan aǵady ózen,
Keýdemdi kernep meniń barady óleń.
Eń alǵash baqyt taptym bir ózińnen,
Qulaǵym sen degende qaǵady eleń.
Saıyńnan jupar gúlin tergem
talaı,
Aıǵanmen qol ustasyp altyn araı,
О́zińmen mahabbatym
shoq bop janǵan,
Aınaldym, qýanyshym –
Tobylǵy saı»,
dep keletin shyǵarmadan «Tobylǵy saıdyń» búkil tabıǵatyn sezine túsesiń. Ǵajap mekenniń keremeti kóz aldyńa keledi.
Tamasha ánniń mátinine muqııat zer salǵan adam Tóleý Úshqońyrovtyń bul óleńdi jary Aıǵanaıymǵa arnaǵanyn birden ańǵarady. «Saıyńnan jupar gúlin tergem talaı, Aıǵanmen qol ustasyp altyn araı, О́zińmen mahabbatym shoq bop janǵan, Aınaldym, qýanyshym – Tobylǵy saı» degen tarmaqtar aqyn júreginiń dúrsilin sezdirip turǵandaı.
«Tobylǵy saı» – Melstiń shoqtyǵy bıik ánderiniń biri. Shyǵarmanyń ıirimderinen týǵan jerge degen saǵynyshtyń únin aıqyn sezinesiń. Adam boıyndaǵy saǵynysh ataýlynyń barlyq ólshemin jandy baýrap alatyn notalar aıqyndap ta tur. Áıtkenmen, kompozıtor sońǵy shýmaqtaǵy ǵashyqtyq syry aqtarylatyn tusta ánniń ıirimin jumsartyp, shyǵarmanyń bolmysyn lırıkalyq atmosferaǵa qaraı tarta jóneledi.
Qalaı desek te, Melstiń ánderi syrshyldyǵymen adam janyn baýraı túsedi. Ásirese «Tobylǵy saı» ániniń tabıǵaty adam janyna jylý syılaıdy, kisi boıyndaǵy sezim pernesin dóp basqan kompozıtor ádemi ıirimderimen óz álemine jeteleı túsedi.
Rasynda da, bul ándi qazaqtyń mańdaıaldy ánshileriniń birazy oryndady. Olardyń qatarynda erekshe daýsymen daralanǵan Narkenje Serikbaevanyń oryndaý sheberligi bólek, daýsynda ón-boıyńdy shymyrlatyp jiberetin bir qudirettiń bary anyq...
О́kinishtisi, Melstiń «Tobylǵy saıy» áleýmettik jelilerde áli kúnge deıin «halyq áni» atalyp júr. Máselen, youtube-tegi «Dombyra» arnasy salǵan, Narkenje Serikbaeva shyrqaǵan vıdeoda da ýaqytynda ketken qate sol kúıinde qalǵan. Osyndaı olqylyq der kezinde túzetilse deısiń.
Jambyl oblysy,
Turar Rysqulov aýdany
