Jańa oqý jylynyń jańa sıpaty

Iá, kúz túsip, taǵy bir jańa oqý jyly bastaldy. Jańa oqý jylynyń jańalyǵy qandaı? Bilim merekesi kúnine oraı osy suraqqa jaýap izdep kórdik. Sonymen...

Mektepke deıingi tárbıe men bilim

Elimizdegi mektepke deıingi tár­bıe men oqytý salasyna tikeleı jaýap­ty uıym bar. Bul – Oqý-aǵartý mınıs­trligine qarasty Balalardy erte damytý ınstıtýty. Osy uıymnyń basshysy Manara Adamovanyń bizge bergen deregi boıynsha, qazirgi tańda 1 mln-nan asa ba­la balabaqshalarda tár­bıelenip jatyr. Onyń 68,9 paıyzy qazaq tilinde bilim alady. Al Oqý-aǵartý mınıstrligindegi Mektepke deıingi bilim berý depar­tamentiniń dırektory Na­talıa Jumadildaeva Qyzyl­orda qalasynda ótken Tamyz keńesiniń sessııasynda sóılegen sózinde: «Prezıdenttiń saıla­ýaldy baǵdarlamasynda bel­gi­lengen sapaly mektepke deıingi bilim berýdi qamtamasyz etý jónindegi mindetter «Bilimdi ult» sapaly bilim berý» ult­tyq jobasynda jáne 2029 jylǵa deıingi bilim berýdi da­mytýdyń tujyrymdamasynda aıqyndalǵan», dedi. Ári aldaǵy jyl­dar­ǵa josparlanǵan min­detterdiń mańyz­dysy retinde mynalardy atap kórsetti: 2-6 jas­taǵy balalardy sapaly mektepke deıingi tárbıeleý jáne oqytýmen qamtý, pedagogterdi daıarlaý sapasyn kóte­rý, maman­dardyń biliktiligin arttyrý, tár­bıeshilerdiń eńbekaqysyn kó­beı­tý, úzdik pedagogıkalyq tá­jirıbeni jınaqtaý jáne taratý.

Orta bilim berý

Bilim berý júıesi­niń bul baǵytyna kelsek, keıingi aptada kóp aıtylǵan jańalyqtyń biri – oqý jy­lynyń buryn­ǵydaı 25 mamyrda aıaqta­latyny bolsa kerek. Qaıta jazbaq nıetimiz joq, tek osy rette ata-analar men peda­gog­ter ara­synda «Qaıtadan 6 kún­­­­dik oqý aptasy­na kóshemiz be?» degen oryndy suraq týyndap jatyr. Bul saýalǵa Oqý-aǵartý mı­nıstrligi Orta bi­lim komıtetiniń tór­aǵasy Qanybek Juma­shev jaýap berdi.

– Oqý jylynyń uzaqtyǵy burynǵy qalpyna kelýine baılanysty túbegeıli ózgerister bolmaıdy. Jumys aptasynyń uzaqtyǵy bes kún bolyp qalady. Mektep­ter mınıstrdiń 2020 jylǵy 21 sáýirdegi №153 buıryǵyn basshylyqqa alýǵa tıis. Barlyq bilim berý uıymy burynǵydaı shtattyq tártipte jumys isteıdi. Bilim berý uıymdarynyń ákimshiligi sabaq kestesin, kúntizbelik josparlaryn jáne saǵattardy bólýde ádettegideı ózderi jaýapty. Qazirgi ýaqytta oqý jylynyń uzaqtyǵy týraly buıryq kelisýge joldandy. Alda bekitiledi. Osy buıryqta 34 aptalyq oqý jyly 1 qyrkúıekten bas­talyp, 25 mamyrda aıaqtalatyny naqty kórsetilgen, – dedi ol.

Oqý-aǵartý mınıstrliginiń málime­tin­she, muǵalimderdi aldaǵy ýaqytta jumysqa Ulttyq bilim berý derekter qo­ry arqyly qabyldaý júıesin toly­ǵy­men avtomattandyrý josparlanyp otyr. Bul muǵalim isine eń jaqsy, eń myqty, jaýapty mamandardy tartý úshin jasalatyn jáne mektepterde jumysqa ornalasý kezindegi sybaılas jemqorlyqty barynsha joıýǵa baǵyttalǵan tıisti jaǵdaı­lardyń biri bolmaq.

Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev jańa oqý jylyndaǵy jańalyqtar men mindetter jaıly aıtylǵan dástúrli pe­da­­gog­­ter konferensııasyndaǵy sózinde or­ta bilimge qatysty da birshama oı aıtty.

– Memleket basshysynyń tapsyrma­la­ryn iske asyrý sheńberinde ınfraqu­ry­lymdy damytý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr, ári qaraı da jalǵasady. Aıtalyq, bıyl 12 apatty jáne 29 úsh aýysymdy mektepti qysqartý úshin 132 myń oryndyq 154 mektep salynady. Al kelesi jyly «Jaıly mektep» jobasy aıasynda 461 myń oqýshyǵa arnalǵan taǵy 217 mektep iske qosylady. Aýdandyq jáne aýyldyq mektepterdi jańǵyrtý boıynsha jumystar qarqyndy júrgizilip keledi. Mysaly, byltyr 1 003 mektep salynsa, bıyl 1 000 oqý orda­sy jańǵyrtylmaq. Eger 2022 jy­ly mek­tepterge 1 200-den astam fızıka, hımııa, bıologııa, STEM pándik kabınet­teri jasaqtalsa, bıyl 1 700 kabınet jab­dyq­talady. Osy jyldan bastap mınıs­tr­lik barlyq óńirdiń ákimderimen Mem­leket basshysynyń tapsyrmala­ryn jáne basqa da strategııalyq baǵ­dar­­lama­lyq qujattardy naqty iske asyrýǵa baǵyt­talǵan О́ńirlerdi damytý jónindegi jol kartalaryn jasasty, – dedi mınıstr.

Sala basshysynyń aıtýyna qaraǵan­da, jańa oqý jylynda res­pýb­lıka boıynsha 2,9 mln balany (81,1%) qo­symsha bilimmen qamtý jos­par­lan­ǵan. Osyǵan oraı bıyl Asta­na qala­synda jeke ınvestısııalar esebi­nen «Sana» jańa býyn ortalyǵy (ınno­vasııalyq ortalyq) ashyldy. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha qosymsha bilim berýge paıdalanylatyn ǵımarattarda qurylys júrgizilip, Qostanaı, Mańǵystaý, Pav­lodar oblystarynda jáne Almaty, Shym­kent qa­lalarynda 6 Oqýshylar saraıy salynyp jatyr.

– Bıyl alǵash ret mekteptegi tárbıe baǵdarlamasyna Qorǵanys, Ishki ister, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrlikteriniń oqý dáristeri engiziledi. Atalǵan kúshtik qurylymdardyń qyzmetkerleri óz tájirı­belerimen bólisedi. Biz oqý saýat­ty­lyǵynyń rólin kúsheıtýge, «Oqýǵa qushtar mektep» jobasy aıasynda kitap arqyly tárbıeleýge kóp kóńil bólemiz. Qazir bilim berý uıymdaryndaǵy kórkem ádebıet qory 3,7 mln danaǵa ulǵaıdy, – dedi Ǵ.Beısembaev.

Kásiptik-tehnıkalyq bilim berý

Oqý-aǵartý mınıstrliginiń málime­tine súıensek, byltyrǵy oqý jylynda 517,3 myń jas 772 kolledjde oqydy. Mem­lekettik tapsyrystyń 60%-y teh­nı­ka­lyq mamandyqtarǵa (metallýr­gııa, mashına jasaý, IT, qurylys, kólik jáne t.b.) qaıta baǵdarlanǵan. Eki jyl qatarynan jumysqa ornalasý min­­dettemesimen, maqsatty tapsyrys boıynsha 10 myń stýdent oqýǵa qa­byldanyp keledi. Kolledjder aka­de­mııa­lyq derbestik aıasynda bilim berý baǵdarlamalarynyń mazmunyn, báse­kege qabiletti mamandardy daıarlaý úshin oqytý merzimderin bekite alady. Stýdentterge eńbek naryǵyna shyǵý úshin 3 biliktilikke deıin alýǵa múmkindik berilip otyr.

Al mınıstr Ǵ.Beısembaevtyń aıtýynsha, ınjenerlik-pedagogıkalyq qyzmetkerlerdi yntalandyrý maqsa­tyn­da basshylarǵa jáne olardyń oryn­basar­laryna biliktilik sanaty úshin laýa­zymdyq jalaqyny 30%-dan 100%-ǵa deıin kóterý kózdelgen. Aldaǵy oqý jylynda kolledjderdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jańartý jumystary jalǵasady. Kásip­oryndardyń kolledj­derge qam­qor­lyǵy sheńberinde 498 ká­sip­oryn kadrlardy daıarlaýǵa, kol­led­j­derdi bas­qarýǵa, zerthanalyq jabdyqtarmen jabdyqtaýǵa, stýdent­­terdi óndiristik praktıkaǵa, al peda­gog­terdi taǵylym­damaǵa qabyldaýǵa qaty­sý úshin 410 kolledj­ben shartqa, memorandýmǵa qol qoıdy. 547 qamqorshylyq jáne 693 ın­dýstrııalyq keńestiń jumys isteýi kolledjderdi basqarý jáne bilim berý baǵdarlamalaryn ázirleý úderisine qa­tysýǵa múmkindik beredi. Kolledj stý­dent­­terin yntalandyrý maqsatynda bıyl­­ǵy qyrkúıekten bastap stıpendııany kezeń-kezeńimen eki ese ulǵaıtý kózdelgen.

Joǵary bilim jáne ǵylym

Joǵary oqý oryndarynyń stýdent­teri, oqytý­shylary, ýnıversıtetter men ǵyly­mı ınstıtýttardaǵy ǵalymdar, zertteý­shiler úshin de jańa akademııalyq jyl bastaldy. Al Joǵary bilim jáne ǵylym mınıstri Saıasat Nurbek kelesi aka­de­mııalyq oqý jylynan bastap el ýnıversıtet­teriniń stýdentterine jasandy ıntellekt saýattylyǵy kýrsy ótkizilýi múmkin ekenin aıtty.

– Jaqynda Amerıkadaǵy IBM (aqpa­rat­tyq tehnologııalar) kompanııasy eńbek naryǵyna jasandy ıntellektiniń áserin zerttep, úlken qorytyndy esebin jarııalady. Sol zertteýdiń esebine súıensek, jasandy ıntellekt salasyn ıgergender bolashaqta ony úırengisi kelmegen, meńgermegen mamandardyń eńbek naryǵyndaǵy ornyn alyp qoıa­dy. Sondyqtan biz «Google» kompanııa­symen birlesip, jasandy ıntellekt saýattylyǵy kýrsyn pysyqtap jatyr­myz. Aldaǵy aıdyń sońynda Nıý-Iork­ke baryp, kelisimshartqa qol qoıamyz. Kelesi oqý jylynan bastap múmkin kelesi kúntizbelik jyldyń ishinde osy jumysty aıaqtasaq, búkil joǵary oqý oryndarynyń stýdentterine mindetti túrde jasandy ıntellekt saýattylyǵy kýrsy beriledi, – dedi S.Nurbek.

Vedomstvo basshysynyń baıandaýyn­sha, Prezıdenttiń tapsyrmasymen 4 she­teldik ýnıversıtettiń fılıaly ashyl­dy. Osy jyly taǵy eki fılıal ashyl­maq. Endigi bir mańyzdy jańalyq joǵa­ry bilimniń qoljetimdigine baılanysty bolyp tur. S.Nurbekiń aıtýynsha, eldegi, álemdegi bala týý kórsetkishi jyl saıyn qarqyndy ósip keledi. Bul bolashaqta joǵary bilimge suranysty arttyratyny sózsiz, al grant bárine bir­deı jete bermeıdi. Grant sanyn jyl saıyn arttyra berýdi memlekettiń bıýd­jeti kótermeıdi. Sol sebepti kelesi jyl­dan bastap «Keleshek» biryńǵaı jınaq­taýshy júıesi iske qosylady.

– 1 aılyq eseptik kórsetkishti, qazirgi kórsetkishpen 3 450 teńgeni aı saıyn otbasy, ıaǵnı ata-analar osy jınaqtaýshy júıege salyp tursa, oǵan memlekettik syıaqylar berilip, bala 17-18 jasqa jet­kende 7,5 mln teńge jınaqtaýǵa bo­la­dy eken. Onyń ústine ózderińiz bile­tin­deı, Prezıdentimiz Ulttyq qor­dan ár balaǵa shot ashyp, kámelettik jasqa deıin qarjy quıyp otyrýdy tap­syr­ǵan. Sóıtip, osy eki qaınardan jı­nal­ǵan aqsha balanyń joǵary bilim alýy­na jetkilikti bolady. Bul – óte úlken reforma. Osyny kelesi jyldan birtin­dep bastaımyz. Mundaı júıe ata-ana­lar­ǵa memleketten kepildendirilgen senim­di shot ashýǵa, qoǵamda balanyń bolashaǵyna ınvestısııa quıý mádenıetin qalyptastyrýǵa jaǵdaı jasaıdy, – dedi S.Nurbek.

Mınıstrdiń málimdeýinshe, elimizde jańa bir ýnıversıtet ashý týraly Úki­mettiń qaýlysy shyqty. Jaqynda vedomstvo ókilderi Kanadaǵa baryp qaıtqan edi. Birneshe kanadalyq joǵary oqý orny qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Myqty konsorsıým qurylyp, nátıjesinde Ulytaýda jańa ınjenerlik-tehnıkalyq ýnıversıtet ashylatyn boldy.

– Osyǵan deıin «Coursera» platformasyna kirýge múmkindik aldyq. Endi osy platformamen jumystyń ekinshi deńgeıine ótemiz. Jańa jyldan bastap elimizdegi joǵary oqý oryndarynyń professor-oqytýshylyq quramy bilimin jetildiredi. Biz ýnıversıtettik ǵylymdy damytýǵa meılinshe kúsh salýy­myz kerek. Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes jylyna 500 jas ǵalymdy sheteldiń úzdik ǵylymı-zertteý uıymdarynda taǵylymdamadan ótkizý josparlanǵan. Biraq atalǵan jumys áli de baıaý. Sondyqtan rektorlardan osy akademııalyq oqý jylynda ma­man­dardy ustamaı, kóbirek jiberýdi su­raı­myz. Jaqsy mamanǵa baılaýly ekenderińizdi bilemiz, túsinemiz. Alaı­da olar burynǵydan kóbirek bilim men tájirıbe jınap kelýi úshin az ýaqyt­qa jiberýge de tıispiz. Aıtpaqshy, osy oqý jyly ǵalymdardy qoldaý­dyń áleýmettik paketi uıymdasty­ryla­dy. Buǵan qatysty qarjylyq máse­le­ler sheshilip, kelisildi. Alda toly­ǵyraq aıtamyz, – dedi sala basshysy.