Er

Amanat

Baqtyqoja zııaly ortada ósti. Áke­si Salahatdın ádebıet páni­niń muǵalimi, al ákesiniń inisi Káme­leddın jýrnalıst bolǵan kisi­ler. Anasy Ásıma – aty keńinen jaıylǵan dáýlesker kúıshi. Batys Qa­zaqstandaǵy kúıshilik mekteptiń aı­týly ókilderiniń biri. 1960 jyly Tashkentte shyqqan kúıtabaqqa Qur­manǵazynyń «Kókala aty», Dına­nyń «Qart jigeri», Maqashtyń «Baı­jumasy» Ásıma apamyzdyń tar­týymen túsken. Sol kúılerdi jaz­dyrýǵa qozǵaý salyp júrgen adam kádimgi Nurǵısanyń ózi kóri­ne­di. Bul ósken aýyldyń aty – Qo­sha­laq. Qazaqtyń ǵajaıyp aqyny Jumekenniń anasyn Almatyǵa al­dyrta almaı, sharasy taýsylǵanda «Týǵan jer dep, átteń-aı, týǵan jer dep ketpediń. Týǵan jerdi sen­ jalǵyz Qoshalaq qum dep pe ediń?!» dep shaǵynatyny bar edi ǵoı. Sol aýyl. Kórshi úıdegi Jume­ken­di munyń anasy Ásıma arqalap ósiripti. «Atalǵan jas kezinde kúıshi kelin, Arqalaǵan qazaqtyń Jumekenin, Dınany kóre qalǵan dombyrashy, Anamnyń bilsin dedim kim ekenin» dep te keltirgen keıin. Osyndaı ortadan shyqqan Baqtyqoja mektepte júrgende-aq óleń jazatyn. Olary aýdandyq, oblystyq gazetterde jarııalanyp turatyn. Birazy Almatyda da shyq­qan. Jumyr joldary, shymyr shýmaqtary tabylatyn.

Mektepti kúmis medalmen bitir­gen Baqtyqoja 1966 jyly Ýfa­da­ǵy munaı ınstıtýtyna túse­di. Bú­kil eldegi munaıshy daıyn­daı­­tyn tórt ınstıtýttyń ishinen Ýfany tańdaýynyń da sebebi bar. Atasy Izmuhambet sonda oqy­ǵan. Ákesi Salahatdın soǵys kezin­de jaralanyp, sol qaladaǵy gospı­tal­da tórt aı jatyp, jazylyp shyq­qan. Keıin ulynyń atyn Salaýat qoıatyny – bir áýlettiń úsh ur­paǵynyń jastyq keshýi qalǵan qa­laǵa, túrkiniń bas qurtyndaı bash­qurttarǵa qurmetiniń belgisi.

Stýdenttik shaqtyń alǵashqy jylynda onyń ómirinde erekshe iz qal­dyrǵan bir oqıǵa bolady. Ol oqıǵa – qazaq ádebıetiniń Bash­qurt­standaǵy kúnderi. Stýdent Baqty­qoja Almatydan kelgen qalam­gerlerdiń jurtshylyqpen kez­desýi­ne qatysyp qana qoımaıdy, ataq­ty aqyn Mustaı Kárim bastaǵan tóralqaǵa tildeı qaǵazǵa tilegin jol­dap júrip, balaýsa jyryn da oqıdy. «Sahnadan kóńilim taýdaı bolyp shyqty da, júregim alyp-ushyp, bas­paldaqpen tómen túsip kele ja­tyr edim, qarsy aldymnan ústine kı­geni qara kostıým, aq kóılek, uzyn moıyn, óńi júdeý, shalbary qysqa, balaǵy tar (halyqtyń arasyn­da «stılıaga» atalyp ketken tar shal­bar kııý sán edi) jigit aǵasy ushyrasa ketti», dep jazdy keıin Baq­tyqoja «Aqyn aǵa amanaty» atalatyn esteliginde. Ol adam kim edi deısiz ǵoı? Otyzynda ottaı ja­nyp, ortamyzdy opyraıtyp kete barǵan Tólegen Aıbergenov! Budan qaıda oqıtynyn suraıdy. Sonda ol jańa ǵana minberden túsken stýdent­ke ne aıtty deısiz ǵoı? «Teh­nı­kalyq oqý ornynda oqyp júr­min dep óleń jazýdy tastama. О́leń jaz­ǵan adamnyń jany názik bola­dy, jany názik adamnyń ary taza bolady», deıdi. Bul sózdi Baqty­qo­ja amanattaı qabyldady. Janyn názik ustaýdy, aryn taza kú­týdi ómiri­niń qasterli qaǵıdaty etti. Qaı belesten de er qalpyn, ór qal­pyn, seri saltyn saqtap ótti.

Iemen

Jastaıynan qıyndyqty kóp kórdi. Ýfadaǵy oqýdy aıaqtap, munaıshylyq kásipke jańa kirise ber­geninde, «Kazneftegazrazvedka» degen mekemede qyzmet etip júr­ge­nin­de aldymen aýrýdan áke ketti. Ákeniń qyrqyn berer-bermesten perzent qaıǵysynyń qusasynan ata ketti. On balanyń úlkeni edi. Bir inisi, segiz qaryndasy bar. Endi salmaq túgeldeı óziniń ıyǵy­na tústi. Jumysty 1971 jyly bur­ǵyshynyń kómekshisinen basta­ǵan Baqtyqoja munaıshylyq kásip­tiń barlyq satysynan túgel ótip shyqty. Burǵyshy da, aǵa ın­je­ner de, otrıad bastyǵy da, bas teh­no­log ta, ekspedısııa bastyǵy da boldy, kásibı maman basyp kó­rýge tıisti baspaldaqtyń birin de qaldyrmady tipti. Eńbegi jandy. Ataǵy alysqa ketti, jaqsy aty Más­­keýge de jetti. 1983 jyly Odaq­taǵy bilikti munaıshylardyń biri re­tinde Keńes munaı barlaý eks­­pe­dısııasynyń aǵa ınjeneri laýa­­zy­my­men Iemenge jiberildi. Taıaý Shyǵysqa attandyrylǵan 360 adam­nyń ishindegi jalǵyz qazaq­standyq Baqtyqoja ekeni-aq biraz jaıdan habardar etedi, al oǵan sol iriktelgen toptyń ishindegi 286 kom­mýnıstiń basyn biriktirgen partııa uıymynyń hatshysy min­deti qosa júktelgeni otyzdyń be­seýine jańa jetken azamattyń qan­daılyq abyroı arqalaǵanyn anyq ańǵartady. «Kezinde biz Iemen munaı ken ornyn ashqanbyz» – osy bir sóılemniń ar jaǵynda ózi qara sózben «Shaǵyl qumnyń bur­qyraǵan daýyly, jyldyń tórt mezgili boıyna mı qaınatar, jan shydatpas aptap ystyǵy, ań­qań­dy keptiretin shól dalasy» dep keltiretin, sara sózben «Elý kún qum tumany hamsın degen, Shka­la alpys bolyp kóleńkede, Bet kúıetin lebinen qarsy kelgen, On eki aı jaz turady shól ólkede» dep sýretteıtin ıen Iemenniń en da­lasyndaǵy tórt jylǵa taqaý tozaqy tirliktiń tynys taryltar taby tur. Hamsın – arabsha «elý» degen sóz. Bes dastannan quralatyn kitapty «hamsa» deıdi ǵoı. Hamsın – Afrıkanyń teriskeı betinde, Taıaý Shyǵys elderinde qyryq gradýstan asqan ystyqta... elý kún boıy tyn­baı soǵatyn qum daýylynyń aty... Baqtyqoja soǵan shydas bergen. Sondaı surapyl syn saǵatta súıikti jarynyń janyna jalaý bolyp osy Yrys jeńgemiz júrgen. 1986 jyldyń basynda Adende azamat soǵysy bastalyp, aınalasy toǵyz kún­niń ishinde 13 myńdaı adam qaza tapqanda, sóıtip, sheteldikter ómi­rine de qaýip tóngende Iemendegi keńes elshiliginiń konsýly Bolat­han Taıjan men munaıshylar qala­shyǵy­nyń komendanty Yrys Tur­ǵarına abdyramaı, aspaı-saspaı, bizdiń mamandardy bir túnniń ishinde evakýasııalaýdy uıymdastyra al­ǵan. О́zimen mektepte birge oqyǵan, «Bir kúni ketse bolyp janym pıda, Jalǵyzymsyń, jarymsyń bul pá­nıda. O dúnıede júrermin seni kútip, klastasym, ǵashyǵym Tur­ǵarına» dep, famılııasyna deıin jyrǵa qosatyn asyl Yrys – Baq­tyqojanyń baǵy da, yrysy da. Mýzasy da.

Degenmen, Iemen elinde Baqty­qoja Izmuhambetov bastan kesh­ken basty synaq budan basqa edi. «Iemendegi eń úlken istegen isim, maqtanysh tutyp júretin áreketim 1986 jyly Jeltoqsan oqıǵasy kezinde boldy», deıdi ózi. Aıtsa aıtatyndaı-aq, maqtanysh etse maqtanysh etetindeı-aq is edi onysy. Yqshamdap jazsaq, bylaı.

Almatynyń ortalyq alańynda aq qarǵa alaý jaqqan orasan oqı­ǵanyń dabysy álemge tarap keti­si­men-aq keńestik munaıshylar eks­pedısııasynyń bastyǵy Aleksandr Mıhaılovıch Rıabyh partorgty, ıaǵnı Baqtyqoja Salahatdınulyn shaqyryp alyp, tez arada partııa jınalysyn ótkizýdi tapsyrady. Maqsat – Qazaqstan astanasyndaǵy shekten shyqqan jaısyz jaǵdaıǵa baǵa berý. Qandaı baǵa ekeni belgili ǵoı. Bul: «Jınalys ótkizbeımin», deıdi. Bastyǵy: «Nege ótkizbeısiz?», deıdi. Bul: «Máseleniń mánine qanbaı turyp, istiń jaı-japsaryna kóz jetkizbeı turyp, ondaı jına­lys ótkize almaımyn», deıdi. Olaı aıtady – kónbeıdi, bylaı aı­tady – kónbeıdi. Amal joq, áńgi­me joǵaryǵa jetkiziledi. Shataq­ty sharýaǵa endi elshilik arala­sady. Bul – istiń shyndap qıyn­daǵanynyń belgisi. Shette jú­rip, tártipti buzǵandar 24 saǵat ishin­de elden shyǵarylýǵa tıisti. Par­tııalyq jolmen jazalaný, ómir boı­ǵy mansabyńdy kesý óz aldyna. Qaıtýǵa yńǵaılanyp, zattaryn jı­nas­tyra da bastaıdy. Elshilikke bar­ǵanynda sondaǵy laýazym ıesi: «Partııa jınalysyn ótkizýden bas tartyp jatqanyńyz ras pa?», deıdi. Bul: «Ras. Ol oqıǵanyń buza­qylyq áreket ekenine senimdi emes­pin. Men osy sharttaǵy jalǵyz qa­zaqpyn. Moınyma ondaı kúná arta almaımyn. Eger ózim senimdi bolmasam, ondaı jınalysty qalaı ótkizemin, ózimniń týǵan respýb­lıkamdy, ózimniń halqymdy qa­laı synaımyn? Aıyp etpeńiz, men ótirikke barmaımyn», deıdi. Odan ári elshilik adamy ne dedi dep oılaısyz? Ornynan turyp, Baqtyqojaǵa qolyn beredi de, «Eger osy másele taǵy kóteriletin bolsa, sizdi qorǵamaımyn. Biraq sizdiń prınsıpińiz ben adaldyǵyńyz maǵan unady. Osy betten taıma­ńyz», deıdi... Aqyry jınalys shaqy­rylmaıdy. Baqtyqoja elde qala­dy, hatshylyǵy da saqtalady. Aıt­qan­daı, arada jyldar ótkende baıaǵy Aleksandr Mıhaılovıch Máskeýde Baqtyqojamen jolyqqanda janyn­da­ǵy adamdarǵa «Sol kezde bul ba­syn qaterge tigip, jınalys ótkizbeı, eli­niń, halqynyń namysyn qorǵap qaldy» degen tushymdy áńgime qoz­ǵaıdy.

Imashev

Iemendegi tórt jylǵa sozylǵan jankeshti jumys Baqtyqojanyń úlken ómir mektebine, kásibı shyń­dalýdyń bıik baspaldaǵyna aınal­dy. «Sol jerde jaqsy qyzmet at­qar­ǵanym úshin keńes odaǵy elshi­liginiń «Altyn kitabyna» úshin­shi bolyp, meniń de aty-jónim kirgen edi», deıdi ózi. Shart merzi­mi bitkende bularǵa Máskeý­den úsh bólmeli jaıly páter de be­riletin boldy. Alaıda, zaman ty­nysyn dál ańǵarǵan azamat elge oralýdy oryndy kórdi. Onysy durys shyqty. Jas memleketke Baq­tyqojadaı bilikti mamandar aýa­daı qajet edi. Táýelsizdik tańy atysymen-aq ınstıtýt bitirgennen keıin tabandatqan jıyrma jyl boıy óndiristiń qıyr-shıyryn kó­rip, munaıdyń qyr-syryn ábden meń­gergen mamannyń tasy órge domalaı bastady. 1991 jyly Geo­lo­gııa jáne jer qoınaýyn qorǵaý mı­nıstrliginiń Munaı jáne gaz basqarmasynyń bastyǵy qyzmetine sha­qyrylǵanda da, 1993 jyly alǵash qurylǵan «Qazaqtúrikmunaıdyń» bas dırektorlyǵyna bekitilgende de, keıinnen «Qazmunaıgazdyń» san túrli basshylyq qyzmetinde bolǵanda da, 2003 jyly Energetıka jáne mıneraldy resýrstar birinshi vıse-mınıstri, 2006 jyly mınıstri laýazymyna taǵaıyndalǵanda da janyn sala jumys istedi. Baq­ty­qoja Izmuhambetovtiń ol jyl­dar­daǵy tyndyrǵan tirliginde qan­sha órnektep jazsa da jetetindeı óreli ónege barshylyq. Gazet maqa­la­synda olardyń arasynan keıbir qa­daý-qadaýyna ǵana qadalýǵa múm­kindik bar. Solardyń biri – Imashev ken ornynyń hıkaıasy.

2004 jyl. B.Izmuhambetov ol kezde mınıstrdiń birinshi oryn­ba­sary. Premer-mınıstr shaqyryp alyp, tapsyrma beredi. Aıtatyny: Reseımen shekara belgileý bary­syn­da Imashev ken orny talasqa túsip tur, sony retteýge aralasý kerek. Bul Qazaqstan tarapynyń sol másele jónindegi jumys toby­na qosylady. Imashev gaz kon­densaty – transshekaralyq ken orny. Shekara shektesetin tusta­, Astrahannan 60 shaqyrym, Atyraýdan 250 shaqyrym jerde. Reseı jaǵy Imashev ken orny Astrahan gaz kondensatynyń jal­ǵasy, munaıynyń da, gazynyń quramy da, basqa kórsetkishteri de bizdegige sáıkes keledi dep taban­dap tur eken. «Bizdiń úlesimiz 25 paıyzdan kem bolmaýy kerek, 30 paıyz bolsa, tipti jaqsy», deı­di premer. Sodan jumys basta­lyp ketedi. Áli shekara tolyq beki­til­megen kez. Aldymen Máskeýde tórt kún boıy kelissóz júredi. Nátıjesiz aıaqtalady. Reseı jaǵy mańaılatpaı qoıady. Aıtatyn basty ýáji – on toǵyzynshy ǵasyrdyń ba­syndaǵy karta, onda qazirgi ken orny­nyń aınalasynda kileń orys de­revnıalary kórsetilgen. Baq­tyqo­ja ol jerdegi alǵashqy bar­laý jumysyn Kaspıı mańy burǵy­laý ekspedısııasy júrgizgenin kól­deneń tartady. Reseılikter oǵan da qyńa qoımaıdy. Yrǵasyp-yr­ǵa­syp, aqyry kelissózdiń ekinshi raýndy da nátıjesiz aıaqtalady. 2005 jyl da keledi. Aqpannyń ba­synda kelissózdiń úshinshi raýndy bastalady. Bul joly Baqtyqoja Iz­muhambetov Imashev ken ornynyń qaı eldiń balansynda ekeniniń basyn ashyp alýdy suraıdy, eki eldiń arhıvterin kóterýdi usy­nady, bir ken ornynyń eki eldiń balansynda qatar turmaıtynyn aıtady. Munysy daýdyń sońyna saqtaǵan basty «kóziri» bolatyn. Reseı jaǵynyń Imashev burynǵy Qazaqstannyń balansynda ekenin rastaýdan basqa amaly qalmaıdy. «Bizdiń endi sóıleıtin sózimiz de, qoıatyn suraǵymyz da joq. Bul másele durys sheshilmese, halyq­aralyq arbıtrajǵa júgi­nemiz», deıdi sonda Baqtyqoja Sa­lahatdınuly. Reseı jaǵy taım-aýt suraıdy... Úzilisten keıin óz­deri de, sózderi de ózgerip shyǵa keledi – ken orny óniminiń 40 paıy­zy Qazaqstanǵa, 60 paıyzy Reseıge tıesili bolsyn degen usy­nys aıtady. Bizdiń tarap buǵan kelis­peıdi. Endi Qazaqstanǵa 49 paıyz, Reseıge 51 paıyz tısin deli­nedi. Buǵan da kelisim berilmeı­di. Aqyr aıaǵynda ken ornyn teń (50:50) bólýge ýaǵda jasalady. Daýly jerdiń shekara syzyǵy da ken ornynyń dál ortasyndaǵy №1 uńǵynyń tóbesi arqyly tar­tylady. O basta ári dese 30 paıyz­ǵa qol jetkizýdi mejelep barǵan qazaqstandyq tarap úshin bul ta­ma­sha tabys edi. «Ol ken ornynyń 130 mıllıard tekshemetr gazy, 70 mıl­lıon tonna munaıy bar, al onyń quramyndaǵy kúkirtti sýtek 20 paıyzǵa jetedi. Ony óńdeý úshin arnaıy zaýyt qajet. Bizge eń tıim­disi osy maqsat úshin Astrahan zaýytyn paıdalaný bolatyn», deıdi Baqtyqoja Salahatdınuly. Bul sózdiń mánisin túsiný úshin táýelsizdiktiń 32 jylynda bizdiń birde-bir jańa munaı óńdeý zaýytyn sala almaǵanymyzdy eske salýdyń ózi jetip jatyr...

Mınıstr kezinde Reseı Gazpromy­nyń bastyǵy Alekseı Mıl­ler­men aıtysyp-tartysyp jú­rip, Qazaqstan gazynyń tekshe metri­niń satylý baǵasyn áýeldegi 65 AQSh dollarynan 145 dollarǵa kótergeninen elimiz qanshalyqty paıdaǵa kenelgenin ózińiz shamalaı berińiz. Jalpy, gazdyń satylý baǵasyn kóterýin kótergenmen, B.Izmuhambetov túptiń túbinde gaz eksportyn birte-birte azaıtýdy jaqtap otyrǵan. Ońtústik óńirlerdi gazdandyrý bastamasyn kóterip qana qoımaı, sonyń naqty da tıimdi jolyn áý basta el basshylyǵyna usynǵan Baqtyqoja Salahatdınuly bolatyn. Ol kezde kórshilerden keletin gazdyń qys túsisimen úzdik-sozdyq jetýi kádýilgi jaıǵa aınalyp bara jatqan edi. Mınıstr «Orta Azııa – Ortalyq», «Buhara-Oral» gaz qubyrlarynyń arasyn qosý arqyly eldiń ońtústigine (Qy­zylorda, Shymkent, Jambyl, Almaty, Taldyqorǵan) gaz qubyryn tartý ıdeıasyn usyndy. Qosymsha gazdy Qarashyǵanaqtyń esebinen toltyraıyq, Teńiz jobasyn ıgerý­di tezdetip, otandyq gaz kólemin kóbeıteıik dedi. Ideıa aıtylýyn aı­tylǵanmen, onyń júzege asýy ta­laı jylǵa sozyldy, ár úkimet­tiń tusynda neshe túrli jaıaý kók­par­dyń tartqylaýyna da tústi, el­diń qarjylyq múmkindigi de kele qoı­mady. Áıtkenmen, túptiń túbin­de úlken jobalardyń gazy ońtús­tik­ke bet aldy. Aqyr aıaǵynda, mine, «Saryarqa» qubyry tóselip, Qy­zylorda jaqtan tartylǵan gaz ja­qynda Astanaǵa jetip otyr. Qa­lanyń shetki jaqtaryna qazirdiń ózin­de gaz kelip qaldy. Osynyń bári­niń arǵy túbinde kezinde ortaǵa sa­lynǵan ómirsheń oıdyń silemi jatyr.

Ákim

Baqtyqoja Izmuhambetov Batys Qa­zaqstan, Atyraý oblystary­nyń ákimi qyzmetterin atqarǵan tusta óńir jurtshylyǵy aımaqty burynǵy energetıka jáne mıneral­dyq resýrstar mınıstri basqar­ǵa­nynyń paıdasyn kórýdeı-aq kórdi. Shtab-páteri Londonda or­na­lasqan Qarashyǵanaq munaı-gaz kondensaty ken ornyn ıge­re­­tin sheteldik kompanııalar alıansy­nyń birikken basqarý ko­mı­te­tiniń múshesi bolý arqyly-aq ol ózi basqarǵan oblystarǵa ora­san olja sala aldy. Jańaǵy ko­mı­tette músheler arasynan bir adam qarsylyq bildirse-aq, kez kel­gen sheshim qabyldanbaı qala beredi eken. Sol múmkindikti ákim qalt jibermeı otyrǵan. Qazaq je­riniń qazynasynan qyrýar paıda taýyp júrgenderdiń qazaq eline qamqorlyqpen qaraýyna, qomaqty qaraılasýyna qol jetkizgen. Bir suhbatynda «Jańa jyldyń aldynda Londonǵa baryp qaıttym, sonda bıyl bizdiń oblysqa oılastyrylǵan 10 mıllıon dollardyń ornyna 20 mıllıon dollar beretin bolyp ýaǵdalasýdyń sáti tústi. Onyń 10 mıl­lıony Aqsaı qalasynyń áleý­met­tik nysandaryn salýǵa jum­sa­lady, al qalǵan 10 mıllıon dol­lar­dy oblystyń ońtústiktegi aýdan­daryn gazdandyrýǵa sala­myz», deıdi. Qosymsha 10 mıllıon dollar! Bul – 2008 jylǵy áńgi­mesi. Al endi 2010 jylǵy áńgi­me­sine qarańyz: «Sol kezde Batys Qazaqstan oblysynyń eldi me­kenderiniń gazdandyrylý deńgeıi nebári 27 paıyz edi. Al qazir bul kórsetkish 70 paıyzdan asyp ketti. Gazdandyrýǵa 14 mıllıard teńgedeı qarjy jumsaldy, res­pýblıkalyq bıýdjetten biz sonyń bir mıllıard teńgesin ǵana aldyq»... Sonda bas-aıaǵy úsh jyldyń ishinde bıýdjetten tys kózderden tek osy bir salanyń ózine qosymsha 13 mıl­lıard teńge tapqan bolyp tur ǵoı! Jalpy, B.Izmuhambetov Batys Qa­zaqstan oblysyn basqarǵan tórt jarym jyldyń ishinde óńirde 1200 shaqyrymǵa gaz qubyry tartylǵan, gazben qamtý 90 paıyzdan asqan eken. 2011 jylǵy alapat sý tasqy­nynyń zardaby sol kúzge jetpeı-aq joıyldy: uzyn sany 600 úı, mek­tep, balabaqsha salyndy, 1200 úıge jóndeý júrgizildi. Atyraýda da jalǵasty mundaı ıgi ister. Oblys ortalyǵynan 400 shaqyrym jerdegi Azǵyr polıgony mańyndaǵy aýyl­darǵa deıin gaz jetkizildi. 170 sha­qy­rymdaǵy Inderge deıin tas jol tóseldi. Mahambette kópir salyndy. Basqa jaqsy sharýalary da jetip jatyr.

Aqyn

«Bákeńniń tamasha dombyrashy, áserli gıtarıst, sezimtal aqyn eke­nin bireý bilse, bireý bile bermes», dep jazady bir jınaqtaǵy shaǵyn alǵy sózinde Qýanysh Sultanov. Biz bilemiz. Dombyrashylyǵyna, gı­tarıstigine toqtalyp jatatyn jaǵdaı joq, tek aqyndyǵyna azdap aıaldaıyq.

Sóz basynda Tólegen aqynnyń amanatyn aýyzǵa alyp edik qoı. Iá, Baqtyqoja aqyn bolý mindet emestigin, al azamat bolý paryz eke­nin erte uǵyndy. Janyn, aryn saq­tady. Taza júrdi, taza turdy. Bar oılaǵany artylǵan senimdi aqtaý, qoldan kelgeninshe adamǵa jaq­sylyq jasaý boldy. Biraq bári­bir jyr jazbaı tura almady. Aýyl­ǵa baryp, túnge qaraı tym-tyrys tylsymnyń qushaǵyna ense, kóz aldyndaǵy kóriniske qa­rap otyryp, «Kún keshkirip, tún ora­lyp qaıtadan, Dúnıe tynysh, men de, mine, jaı tabam. Tek analar bit­peı isi júr áli, Biri as úıde, biri besik shaıqaǵan» degen sııaqty shý­maqtardy qaǵazǵa túsire salatyn. О́zen jaǵasynda aıdyndy aǵysqa súısine turyp, «Aq Jaıyq, arna Jaıyq, arý Jaıyq, Júzdirgen Saraıshyqta altyn qaıyq» degen jumyr joldar oıyna kele qalatyn, bloknotyn ashyp, qolyna qalam alatyn: «Jelkildeıdi jaǵada jasyl jelek, kók toǵaı, Jymyń qaǵyp jul­dyzdar, jarqyraıdy kóktegi aı. Aq aıdynyn jel súıip, tolqyn oınap betinde, Aǵady Jaıyq toqtamaı».

Keıingi jyldary Baqtyqoja óleńdi óndirte jaza bastady. Birne­she jınaǵy jaryq kórdi. Baqtyqoja jyrlaryna Ilııa Jaqanov, Elena Ábdi­halyqova, Zattybek Kóp­bosynuly jazǵan ádemi ánder sah­nada, ekranda, efırde oryndalyp, kóp kóńilinen shyǵyp júr. Ánshiniń tóresindeı Jubanysh baýyrymyzǵa qosylyp, dastarqan basynda «Dostar-aý, dostar, kúı-kómeı, Kún­der de zýlar kúımedeı. Úzilip tús­ken túımedeı, Júrseńder eken sı­remeı» dep úzdigip jatamyz.

2020 jyldyń sońynda Astana­daǵy Ulttyq akademııalyq kitap­hanada Baqtyqoja Izmuhambetovtiń «Qorshasa oılar...» atty ekinshi jınaǵynyń tusaýkeseri ótkizilgen. Sonda bylaı degen ekenbiz: «Bul kisi qaı istiń sońyna tússe, sol istiń shyńyna shyǵyp otyrǵan. Munaıshy retinde de bıikke jetti. Mınıstr boldy. Memlekettik qyzmetker retinde de bıikke jetti. Ákim boldy. Oblystardy basqardy. Depýtat retinde de bıikke jetti. Májilis tóraǵasy boldy. Ony aıtasyz, tipti ardager retinde de bıikke jetip, Qazaqstandaǵy barsha ardagerdiń jetekshisi bolyp otyr. Qaı salaǵa salsa da Baqtyqoja Salahatdınuly qolǵa alǵan isin jerine jetkizbeı tynbaıdy. Mine, óleńdi biraz jyl tumshalap ustap, ózi aıtqandaı, jas býyn jyrlary jastyqta tunshyǵyp kelip, endi qaıtadan shyndap qolǵa alyp jatyr. Áli-aq Baqtyqojanyń óleń álemi ádemi qalyptasady dep oılaımyn». Sol aıtqanymyz kele de bastaǵandaı. Jan dosy Mereke Qulkenov qyzdyń jıǵan júgindeı etip, birinen birin ótkizip, bastyryp berip júrgen óleń kitaptaryna qazaq jyrynyń Temirhan Medet­bek, Ǵalym Jaılybaı, Baýyrjan Jaqyp syndy talǵampaz da talap­shyl talanttary aıshyqty alǵy sóz jazyp, shyǵarmashylyǵyn joǵary baǵalap júr.

Qazaqta azamatqa beriletin baǵa­nyń túri az emes. Sonyń biri – Er degen sóz. Taǵdyrdyń taýqymetin erte tartsa da, ǵumyr boıy bilim-bi­ligimen, erik-jigerimen, qaırat-qa­biletimen bir bıikten bir bıikke órleýmen júrgen, qaı kezde de ki­silik qasıetimen, márt minezimen jar­qyldap kóringen, qaı jerde de tek iri isin kórsetip, qaı sharýada da tek izgi izin qaldyryp kele jat­qan Baqtyqoja baýyrymyz Er dep erek­she ataýǵa ábden laıyqty tulǵa. Onyń ómiri – elge eńbek etýdiń, el­dik­ke qyzmet jasaýdyń úırenerlik úlgisi.

Bul aıtqanymyzǵa taǵy bir tııa­­naq kerek pe? Minekıińiz. Baq­ty­qoja Izmuhambetov – 2015-2023 jyldar aralyǵynda jaryq kór­gen «Qazaqstandyq qaharman maıdangerler» atty kitaptar serııa­syn shyǵarýshy toptyń jetekshisi. Bul toptyń jumysy sonaý 1995 jyldan beri jalǵasyp kele jatyr. Al endi ol toptamanyń qansha tomnan turatynyn bilgińiz kele me? Aıtaıyq. 56 tomnan turady. E-lý al-ty tom!.. Solaı.

Saýytbek ABDRAHMANOV