Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Bizdińshe, oń ózgerister jeterlik. Jetistiktiń úlkeni retinde ataqty amerıkalyq Apple korporasııasynyń qazaq tilin júıelik tilderdiń qataryna qosýyn aıtýǵa bolady. Sonyń nátıjesinde byltyrdan bastap qolymyzda júrgen iPhone smartfondary ana tilimizde sóılep shyǵa keldi. Biraq munyń artynda qyrýar jumys jatqanyn kópshilik bile bermeıdi. Alpaýyt kompanııamen tolassyz kelissóz ótkizý, tynymsyz jumys júrgizý aıtýǵa ǵana ońaı.
Sol joly Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh mınıstri Baǵdat Mýsın «Bul elimizde Apple paıdalanýshylarynyń sany artyp kele jatqanyn, al qazaq tili álemdik keńistikte jalpyǵa birdeı tanylatynyn kórsetedi» dep halyqtan súıinshi suraǵany esimizde. Ekinshi jaǵynan bul Apple korporasııasynyń bizdiń naryqqa degen qyzyǵýshylyǵynyń belgisi ekenin de umytpaıyq.
Sol sekildi TikTok jelisine qazaq tilin qosý jumystary qalaı júrgizilgenine kýámiz. Mıllıardtaǵan qoldanýshysy bar álemdegi eń tanymal platformanyń qazaqshalanýy jańa múmkindikterge jol ashary anyq. «TikTok-tyń qazaqshalanýy shynynda da qýanyshty jańalyq. Qazirgi ýaqytta elimizde qazaqtildi qoldanýshylar sanynyń ósip kele jatqanyn kórip otyrmyz. Tanymal qosymshanyń memlekettik tilge kóshýi qoldanýshylar úshin yńǵaıly bolyp qana qoımaı, ana tilimizdiń álemdik deńgeıde suranysqa ıe ekenin moıyndatyp otyr» degen Baǵdat Mýsınniń pikirinde jan bar. О́ıtkeni elimizde TikTok qoldanýshylary arasynda qazaq tilindegi kontentke suranys artyp otyr. Sony eskergen alyp kompanııa Qazaqstannan arnaıy ofısin de ashqany esimizde.
Munyń bári qazaq tiliniń tehnologııa tiline aınalyp kele jatqandyǵynyń jarqyn mysaly. Al mundaı mysaldar óte kóp. Biz sonyń ekeýine ǵana toqtaldyq. Jalpy IT salasynda júrgen mamandardyń pikirinshe, qazaq tiliniń múmkindigi joǵary.
Elimizdiń tehnologııa ındýstrııasynda jumys isteıtin Techno Women kompanııasynyń basshysy Ásem Nurǵalıevanyń aıtýynsha, bul salada qazaq tiline degen suranys arta bermek. О́ıtkeni qazirgi mektep oqýshylarynyń 75 paıyzdan astamy memlekettik tilde bilim alady. Demek, osynshama adam qazaq tilindegi mazmunǵa, jalpy ónimge suranys týdyrady degen sóz. Biz osyǵan daıyn bolýymyz kerek.
– Ras, qazaq tili IT saladaǵy negizgi jumys tiline aınala qoıǵan joq. Biraq túbi aınalatyny daýsyz. О́ıtkeni qoǵamda suranys bar. Suranystyń nátıjesinde IT salada qazaq tildi sarapshylar shyǵa bastady. Biraz jyl buryn dál osyndaı úrdisti bank sektorynan da baıqaǵan edik. Qazir aqparattyq tehnologııalar salasyndaǵy oń ózgeristerge kýá bolyp otyrmyz. Sondyqtan jańa tehnologııalarǵa qatysty qazaq tilindegi kontentti kóbeıtý kerek, – deıdi Ásem Nurǵalıeva.
IT-tehnologııaǵa beıimdelgen ER10 ınternet basylymynyń basshysy Elnora Rozmýt ta memlekettik tildegi kontentke qyzyǵýshylyq artyp kele jatqanyn moıyndady. Sondyqtan kompanııa qoǵamdaǵy osy bir suranysqa ıkemdele túskenin de jasyrmady.
– Qazaq tili tehnologııa tiline aınalsyn desek, tehnologııalar men startaptar týraly materıaldar jazatyn avtorlardy kóbeıtý kerek. Bálkim, mamandardy arnaıy daıarlaǵan da durys shyǵar. Ásirese jýrnalıstıka fakýltetterinen, IT ýnıversıtetterden osyndaı mamandyq ashqan abzal. О́ıtkeni halyq burynǵydaı orysshadan nemese aǵylshynshadan qazaqshaǵa aýdarylǵan dúnıelerge asa qyzyqpaıdy. Durysy – ózge tildegi ónimge jaltaqtamaı materıaldy qazaq tilinde daıyndap usyný, – deıdi Elnora Rozmýt.
«Qazaqstan jasandy ıntellekt akademııasy» qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń jasandy ıntellekt kafedrasynyń professory, tehnıka ǵylymdarynyń doktory Altynbek Sháripbaıdyń aıtýynsha, ultty saqtap qalamyz desek, qazaq tilin jasandy ıntellektige engizý kerek.
– Jasandy ıntellekt modelderi men ádisteri arqyly ázirlegen kez kezgen ıntellektýaldy júıemen tabıǵı tilde dıalog jasap qatynasýǵa bolady. Bizdiń elde mundaı til – qazaq tili. Men ózimniń shákirtterimmen birigip jasandy ıntellekt jáne kompıýterlik lıngvıstıka salasynda qazaq tiliniń matematıkalyq teorııasyn jasadym. Bul salada bilimim de, tájirıbem de jetkilikti. Sondyqtan jasandy ıntellekt salasynda boljam jáne máseleniń sheshimi jóninde pikir aıta alamyn. Qazirgi jaǵdaıdaǵy bir qaýipke kelsek, ol jasandy ıntellektiniń saldarynan kóp eldiń tili joıylyp ketýi múmkin. Jasandy ıntellektini kim aldymen jasady, kim óz tilin oǵan engizdi, tek sol tilder saqtalyp qalady. Sondyqtan eger qazaq tili osy júıege ilikse jáne sondaǵy dıalogtiń bir quraly bolsa, onda ol máńgilik joıylmaıdy. Bul baǵyttaǵy atqarylar jumys memlekettiń jahandyq, strategııalyq problemasyna aınaldy dep túsinemin, – deıdi Altynbek Sháripbaı.
Shynymen de, ǵalym ǵalamdyq máseleni aıtyp otyr. Budan bizdiń eldiń syrt qalýǵa qaqysy joq, álbette. Endeshe, qazaq tiliniń tehnologııa tiline aınalýyna ter tógeıik.
