Jádiger • 05 Qyrkúıek, 2023

Eski kitaptaǵy sýret

480 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Patshalyq Reseı ózi otarlaǵan halyqtardyń turmys-tir­shi­ligine qatysty júıeli zertteýler júrgizgen. Sonyń biri – «Rossııa. Polnoe geografıcheskoe opısanıe nashego otechestva» atty kóptomdyq. Osy bir qundy týyndynyń 1913 jyly jaryq kórgen 12-tomy «Týrkestanskıı kraı» dep (qurastyrǵan – kináz V.I.Masalskıı) atalypty.

Eski kitaptaǵy sýret

Kitaptyń kólemi 22,5h16,5 sm, al bet sany 861 paraqtan turady. Týyndynyń ón boıynda 206 túrli polıtıp-foto, 20-dan asa dıagramma men kar­togramma, sondaı-aq ólkeniń bir dana tutas kartasy jáne gýber­nııaǵa qarasty ákimshilik aýmaqtardy kórsetken 8 shaǵyn karta engizilgen. Kitapta 1867 jyly irgesi qalanǵan Túrkistan gý­bernııasynyń tarıhy baıan­da­lady.

Kitapta osy jyldary ólkede 1,5 mln qazaq ómir súrgeni týraly málimetter, olardyń turmys-tirshiligi jaıynda kóp­tegen fotosýret jarııalanypty. Sonyń biri – kitaptyń 523-betindegi «Ańshylyq» atty VI bólimde jarııalanǵan foto. Qumnyń ishindegi jupynylaý jalǵyz úı. Ony búrkeı shoǵyr­lanǵan aýyldyń qatyn-qalashy, túgel­deı dańǵara kımeshek kıip alǵan. Bulardyń qasynda túıege minip, sol qolyna buıda ustap, oń qolyndaǵy baldaqqa búrkit qondyrǵan qusbegi tur. Fotonyń astyna «Kırgız-ohotnık s berkýtom» degen anyqtama berilipti. Al fotony túsirgen «V.Iý. fon-Branke» degen adam eken.

Atalǵan foto-jádiger jarııa­lanǵan kitaptyń jaryq kórgenine bıyl 110 jyl tolyp otyr. Kitap­taǵy sýret qaıda túsirilgeni aı­tylmaǵan. Biraq Syrdarııa óńi­rindegi qazaqtardyń ańshylyq kásibi týraly baıandalǵan, sondaı-aq qusbegi qazaqtar aýzynan jazyp alynǵan búrkittiń jasy men ataýyna qatysty eki túrli nusqa berilgen eken. Birinshi nusqa: bir jas – balapan, eki jas – tirnek, úsh jas – tastúlek, tórt jas – ana, bes jas – qana, alty jas – jańa, jeti jas – qum túlek, segiz jas – sum túlek, toǵyz jas – qońyr túlek, on jas – kári túlek, on bir jas – aq túlek, on eki jas – aqyrǵy túlek delinse, ekinshi nusqa boıynsha: bir jas – balapan, eki jas – han túbit, úsh jas – tirnek, tórt jas – tastúlek, bes jas – muzbalaq, alty jas – kók túbit, jeti jas – qana, segiz jas – jańa, toǵyz jas – maı túbit, on jas – barqyn, on bir jas – barshyn, on eki jas – shógil delingen.

Sońǵy jańalyqtar

Neke jasy nege ulǵaıyp barady?

Qoǵam • Búgin, 08:55

Zaman talabyna jaýap beredi

Pikir • Búgin, 08:53

Baıypty memleketshildik qadam

Ata zań • Búgin, 08:48

Maı zaýyty shıkizatqa zárý

Ekonomıka • Búgin, 08:45

Ultty uıystyrar faktor

Saıasat • Búgin, 08:43

Sheraǵańnyń qalamgerlik qazynasy

Tulǵa • Búgin, 08:40

Ornyqty joldyń zańdyq temirqazyǵy

Pikir • Búgin, 08:38

Balanyń bári birdeı

Bilim • Búgin, 08:35

Sáýlet qundylyqpen ushtassa...

Pikir • Búgin, 08:33

Atamekenge at basyn burǵandar

Qoǵam • Búgin, 08:28

Adamnan qoryqpaıtyn elikter

Talbesik • Búgin, 08:25