Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Syrtqy ortanyń ınflıasııalyq qysymy álsizdik tanytyp, biraz elderde ortalyq bankterdiń baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etý saıasaty nátıjesinde ınflıasııa baıaýlaı bastaǵan. Alaıda ınflıasııanyń turaqtanýynan mólsherlemeni tómendetý merzimi ózge damyǵan elderde keıinge qaldyrylǵan. Usynylǵan aqparatqa qaraǵanda, álem boıynsha azyq-túlik naryǵyndaǵy baǵa men logıstıkalyq shyǵyndar da tómendegen. Ekonomıkada keńeıip kele jatqan fıskaldyq yntalandyrý, ornyqty ishki suranys, joǵary jáne turaqsyz ınflıasııalyq kútýler, sondaı-aq óndiris shyǵyndarynyń ósýi jaǵynan proınflıasııalyq qysym saqtalǵan. Inflıasııalyq úderister úzdiksiz baıaýlap, jyldyq ınflıasııa bıylǵy shilde aıynda 14%, al aılyq ınflıasııa 0,6%-dy quraǵan.
Inflıasııalyq kútýler birshama tómendegenimen, áli de bolsa joǵary qalpyn saqtaýda. Dese de, jekelegen taýarlar naryǵyndaǵy jaǵdaıdyń ózgerýi aldaǵy bir jylǵa kútiletin ınflıasııa 16,9%-dy quraıdy.
Osy rette syrtqy faktorlardyń ınflıasııaǵa áseri tómendep, kóptegen elderde baǵanyń sharyqtaýy ortalyq bankter júrgizip otyrǵan saıasattyń nátıjesinde baıaýlaǵandyǵyn, bul bazalyq ınflıasııanyń ornyqtylyǵy men ortamerzimdi perspektıvada targetterge qol jetkizbeý kóptegen ortalyq bankterdiń mólsherlemelerdi tómendetý sıklin bastaý merzimi keıinge shegerilgendigin aıtady. Biraz buryn Federaldy rezervtik júıe mólsherlemeniń sońǵy ret kóterilýi bıylǵy mamyrda, al alǵash ret tómendeýi qarasha aıynda kútiletini týraly qulaqtandyrǵany bar.
Derekterge súıensek, búgingi kúni mólsherleme shilde aıynda bir ret kóterilip, onyń tómendeýi keler jylǵy mamyrǵa aýysqan delingen.
Byltyr Bas bank bazalyq mólsherlemeni 16,75 paıyz deńgeıinde saqtaý jóninde sheshim shyǵaryp, oǵan otandyq sarapshylar qarsylyqtaryn tanytqan edi. Sebebi onyń óte joǵary paıyzdyq kórsetkish ekendigin, bıylǵy jyldyń sońyna qaraı mólsherleme paıyzy 13,5-14,5 paıyzǵa deıin tómendeýi kerektigin aıtyp, pikirlerin bildirgen edi. Al Ulttyq banktiń eks-tóraǵasy Ǵalymjan Pirmatov Aqsha-kredıt saıasaty komıtetiniń belgilegen bazalyq mólsherlemesin saqtaý týraly sheshimin burynǵy dárejesinde qaldyrý ishki jáne syrtqy ınflıasııalyq faktorlarǵa ári ekonomıkalyq ósý baǵytyna qatysty ekendigin alǵa tartty.
Sarapshylardyń bazalyq mólsherlemeniń paıyzdyq kórsetkishi jyl sońyna qaraı 13,5-14,5 paıyzǵa deıin tómendeýi múmkin degen boljamdary júzege aspaýy da múmkin. Buǵan qatysty tanymal sarapshy-ekonomıst Maǵbat Spanov bylaı deıdi:
«Eldegi ınflıasııalyq úderisterge túsinikteme berý – óte qıyn. Ulttyq bank pen Ulttyq ekonomıka mınıstrligi múldem basqasha jumys isteıtinin baıqaýǵa bolady. Ulttyq bankte 2024 jylǵa ınflıasııanyń bir boljamdy kórsetkishi 16,9% bolsa, UEM-niń boljamy boıynsha 6-8% dep kórsetedi. О́kinishke qaraı, sońǵy bes jyldaǵy ınflıasııaǵa áser etetin jáne Ulttyq banktiń 2022 jylǵa arnalǵan josparyna sáıkes, onyń 3-4%-ǵa tómendeýine ákeletin ekonomıkalyq saıasat tıimsiz bolyp otyr.
Naqtyraq aıtsaq, 2022 jyly ol 21 paıyzdan asty. Eger aldaǵy ýaqytta bul saıasat ózgerissiz osylaı jalǵasatyn bolsa, naqty ınflıasııa 20% deńgeıinde saqtalatyn bolady.
Munyń bári halyqtyń áleýmettik jaǵdaıynyń nasharlaýyna jáne ekonomıkanyń naqty toqyraýyna ákelýi múmkin», deıdi.
Ulttyq bank, saýda-seriktes elderdegi baǵa dınamıkasy birshama nasharlaǵandyǵyn, eýroodaqta ınflıasııa barynsha baıaý qarqynmen tómendep, al onyń ornyqty bóligi joǵary qalpynda qalǵandyǵyn aıtady. Máselen, Reseıde joǵary tutynýshylyq suranys, rýbl baǵamynyń álsireýi jáne ınflıasııalyq kútýlerdiń artýy sebebinen tutynýshylyq ınflıasııa jedeldeı bastaǵan. Qytaıda ekonomıkalyq belsendiliktiń aǵymdaǵy tómen kórsetkishteri saldarynan deflıasııa baıqalyp otyrǵan kórinedi.
Bank usynǵan bazalyq ssenarııde bıylǵy ınflıasııa – 10-12%, 2024 jyly – 7,5-9,5% , al 2025 jyly – 5,5-7,5% sheginde boljanýda.
Sonymen ınflıasııalyq boljamdardyń basty táýekeldigine fıskaldyq yntalandyrýdyń kúsheıýi, ınflıasııalyq kútýlerdiń turaqtanbaýy, Reseıdegi ınflıasııanyń jedeldeýi men «Astyq mámilesin» qalpyna keltirmeýi nátıjesinde álemdik azyq-túlik baǵasynyń úzdiksiz ósýine ákelip otyrǵandyǵy, sondaı-aq janar-jaǵarmaı naryǵynda baǵa belgileý reformasynyń jalǵasýy da óz áserlerin tıgizýde.
Ortamerzimdi perspektıvada el ekonomıkasynyń ósimi boıynsha boljamdar jaqsaratyndyǵyn, ornyqty ishki suranys, bıýdjet shyǵyndarynyń ósýi jáne munaı sektorynyń qalpyna kelýi esebinen iskerlik belsendilik keńeıetin bolady. Bıyl ishki jalpy ónimniń ósimi burynǵydaı 4,2-5,2% deńgeıinde kútilýde.
Sonymen Ulttyq bank naqty ınflıasııa men onyń ornyqty bóliginiń odan ári belsendi baıaýlaýy kezinde bazalyq mólsherlemeniń birkelki tómendeýi jalǵasatyndyǵyn aıtady. Bas banktiń Aqsha-kredıt saıasaty komıteti bazalyq mólsherleme jónindegi kezekti josparly sheshimin osy jyldyń 6-qazanynda jarııalaıtyn bolady.
