Memlekettik qyzmetshi: ustyny men ustanymy

Osy oraıda, memlekettik qyzmetshiler tarapynan zańnamanyń, Ádep kodeksi normalarynyń buzylýyna jol bermeý úshin agenttik profılaktıkalyq jumystardy kúsheıtip otyrǵanyn aıta ketý kerek. Onyń ishinde Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynda, onyń oblystardaǵy fı­lıal­darynda ádep semınarlaryn uıym­das­tyrý qolǵa alynǵan. Budan bólek agenttiktiń aýmaqtyq departa­mentteri aýdan, aýyl deńgeıinde memle­ket­t­ik qyzmetshilermen, qoǵam belsendi­­­lerimen kezdesýler ótkizý sharalaryn turaqty uıymdastyryp keledi.

Memlekettik qyzmette óz isine adal, ádepten ozbaıtyn, otanshyl, sybaılas jemqorlyqqa oıymen de, isimen de qarsy azamattardyń búginde kóp ekenine kúmándanýǵa bolmas. Másele sybaılas jemqorlyqtyń memlekettik qyzmetshiler arasynda kezdesýin boldyrmaý jáne adaldyq pen ádildiktiń, qarapaıymdylyqtyń negizi qundylyqqa aınalýy úshin qandaı ıdeıa, qandaı qýat kerek ekendiginde. Tek qatań jazalaýmen másele sheshilse, jazanyń eń aýyr túri bar elderde qylmys bolmas pa edi? Osy saýal Shákárim Qudaıberdiulynyń «Úsh anyq» shyǵarmasy men «Ujdan» shaǵyn áńgimesin oqyp otyrǵanda sanany mazalaıdy. Rasynda kúrdeli saýal. Adaldyq pen ádildik, zań ústemdigi máselesi – qoǵamdyq ǵylym salasynda, quqyq fılosofııasynda ózekti taqyryptyń biri. Degenmen, adaldyq pen ádildiktiń, zańnyń qozǵaýshy kúshi, qýaty ne degen saýaldyń kúrmeýi qıyn.

Memleket basshysy Qasym-Jo­mart Toqaev Túrkistanda ótken Ult­tyq quryltaıda: «Otanshyldyq, adam­gershilik, bilimpazdyq, naǵyz maman bolý, únemshildik, eńbekqorlyq, el men jerge janashyrlyq sııaqty asyl qasıetter bárinen bıik turýǵa tıis. Osyndaı izgi qasıetterdiń bárin boıyna sińirgen jandy Adal azamat degen biraýyz sózben sıpattaýǵa bolady», dep Ádiletti Qazaqstandy Adal azamattar quratynyn basa aıtty. Statıstıkalyq málimetterge sáıkes, elimizde halyqtyń 99%-dan astamy saýatty, al ınternet júıesinen alynǵan keıbir málimet boıynsha jumys isteıtin azamattardyń 92,4%-nyń kásibı bilimi bar bolsa, olardyń 40,5 paıyzynda joǵary oqý oryndarynyń dıplomy bary kórsetilgen. Sonymen qatar, elimizde memlekettik qyzmetshilerdiń 93%-dan astamy joǵary bilimdi. 2017-2021 jyldar aralyǵynda «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasy túlekteriniń sany – 6, Prezıdent janyndaǵy Memle­kettik basqarý akademııasyn bilim alǵandar – 20 paıyzǵa, sheteldik joǵary oqý oryndaryn aıaqtaǵan qyzmetshilerdiń sany 2 esege ulǵaıǵan. Dese de, jalpy qoǵamnyń túrli salasynda eńbek etip júrgen azamattar arasynda túrli ákim­shilik, qylmystyq, tártiptik jaýap­ker­shilikke tartylǵandar, sybaı­las jem­qorlyq qylmys jasaǵany úshin sottyń aıyptaý úkimi shyǵyp jatqandardyń bar ekenin joqqa shyǵara almaımyz. Sonda, qoǵamda eńbek etip júrgen aza­mat­tarda joǵary biliminiń bolýyna qaramastan olardyń arasynan zań buzýshylyqqa baratyndardyń, mem­le­kettik qyzmetshilerdiń ishinde Ádep ko­deksin saqtamaıtyndardyń, jemqor­lyqqa jol beretinderdiń kezde­sýi, bilim qýatynyń adamdy tárbıe­leýdegi kúshiniń jetkiliksizdiginen bolsa kerek. Alash zııa­­lysy Álıhan Bókeıhan­nyń «Ultyna, jurtyna qyzmet qylý bilimnen emes, minez­den» deıtini osyǵan kelip saıatyndaı.

Joǵaryda biz aıtyp ótken «Úsh anyq» shyǵarmasynda Shákárim ynsap, ádilet, meıirim qosylyp «ujdandy» quraıtynyn aıtady. Eger osy ujdandy quraıtyn úsh uǵymǵa zer salsaq, ynsap – qanaǵatshyldyqty kórsetse, ádilet – adaldyq pen shynshyldyqty, meıirim – adamǵa, elińe degen súıispenshilikti beıneleıdi. Demek, ujdan adamnyń jasaǵan jaqsylyǵy men tıgizgen zalalyn tizip turatyn, sanadan óshpeıtin ishki daýys, adamnyń ózgeden jasyrǵanymen ózine árdaıym belgili bolyp turatyn isteri, áreketi. Alaıda, ujdanǵa nana almaǵan kisi óziniń jasaǵan qııanatynyń izin bildirmeýdiń aılasyn taýyp, ózin aldap ómir súrmek kerek. Halyq arasynda «kúndiz kúlki, túnde uıqydan aıyrylý» degen teńeý bar. Iаǵnı ishki daýystyń aıqaıy, onyń istegen isi úshin joǵaryda aıtqan ujdannyń mazalaýy retinde qabyldanýy qajet. Shákárimniń eki dúnıege de kerekti is ujdan deıtini de osydan. Oıshyldyń «Ujdan» deıtin áńgimesi arqyly bútin bir qaýymnyń uıqysyzdyq dertine shaldyǵyp, onyń emin tabýdaǵy izdenisin sýretteýdegi sheberligine tańǵalasyz. Shákárim zań jazyp, árkimniń ne isteıtinin, neni istemeıtinin qaǵazǵa túsirý arqyly jáne halyqqa sol zańdy túsindirip, oqytý, zańmen ómir súrý nátıjesinde ǵana adamǵa maza bermeıtin ujdannyń jalǵyz emin tabýǵa bolatynyn kórsetedi. Zańmen ómir súrgende ǵana ujdan uıqyń­dy buzǵanyna qaramastan, qansha mazalasa da, ne jasasam da zań jolymen jasadym dep uıqysyzdyq dertinen aıǵýǵa bolatynyn jazady. Shaǵyn áńgimeniń arqaýy bolǵan ujdan adamdy zańmen ómir súrýge bastaıtyn qýatqa aınalyp otyr.

О́rken BALAJANOV,

Memlekettik qyzmet isteri

agenttiginiń Túrkistan oblysy

boıynsha departament basshysy