Infografıkalardy jasaǵan – Záýresh Smaǵul, «EQ»
Memlekettik bıýdjet 8 aıda 12,5 trln teńgege tolyqty
Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri Azamat Ámrın málim etkendeı, esepti kezeńde el ekonomıkasy 4,9%-ǵa ósipti. Atap aıtqanda, naqty sektordaǵy ósim 4,4%-dy, qyzmet kórsetý salasynda 4,8%-dy qurady. Negizgi salalardyń barlyǵynda oń dınamıka baıqalady. Ásirese eń joǵary ósý qurylys, saýda, aqparat jáne baılanysta kórinip otyr.
Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalardyń ósý qarqyny 12,2%-dy qurady. Investısııalar aǵyny kólik jáne qoımalaýda – 49%-ǵa, bilim berýde – 31,9%-ǵa, saýdada – 30,1%-ǵa, aýyl sharýashylyǵynda – 20,7%-ǵa, ónerkásipte 8,5%-ǵa ósti.
Jyldyń qańtar-shilde aılarynda respýblıkanyń syrtqy saýda aınalymy 5,7%-ǵa ósip, 79,5 mlrd dollardy qurady. Eksport 44,8 mlrd dollarǵa jetti. Onyń ishinde óńdelgen taýarlar eksporty – 14,2 mlrd dollar, al ımport 34,7 mlrd dollardy qurapty. Jalpy alǵanda, oń saýda balansy 10 mlrd dollarǵa teń bolǵan.
Premer-mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaevtyń derekteri boıynsha esepti kezeńde memlekettik bıýdjetke 12,5 trln teńge kiris tústi nemese jospar 97,2%-ǵa oryndaldy. Máselen, respýblıkalyq bıýdjet 8,3 trln teńgege, jergilikti bıýdjetter 4,2 trln teńgege tolyqty. Memlekettik bıýdjet shyǵystary 98,6%-ǵa, respýblıkalyq shyǵystar – 99,3%-ǵa, jergilikti shyǵystar 98,3%-ǵa oryndaldy.
Úkimet basshysy turaqty ekonomıkalyq ósimge naqty sektor aıtarlyqtaı úles qosyp otyrǵanyn atap ótti. Mysaly, taý-ken ónerkásibi munaı óndirý kóleminiń 6%-dan jáne tabıǵı gaz óndirýdiń 3%-dan astam ósýi esebinen 4,3%-ǵa kóterildi. Al óńdeý ónerkásibinde 3%-dan joǵary ósim tirkeldi. Atap aıtqanda, mashına jasaýda 28%-dan, onyń ishinde avtomobıl jasaý salasynda 42%-dan asa ornyqty ósim qalyptasty. Sonymen qatar óńdeý sektorynda jeńil ónerkásip – shamamen 20%, rezeńke jáne plastmassa buıymdaryn shyǵarý – 7%-dan asa, daıyn metall buıymdary – 6%-dan joǵary, azyq-túlik ónimderi – 4% jáne hımııa ónerkásibi 3%-dan asa joǵary ósý qarqynyn kórsetti.
Premer-mınıstr qurylys sektorynda 11,4% turaqty ósim qamtamasyz etilgenin aıtty. Jalpy, 10 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. 8 aıdyń qorytyndysy boıynsha Batys Qazaqstan, Qostanaı, Qyzylorda, Soltústik Qazaqstan oblystarynda, Almaty jáne Shymkent qalalarynda barlyq negizgi kórsetkishtiń ósimi tirkeldi.
«Qalǵan óńirler nysanaly kórsetkishterdiń oryndalýyn qamtamasyz etýge tıis», dedi Á.Smaıylov.
Qabyldanǵan sharalar arqyly tamyz aıynyń qorytyndysy boıynsha ınflıasııa 13,1%-ǵa deıin tómendegen. Osyǵan baılanysty memlekettik organdar men óńir ákimdikterine azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrýdy jáne tamaq óndirisin yntalandyrý boıynsha belsendi jumysty jalǵastyrýdy tapsyrdy.
«Memleket basshysy Joldaýda elimizdiń ekonomıkalyq ósimin orta merzimdi kezeńde 6-7% deńgeıinde qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Bul – Úkimet pen ákimdikter úshin mańyzdy mindet. Osy rette barlyǵymyzǵa ekonomıkanyń negizgi baǵyttarynda jáne óńirlerde tıisti ósimdi kórsetý úshin tıimdi sharalar qabyldaýymyz kerek», dedi Premer-mınıstr.
IT-qyzmetterdi eksporttaýdyń jospary
Úkimet otyrysynda IT-salany damytý aıasynda jańa mindetterdi iske asyrý máseleleri talqylandy. Bul jóninde Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın baıandady. Ol qazirgi ýaqytta memlekettik saıasat elimizde ınnovasııalyq ekojúıeni qarqyndy damytýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti. Buǵan adamı kapıtaldyń sapasyn jaqsartý, IT-ınfraqurylym men venchýrlyq qorlardy qurý, sheteldik tehnologııalyq kompanııalardy tartyp, jergilikti startaptar úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý jónindegi is-sharalar kiredi.
Keıingi jyldary memlekettiń belsendi saıasatynyń nátıjesinde IT salasyna qyzyǵýshylyqtyń kúrt ósýi baıqaldy. Atap aıtqanda, joǵary oqý oryndaryndaǵy tıisti fakýltetterdegi stýdentter sany aıtarlyqtaı artqan. Zamanaýı IT-mektepter ınnovasııalyq ekonomıkany qurý úshin qajetti mamandar bazasyn tolyqtyrady. «TechOrda» baǵdarlamasy aıasynda el azamattary vaýcherlik júıe boıynsha jetekshi jekemenshik IT-mektepterde oqı alady. Bolashaqta bilim berý sapasyn arttyrý maqsatynda oqytýshylardy daıarlaýǵa vaýcherler bólip, IT-fakýltetterde sapa standarttaryn engizý máseleleri pysyqtalady.
Mınıstr otandyq IT-qyzmetterdiń eksportyn ulǵaıtý úshin jaqyn arada Ońtústik-Shyǵys Azııa men Taıaý Shyǵysta «Silkroad hub» ókildikteri ashylatynyn atap aıtty. Sondaı-aq bilikti mamandardy tartý úshin «Digital Nomad Visa» jobasy iske asyrylady.
Sonymen qatar respýblıka óńirlerinde jańa tehnologııalyq habtar ashý jumysy jalǵasady. Búgingi tańda 9 alań ashyldy. Buıyrtsa, jyl sońyna deıin taǵy 4 hab iske qosylady dep josparlanyp otyr.
Qazirgi kúnde el naryǵynda startaptarǵa 145 mln dollar ınvestısııa salǵan 24 venchýrlik qor jumys isteıtini aıtyldy. Alaıda venchýrlik kelisimder sanynyń ósýine qaramastan, qarajat tapshylyǵy baıqalyp otyr. Osyǵan baılanysty mınıstrlik naryq ókilderimen birlesip, venchýrlik ındýstrııadaǵy shekteýlerdi alyp tastaıtyn zańnamalyq bastamalardy ázirlemekshi.
Buǵan qosa jasandy ıntellekt salasyn damytý jalǵasady. Sóıtip, halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keletin Kaspıı mańy optıkalyq ınfraqurylymy men derekterdi óńdeý ortalyqtary paıdalanýǵa beriledi. Sondaı-aq IT-ınvestorlar úshin arnaıy ekonomıkalyq aımaq qurý da josparlanyp otyr.
Otyrys barysynda Qaraǵandy oblysynyń ákimi Ermaǵanbet Bólekpaev óńirlik IT-habtardyń jumysy týraly aıtyp berdi. Sondaı-aq jekemenshik «Most Hub» tehnoparkiniń basshysy Mırat Ahmetsadyqov jáne «Kwaaka» startapynyń negizin qalaýshylardyń biri jáne tehnıkalyq dırektory Maqsat Qadyrov sóz sóıledi.
Premer-mınıstrdiń aıtýynsha, qazirgi tańda IT-ındýstrııa – álemdik ekonomıkadaǵy eń jyldam damyp kele jatqan salanyń biri. Sarapshylardyń pikirinshe, bıyl jahandyq IT-naryqtyń kólemi 4,5 trln dollarǵa deıin jetedi.
«Prezıdent óz Joldaýynda 2026 jylǵa qaraı IT-qyzmetteriniń eksportyn 1 mlrd dollarǵa deıin jetkizýdi tapsyrdy. Bul – naqty iske asyrýǵa bolatyn mindet», dedi Á.Smaıylov.
Úkimet basshysynyń sózinshe, keıingi jyldary elimiz IT-sektordy damytýda aıtarlyqtaı serpilis jasady. Iri álemdik kompanııalar men ınvestorlar tartylyp jatyr. Jergilikti startaptar úshin qolaıly jaǵdaılar jasalyp otyr.
«Tek 3 jyldyń ishinde IT-qyzmetterdiń eksporty 5 ese ósti. Osy jyldyń qorytyndysy boıynsha ol 500 mln dollarǵa jetýi múmkin. Osy mindetke qol jetkizýdegi negizgi draıverler IT-habtar men venchýrlik qorlar bolýǵa tıis», dedi Premer-mınıstr.
Sonymen qatar ol osy salada biligi joǵary mamandar daıarlaý qajet ekenin atap ótti. Osyǵan baılanysty bilim berý baǵdarlamalaryn odan ári damytyp, bul úshin iri bıznesti tartý mańyzdy.
«Álemdik trendter tez ózgerip jatyr. Búgingi tańda jasandy ıntellektke negizdelgen neırojeliler belsendi damyp keledi. Qazirdiń ózinde olardyń kóbi mátin jáne sýret ázirleýmen qatar, adamdarǵa qaraǵanda baǵdarlamalardy birneshe ese jyldam jazady. «McKinsey» zertteýine sáıkes 2030 jylǵa qaraı kúndelikti operasııalardyń kóbi jasandy ıntellekttiń moınyna ilinbek. Osyǵan baılanysty bilim berý men IT-ınfraqurylymdy jaqsy qurý qajet», dedi Á.Smaıylov.
Úkimet basshysynyń aıtýynsha, elimiz jahandyq IT-naryqtyń tolyqqandy múshesi bolýǵa umtylýy kerek. Ol úshin ár óńirdiń óz IT-haby men zamanaýı IT-mektepteri bolýǵa tıis.
«Tabysty mysaldar bar. Atap aıtqanda, Almaty jáne Qaraǵandy oblystarynda óńirlik IT-habtar men mektepter jumys isteıdi. Osyndaı ońtaıly tájirıbeni basqa óńirlerge de keńinen taratý qajet», dedi Premer-mınıstr.
Sonymen qatar Úkimet basshysy startap-jobalardy damytý máselesinde suraqtar kóp ekenin alǵa tartty. Jalpy bastapqy kezeńde olardy qoldaýǵa kóńil bólingenimen, ári qaraı bıznesti keńeıtýge qarajat tabylmaı qalady.
«Onyń sońy jobanyń orta jolda toqtap qalýyna ákeledi. Munyń barlyǵy IT-ındýstrııanyń damýyna kedergi keltiredi. Salanyń eksporttyq áleýeti joǵalady. Buǵan iri bıznesti, bankter men venchýrlyq qorlardy jáne basqa da quraldardy tartý qajet. Biz qolda bar barlyq múmkindik pen resýrsty paıdalanýymyz kerek», dedi ol.
Premer-mınıstr programmısterdi, dızaınerlerdi, ınjenerler men osy salanyń ózge de mamandaryn daıarlaý jáne qaıta daıarlaý úshin IT-mektepter uıymdastyrý kerek ekenin aıtty. Sóıtip, IT-mamandardy oqytý baǵdarlamasyn álemdik trendterge saı barynsha ıkemdi etip jasaý qajet. Sondaı-aq stýdentter men tájirıbe almasý úshin jetekshi ýnıversıtettermen taǵylymdamadan ótý baǵdarlamalaryn jolǵa qoıý mańyzdy ekenin eskertti.
Sóz sońynda Úkimet basshysy álemdik tájirıbeni eskere otyryp, venchýrlik qarjylandyrýdy qamtamasyz etý úshin zańnamaǵa túzetýler ázirleýdi, jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystarǵa bólinetin qarajaty esebinen startap-jobalardy qarjylandyrý tásilderin qarap, naqtylaýdy tapsyrdy.
