Megapolıs medısınasynyń sapasy

Jańa ómir syılaǵan qondyrǵy

Máselen, jýyrda qaladaǵy «Júrek ortalyǵynda» mamandar óte keremet ope­rasııalyq ádisti oryndady. Sonyń kómegimen aǵzadaǵy eń mańyzdy organyn almastyrýdy qajet etetin naýqasqa dárigerler LVAD qondyrǵysyn ornatyp berdi. Naýqas – 60 jastaǵy kisi. Dári­gerler operasııanyń sátti ótkenin aıtyp, mundaı operasııa asqan sheberlikti talap etetinin jáne onyń joǵary tehnologııaly hırýrgııalyq amalǵa jatatynyn jasyrmady.

Operasııadan shyqqan naýqas «Júrek ortalyǵynda» bilikti kardıologtardyń baqylaýyna alyndy. Dárigerlerdiń málimdeýinshe, jasandy qondyrǵy ar­qyly endi naýqastyń júrek qyzmeti jaq­sara túsedi. Jalpy mundaı aǵzaǵa qondyrylatyn qurylǵyny mamandar aýyr halge shaldyqqan naýqastarǵa kar­dıo­hırýrgııalyq jolmen buǵan deıin de ornatqan. Resmı derekke súıensek, jer­gilikti kardıologtar osy kúnge deıin 10 naýqastyń júrek qyzmetin LVAD apparaty arqyly jaqsartyp bergen.

«Júrek jetkiliksizdigi aýrýyna shal­dyqqan naýqastar qımyl-áreket etken kezde entigip, álsirep qalady. Tipti 10-15 qadam jasaǵannyń ózinde tynysy taryla túsedi, sondyqtan kóbinese olar bir bólmeniń ishinde qamalyp ómir súrýge májbúr bolady. Al LVAD ımplantasııasy mundaı naýqastardyń júreginde qandy qajetti deńgeıde aınaldyryp, qalypty ómirge oralýyna, qo­ǵamdyq oryndarda jumys isteýine, tipti sport­pen shuǵyldanýyna múmkindik beredi. Ope­rasııaǵa alynǵan naýqas operasııa­nyń erteńine-aq ornynan turyp, ary-beri kishkene qadam jasap, qımyl­­dap, áreket ete bastady», dedi «Júrek orta­lyǵy­nyń» júrek jetkiliksizdigi boıynsha koordınator-dárigeri Aınash Balabekova.

Sonymen birge maman álemde ólim-ji­tim boıynsha birinshi orynda júrek, qan-tamyr aýrýlary turatynyn má­lim­dedi. Osylaı deı kele, azamattardy salamatty ómir saltyn ustanýǵa, alkogoldik ishimdik ishý, shylym shegý sekildi jaman ádetterden boıdy aýlaq ustaýǵa shaqyrdy. Buǵan qosa tym maıly taǵamdarǵa áýes bolmaı, qımyl-qoz­ǵalysqa, sporttyń jeńil túrlerine kóbirek den qoıý qajettigin eskertti.

Qyzylsha – qaýipti dert

Osydan biraz kún buryn Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń bastamasymen sheteldik sarapshylar Shymkentke arnaıy jumys saparymen keldi. Iskerlik sapar aıasynda bilikti medısına mamandary qyzylsha aýrýynyń aldyn alý men emdeý joldary týrasynda halyqaralyq sheberlik sabaǵyn ótkizdi.

DDU-nyń ókilderi men halyqaralyq sarapshylar alǵashqy jumys kúni qala­daǵy medısına uıymdaryn aralap, jumys barysymen tanysty. Halyq­tyń densaýlyǵyn jaqsartýǵa baǵyt­talǵan aýqymdy is-sharaǵa tek jer­gilikti aq jeleńdiler ǵana emes, elimiz­diń jeti óńirinen, tipti kórshiles О́zbek­stan men Qyrǵyzstannan da epıdemıologtar, medısınalyq ýnıversıtet oqytý­shylary, sondaı-aq Densaýlyq saq­taý mınıstrliginiń ókilderi qatysty. Doktor Hose Hagan, Roberta Pastore, Mınal Patel, Teýn Iаn sekildi Eýropalyq odaqtyń halyqaralyq sarapshylary spıker retinde baıandama jasap, búgingi zamanda adamzatty tolǵandyrǵan túrli aýrýdy emdeýdiń jańa ádis-tásilderi boıynsha tájirıbe almasyp, oıyn ortaǵa saldy.

Biliktilikti arttyrýǵa arnalǵan úsh kún­dik oqytý barysynda trenıngke qatysý­shylar tórt baǵyt boıynsha ilim aldy. So­nyń ishinde ımmýndaý derek­terin jınaý men taldaý daǵdylaryn ıgerip, epıdemııalyq jaǵdaıdy baqylaýdyń tyń joldaryn meńgerdi. Munan keıin ımmýndaýǵa jatatyn halyq arasyndaǵy baǵdarlamanyń tıimdiligi baıandaldy, qaýip-qateri talqyǵa salyndy. Munan ózge óńirlerdegi juqpaly aýrýlardyń órshý qaýpi de mamandar tarapynan saralanyp, ınfeksııalyq aýrýdyń aldyn alý joldary qarastyryldy.

Sarapshylar sózimen aıtsaq, qazirgi tańda Ortalyq Azııa aýmaǵynda qyzylsha aýrýy turaqsyz epıdemııalyq jaǵ­daı týdyryp otyr. Iаǵnı sońǵy statıs­­­tı­ka­lyq derek boıynsha qyzylshamen syr­qattanǵandar sanynyń óskeni baı­qala­dy. Muny mamandar birinshi kezekte pandemııamen jáne vaksınasııalaýdyń tómendigimen baılanystyrady. Dúnıe­júzilik densaýlyq saqtaý uıymy ókil­deriniń pikirinshe, qyzylshaǵa qarsy ımmýndaýdy kúsheıtý álem boıynsha osy aýrýdyń aldyn alýdyń naqty kepili sanalady.

Izraılde biliktiligin arttyrady

DDU-nyń mamandary Shymkentke tájirı­be almasýǵa áriptesterimen qyzylsha dertiniń aldyn alyp, tıimdi kúresý tásilderi boıynsha pikir bólisýge kelse, shahardyń medısına mekemesi maman­darynyń bir bóligi Izraıl memleketine biliktilikti arttyrý maqsatynda bardy. Qalalyq densaýlyq saqtaý basqarma­synyń basshysy Nurlybek Asylbekovtiń aıtýynsha, bul jergilikti dárigerlerdiń bilim men tájirıbelerin keńeıtý úshin qajet. Sonymen birge aldaǵy ýaqytta mol tájirıbe jınap qaıtqan mamandar úshinshi megapolıs medısınasynyń sapasyn arttyrýǵa zor serpin bereri sózsiz.

Búgingi tańda shetelde oqýda júrgen dárigerler jedel medısınalyq kómek, ana men bala saýlyǵyn jaqsartý men emdeý jumystary boıynsha sheberlikterin shyńdap jatyr. Oqý maqsatyndaǵy is-sapar eki aptaǵa jalǵasady. Jalpy, shymkenttik dárigerler osy jyldyń tamyz, qyrkúıek, qazan aılarynda úsh topqa bólinip, Izraıl elinde medısınalyq bilimi men biliktiligin arttyryp qaıtýǵa jiberiletinin atap ótken jón. О́z kezeginde birinshi toptaǵy mamandar atalǵan memlekettiń bedeldi medısınalyq uıymdarynda kásibı sheberlikterin shyńdaýmen aınalysyp júr. Izraılge bilimin jetildirý úshin barǵan toptyń quramynda reanımatolog, pýlmonolog, akýsher-gınekolog, kardıolog, pedıatr sekildi dárigerler bar. Jalpy, sanyn qosqanda 44 medısına qyzmetkeri shetelge attandy.

«О́zderińiz bilesizder, Izraıl – álemdegi medısına ındýstrııasy damyǵan memleket. Tipti erte zaman­nan evreı halqy adamdy emdeýdiń qupııa syryn jetik bilgen. Al búgingi sıfrlyq zaman dáýirinde Izraıl jańa tehnologııanyń kómegimen medısına salasynda tipten alǵa ozyp shyqty. Sondyqtan adam densaýlyǵyn jaqsartý máselesinde jetistikterge jetken elmen áriptestik baılanys ornatý otandyq medısına úshin óte úlken tájirıbe bolmaq. Izraılde bilimin tolyqtyryp kelgen mamandar jergilikti áriptesterine bar bilgenin úıretse, megapolıstiń den­saýlyq saqtaý salasy aldaǵy ýaqytta sapa jaǵynan bir satyǵa joǵarylaıdy degen senimdemiz. «Júz estigennen bir kórgen artyq» demekshi, Izraıldiń medısınasy tamasha ekenin bilgenimizben, naqty tájirıbede kórmegen edik. Endi áriptestik baılanystyń nátıjesinde mundaı múmkindikti óz tájirıbemiz arqyly baıqap kórýge keremet sát týdy. Jalpy tek medısınada emes, kez kelgen salada ózara tájirıbe almasý kásibı biliktilikti arttyrýǵa, mamandardyń ozyq tehnologııalardy bir-birinen úırenýine kómegin tıgizedi. Sol sebepti bul bas­tama úlken qoldaý taýyp otyr», dedi megapolıstiń bas dárigeri N.Asylbekov.

GPS navıgasııasynyń kómegi

О́z kezeginde Shymkentte medısına qyzmetin halyqqa barynsha qoljetimdi etý maqsatyndaǵy jumystar jalǵasyp jatyr. Máselen, bul qatarda medbıkelerdi GPS qurylǵysymen qamtamasyz etetin jańa bastamany atap ótýge bolady. Búgingi tańda emhanadaǵy orta medısına qyzmetkerleri ózderine tıesili ýchaskelerdi aralaý barysynda aldynan aýrýy asqynǵan nemese densaýlyǵy kúrt nasharlaǵan naýqastar shyǵyp qalsa, dereý qolyndaǵy qurylǵynyń kómegimen qajetti dárigerdi shaqyrtyp bere alady. Qazirgi ýaqytta osy GPS navıgasııasymen qaladaǵy №6 emhananyń medbıkeleri jumys isteýge kiristi. Jańa qurylǵylar 36 mamannyń qolynda júr. Sonymen birge osy apparat arqyly monıtordan emhananyń aýmaǵynda tirkeýde turǵan azamattardyń naqty mekenjaılary men naýqastar týraly derekter kórinip turady. Sıfrly júıege negizdelgen apparat dárigerlerge halyqtan kelip túsetin ótinish-shaǵymdardy múmkindiginshe azaıtýǵa, bala ólimin boldyrmaýǵa, medısınalyq kómekti der kezinde jáne óz deńgeıinde kórsetýge, tipti, áleýmettik máselelerdiń sheshilýine oń yqpalyn tıgizýge kómektesedi.

«Qalalyq №6 emhanada mamyr aıy­nan bastap úzdik ozyq tájirıbelik ortalyǵyna kóshý boıynsha daıyndyq jumystary bastaldy. Osy maqsatqa oraı aımaqtyq medbıkelerge ámbebap progressıvti patronaj modelin tolyq engizýge GPS navıgasııasy iske qosyldy. Qazirgi tańda emhanada jumys isteıtin 40-qa jýyq medbıke atalǵan navıgasııalyq quralmen tolyq qamtamasyz etildi. Jańa tehnologııanyń kómegimen medısına sapasyn jaqsartsaq degen josparymyz bar. Bul birinshi kezekte ana men bala ólimin azaıtýdy jáne naýqastardyń sapaly medısınalyq kómekke ýaqytyly júginip otyrýyn kózdeıdi. Alǵa qoıǵan jospardy iske asyrý maqsatynda qazir aımaqtyq medbıkeler ýchaskelerdi aralaý kezinde kishkentaı búldirshinderdiń aýlada oınap júrip densaýlyǵyna qaýip týǵyzatyn jaraqat alyp qalmaýy úshin olardyń ata-analaryna túsindirý jumystaryn júrgizip jatyr.

Sondaı-aq GPS navıgasııasynyń bir paıdasy dınamıkalyq baqylaýda turatyn azamattardy josparly profı­laktıkalyq tekserýge shaqyrý másele­sinde medbıkelerdiń jumysyn jeńil­de­tedi. Jańa qurylǵynyń utymdy jeri, eger pasıentter arasynda shuǵyl medı­sı­nalyq kómek týyndaǵan jaǵdaıda GPS navıgasııasynyń batyrmasyn basý arqyly bas dárigerdiń orynbasary­na, bólim meńgerýshisi men bas medbıkeniń telefonyna shaqyrtý kelip túsedi. Sol shaqyrtýǵa qaraı der kezinde medısı­na­lyq kómek kórsetiledi. Sondaı-aq GPS navıgasııasynyń tıgizer paıdasy jumys sapasyn jaqsartýǵa yqpaly zor. Iаǵnı, qurylǵy arqyly medısına qyz­metkerleriniń ýchaskelerdi aralaý bary­syndaǵy árbir júrgen baǵyttary bel­gilenip otyrady. Sıfrlyq júıe qol­danylmaǵan burynǵy ýaqytta maman­dar­dyń óz aýmaǵyn qanshalyqty aralap, naý­qastardyń úıine barǵanyn anyqtaý qıyn bolatyn. Jańa qondyrǵy bul isti jeńildetip, medısınalyq qyzmet sa­pasynda ashyqtyq pen móldirlikti qam­ta­masyz etti. Endigi jerde qyzmet­kerler baqylaýdyń bar ekenin bilgen soń ju­mys sapasyna da barynsha mán beredi degen oıdamyz», dedi qalalyq №6 em­ha­na bas dárigeriniń orynbasary Dastan Joraev.

Sonymen qatar mamannyń aıtýyn­sha, emhanada úzdik tájirıbelik ortalyq jýyrda jumysyn bastady. Bul kelýshi naýqastar tarapynan kórsetilip jatqan medısınalyq qyzmet sapasyna qatysty shaǵymdardy azaıtýǵa, densaýlyq saq­taý salasy boıynsha emhanaǵa bó­lingen qarajatty tolyq ıgerý jó­nindegi ju­mystardy júıeli atqarýǵa baǵyt­talǵan. Osy ortalyq arqyly ári dárigerler jekelegen azamattardyń densaýlyǵyn jiti baqylaýǵa alady. О́z kezeginde osy atalǵan bastamalardy qolǵa alýǵa tıisti qarajat mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorynyń qarjysyn durys ıgerýdiń nátıjesinde tabylyp otyr. Eger emdeý mekemesi syzyqty mejeden asyp ketpese, únemdelgen qarajatty tıisti qural-jabdyqtar satyp alýǵa, qyzmet­kerlerge ústemeaqy tóleýge, jalpy medısına sapasyn arttyrýǵa baılanysty kez kelgen bastamany qarjylandyrýǵa quqyly. Emhana ókiliniń aıtýynsha búgingi tańda medısına uıymy 80 paıyzǵa kerekti quraldarmen jabdyqtalǵan.

Qoryta aıtqanda, megapolıste tek medı­sınanyń sapaly qyzmetine ǵana emes, sonymen birge farmasevtıka sa­lasy men medısınalyq qural-jabdyq­tardyń óndirisine de aıryqsha kóńil bólinip otyr. Máselen, «Tassaı» ındýs­trıaldy aımaǵynda ornalasqan «EKO FARM» JShS kásiporny búginde me­dısınalyq buıymdar men jeke qorǵanys quraldarynan qorǵanysh kıimderin, obaǵa qarsy jıyntyqtar men maskalardy shyǵarýda úlken naryqqa jol ashty. Zamanaýı úlgide jabdyqtalǵan óndiris orny atalǵan jobany iske asyrýǵa jalpy quny 3,4 mlrd teńge jumsady. Kásiporyn jylyna 600 myń dana qorǵanys kıimderin 17 túrli úlgide shyǵarady. Onyń syrtynda medısınalyq kıim men ishkıimniń 500 myń danasy, medısınalyq maskalar men respıratorlardyń 100 mln danasy, medısınalyq qorǵanys kózildiriginiń 1 mln danasy bar. «EKO FARM» ónim­derine, ásirese, ishki naryqtan Astana, Almaty, Túrkistan, Qaraǵandy qala­larynan suranys kóp túsip jatyr. Sonymen birge zaýyt basshylyǵy qazir tańda kórshi eldermen de tapsyrys qabyldaý boıynsha tıisti kelisimsharttar jasalyp jatqanyn jetkizdi. 1,5 gektarǵa jýyq aýmaqty alyp jatqan kásiporynda osy kúnde 250-den asa adam eńbek etedi.