Sanaly urpaq – sapaly ult kepili
Bala dúnıege kelgennen bastap ózin ózi damytýǵa jáne jeke adam retinde qalyptasýǵa qabiletti. Balalardyń ishki jan-dúnıesinde erekshe kúsh bar, al bizdiń mindetimiz – sol energııanyń durys jumsalýyna yqpal jasaý.
Balanyń boıyndaǵy tabıǵı daryn mektepke deıingi shaqta-aq jan-jaqty damı bastaıdy. Olarmen naqty jumys dál sol kezde júıeli júrgizilse, nátıjesi de aıtarlyqtaı bolady. Mektepke deıingi bilim berý uıymdarynyń basty mindeti de sol – jas urpaqqa júıeli, nátıjeli bilim berý. Negizi mektepke deıingi bilim berý uıymynda oqytý men tárbıeleý úderisin jaqsartý úshin jańa tehnologııalardyń ádis-tásilderin engizýdiń mańyzy zor.
Bilim berý salalarynyń baǵyttaryn júıelep ózara biriktirý ári kiriktirý arqyly onyń sapasy men deńgeıin jan-jaqty kóterýge bolatyny dáleldengen jaıt. Al mundaı úderisti jańasha oılaıtyn, oqytý men tárbıeniń jańa aqparattyq tehnologııalaryn meńgergen ári olardy kúndelikti qoldanatyn ustaz-tárbıeshilerdiń jumysy oń nátıje bermek. Iаǵnı deni saý, sanaly, tárbıeli, bilimdi urpaq balabaqshadan mektep tabaldyryǵyn daıyn shákirt retinde attaıdy degen sóz.
Adamgershilik qundylyqtardy qalyptastyrý sııaqty oń úrdister otbasy men balabaqsha arasyndaǵy tyǵyz baılanys qanshalyqty durys jolǵa qoıylýyna da tikeleı qatysty. Eger pedagog mamandar durys úshtik (pedagog-otbasy-tárbıelenýshi) qura bilse, kóp máseleniń qııýy kelise ketetini kúmán týǵyzbaıdy.
Jalpy alǵanda, bilim ordalary adamgershilik qarym-qatynastyń, qundylyqtar qalyptastyrýdyń, meıirimdiliktiń, izgiliktiń, baýyrmaldyqtyń uıasy retinde áreket etýge umtylýy kerek. Otbasy men balabaqsha birigip, balalarǵa kommýnıkatıvtilik turǵydan qoldaý tanytsa, kózdegen maqsat tym qol jetpesteı alys bolyp kórinbeıdi. Bul jerde ata-analar bala tárbıesinde tárbıeshilermen senimdi serikteske aınalsa quba-qup.
Ultýǵan JÚNISOVA,
«Áli-Nur» bóbekjaı balabaqshasynyń meńgerýshisi
Túrkistan oblysy,
Otyrar aýdany
Qosymsha bilimde artyqshylyq kóp
Qazirgi tańda bilim berý júıesinde jeke tulǵany tárbıeleý men onyń shyǵarmashylyq qabiletin damytýda qosymsha bilim berý uıymdarynyń jumystary uıymdastyrylǵan. Balalarǵa qosymsha bilim berý – shyǵarmashyl, daryndy balalardy izdeý, qoldaý kórsetý, damytý úderisi qarqyn alyp keledi. Basty maqsat – jetkinshekti joǵary ıntellektýaldy azamat etip qalyptastyrýda halqymyzdyń baı rýhanı muralaryn boılaryna sińirý.
Jas urpaqqa estetıkalyq tárbıe berýde, boılarynda ulttyq minez-qulyq qalyptastyrýda dombyranyń alar orny erekshe. Sondyqtan «Naǵyz qazaq – qazaq emes, naǵyz qazaq – dombyra» degen sózdi Qadyr Myrza Álı aǵamyz jaıdan-jaı aıtqan joq. Sebebi balanyń boıynda halyqtyń rýhanı baılyǵyn sińirý dombyradan bastalady.
Jas urpaqtyń daryny men talantyn ashý, shyǵarmashylyq oılaý qabiletin jetildirý, olardyń ózine degen senimin nyǵaıtý, bir sózben aıtqanda, ómirde óz jolyn ózi tańdaýyna túrtki bolý maqsatynda aýdanymyzda ótken jyldyń 1 maýsymynan bastap balalar men jasóspirimder shyǵarmashylyq ortalyǵy jumysyn bastady. Bul mekemede dombyra, toǵyzqumalaq, shahmat, sýret, aǵash qolóneri, tigin, fortepıano, baıan, horeografııa, estrada-vokal, bıser, toqyma, robottehnıka, strıngart, músin óneri, saksafon, sahna tili, mánerlep oqý úıirmeleri jumys isteıdi.
Jańa zaman talabyna saı ónerli oqýshy tárbıeleý – ustaz bilim-biligi men sheberligi arqasynda júzege asary sózsiz. Qaı kezde bolsa da «Mekteptegi basty tulǵa – muǵalim» desek, shákirt yqylasyna bólený olardyń talantyn baıqap, darynyn ushtaý, báıgege qosyp, jeńisin kórý tek daryndy ustazdyń ǵana qolynan kelmek. Al daryndy bala – ustaz úshin taǵdyr syıy. Táýelsiz elimizdiń talantty urpaqtaryn tárbıelep otyrǵan ustazdarymyzdyń jetistigi kóz qýantarlyq.
Ǵazız SÁRSEBEKOV,
Uıǵyr aýdandyq balalar men jasóspirimder
shyǵarmashylyq ortalyǵynyń dırektory
Almaty oblysy
Jas talanttar tálimgerine rızamyz
Álemde qazaq balasyna tańsyq sport túrleri óte kóp. Ásirese aýylda dop qýalap júrgen jastar japon halqy meńgergen karate-do, aıkıdo, ıaǵnı Japonııanyń jaýyngerlik ónerlerin bile bermeýi múmkin. Qımyldyń shıraqtyǵy arqyly qorǵanýǵa úıretetin shyǵys óneri kóbine qalada keńirek nasıhattalyp keledi. Al Asan Moldaǵalı atalǵan ónerdi aýyl balalarynyń da úırengenin qalap, shákirt tárbıelep júr.
«Men aldyma naqty maqsat qoıdym. Ol maqsatqa jetý úshin tynbaı eńbek ettim dep aıta alamyn. Qaı salada qyzmet atqarsam da, oıymda sport, onyń ishinde shyǵys jekpe-jegi turdy. Aýylda týǵan soń shyǵys ónerlerin dáripteıtin fılmderdi ǵana kórip, kıno keıipkerlerine uqsaǵysy keletin balalardyń qatarynda men de boldym. Karatemen shuǵyldanýǵa aýyldaǵy qara domalaq qazaq balalary da laıyqty. Sol úshin qolymnan kelgenshe olardy jattyqtyryp, qalada jınaǵan, jarystarda kórgen tájirıbelerimmen bólisip, olardy alǵa shyǵarýǵa tyrysamyn», deıdi Asan Narynbaıuly.
Ol Oralda tek karateden ǵana sabaq berip qoımaı, aıkıdo degen taza qorǵanysqa qurylǵan ónerdi de úırenip, alǵashynda sodan nusqaýshy, karatemen de jattyǵa júrip, odan da jattyqtyrýshy bolyp jumys istegen. «Shákirtterimdi osy ónerlerge baýlı júrip, ata-analardan jaqsy pikirler estidim. Olar balalarynyń jattyǵýǵa kelgennen keıin ózgergenin aıtady. Tártipke kónip, jaqsy jattyqqan shákirt minez jaǵynan batyl, qaısar bolady. Mundaı baladan, árıne, jetistik kórinedi. Jasyratyny joq, qazir telefonnan bas almaıtyn zaman bolǵan soń jas urpaq ynjyq, minezsiz, usaq bolyp ósip keledi. Al sport naǵyz erge tán qasıetti úıretedi», deıdi A.Moldaǵalı.
Aýdanǵa arnaıy usynyspen kelgen jattyqtyrýshy búginde aýdandyq M.Yqsanov atyndaǵy Jánibek kolledjinde shákirt tárbıelep júr. Kolledj dırektory Berik Yqsanov ta qolynan kelgen kómegin kórsetip keledi.
Aqtilek ÁLIBEKULY,
jýrnalıst
Batys Qazaqstan oblysy,
Jánibek aýdany
