Qarjylyq kúızelister jumysshylardyń ál-aýqatyna ǵana emes, jumystyń ónimdiligi men tıimdiligine de áser etýi múmkin. Qazir ekiniń biri nesıe quryǵyna túsken. Olardyń ataýy men qaryz túrlerinen kóz súrinedi. Qaryzyn qaıtara almaı, nesıeniń saldarynan nesibesinen qaǵylyp júrgender qanshama? Munyń bári ekonomıkalyq úderistiń úlesinde bolǵanymen, halyq óz betinshe sheshýge kiristi.
Prosper Pay – jalaqyny basqarýǵa múmkindik beretin qosymsha. Qyzmetker júıege kirip, kez kelgen ýaqytta jalaqy alatyn kúndi kútpeı-aq, osy sátte osyǵan deıin tapqan aqshasynan avanstyq tólem suraı alady. Qoldanbada qyzmetkerdiń kún saıyn qansha aqsha tapqany kórinip turady.
Beıbit Jantórın – Qazaqstan menedjment, ekonomıka jáne boljaý ınstıtýtyn, brıtandyq University of Exeter oqý ornyn bitirgen tabysty qarjyger. Bul qosymshany tabysy ortasha óndiristik jáne jelilik personalǵa arnap jasaǵan. Qazir Prosper Pay-di shtattyq jalpy sany 20 myń adamnan turatyn 11 kompanııa qoldanady. Olardyń ishinde iri bólshek saýda oryndary, aýtstaffıng kompanııalary, fıtnes-klýbtar, óndiristik kásiporyndar bar. Geografııasy – Almaty, Astana qalasy jáne Almaty oblysy.
Qosymshanyń artyqshylyqtaryn zerdelep kórdik. Birinshiden, Prosper Pay – jumyssyzdyqpen kúresetin júıe. Jelilik personal arasynda kadrlardyń aýysýy kúrdeli másele ekeni aıtpasa da belgili. Fenteh mamandarynyń aıtýynsha, Eýropa men AQSh-ta Prosper Pay sııaqty qyzmetter jumyssyzdyqty eki ese azaıtýǵa kómektesken. Ekinshiden, avanstardy tóleý úderisin avtomattandyrýǵa kómektesedi. Demek, kadr jumysyn retteý júıesine úlken demeý. Muny medısınalyq saqtandyrý syndy qyzmettermen qatar qoıýǵa bolady. Batys elderinde mundaı qyzmetterdi paıdalanatyn kompanııalarǵa jumysqa turýǵa suranys kóp.
– Rrosper Pay kómegimen adam óz aqshasyn alady. Tetigi osyndaı. Qyzmetker 15 kún jumys istedi jáne osy ýaqyt ishinde 150 myń teńge tapty delik. Eger oǵan aıaqasty qarajat qajet bolsa, ol jeke kabınetke kiredi, qajetti somany engizedi, soma birneshe mınýt ishinde kartaǵa túsedi. Bul ómirdi aıtarlyqtaı jeńildetedi. О́ıtkeni, qyzmetkerge bastyqqa barýdyń, jaǵdaıdy túsindirýdiń, ótinish jazýdyń jáne onyń maquldaýyn, býhgalterdiń esepteýin kútýdiń qajeti joq. Munyń bári kóp ýaqytty alady, – deıdi Beıbit Jantórın.
Jumys berýshilerge baǵdarlamalyq jasaqtamany olardyń esep júıelerimen biriktirýge ruqsat berý ǵana talap etiledi. Sonda qyzmetkerler aı ishindegi tapqan aqshasyn kóre alady. Eger belgili bir somany avans retinde kartaǵa aýdarýdy sheshse, tranzaksııa býhgalterdiń vedomosinde kórsetiledi. Al qyzmetker ózi tapqan aqshaǵa saı suranys jasaıdy, aqsha qyzmetker shotyna túsedi. Sodan keıin kompanııa qyzmetkerge jalaqyny aýdarǵan kezde qaryz somasy Rrosper Pay shotyna ketedi. Býhgalterge osy qarjylyq operasııalardyń barlyǵy avtomatty túrde kórinip turady.
Beıbittiń túpki maqsaty – jalaqyny tóleýdiń osyndaı tásilin elimizde ındýstrııalyq standart pen normaǵa aınaldyrý.
– Bankterde, ártúrli kompanııalarda jumys istegen kezde kóp nárse úırendim, keremet tájirıbe aldym. Bizdiń servıs kadrlar aınalymyn 2 ese tómendetýge qabiletti. Kvazımemlekettik sektormen de shart jasaý oıda bar. Qazirdiń ózinde birneshe iri kompanııamen kelisý satysyndamyz. B2G baǵytyn qolǵa alýymyz kerek. Alaıda shekteýli resýrstarǵa baılanysty múmkindik bolmaı jatyr. Jaqyn arada Shymkent, Aqtaý, Qaraǵandy jáne Aqtóbe naryǵyna oıyssaq degen josparymyz bar, – deıdi ol.
Ekonomıst mamandar aqsha únemi qoljetimdi bolýy kerek deıdi. Olardyń aıtýynsha, Rrosper Pay syndy qosymshalar qarjylyq saýatty arttyrýǵa kómektesedi.
– Bul qosymshany óz basym qoldaımyn. Adamdardyń áleýmettik jaǵdaıyna oń áser etedi. Kúndelikti turmystyq shyǵyndardan bólek, tótenshe jaǵdaı bolyp qalýy múmkin. Halyqtyń aqshasy jetpeıdi. Sosyn amalsyzdan nesıe, mıkronesıege júgiredi. «Erteń aılyq alamyn da, qaıtaryp tastaımyn» dep oılaıdy. Biraq solaı qaryzdan-qaryzǵa kirip ketip jatqandar qanshama. Mundaı qosymshany damyǵan memleketter kóp qoldanady, – deıdi ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty Ǵalymjan Esqaraev.
