Osy oraıda Qasym-Jomart Toqaevtyń kimdermen kezdeskeni nazar aýdartady. Olar: Iran, Fınlıandııa, Majarstan, Portýgalııa, Ońtústik Koreıa, Kenııa prezıdentteri. Mundaı keste de rámizdi sıpatqa ıe ekeni anyq. Prezıdent óz sózinde orta deńgeıdegi memleketterdiń daýystary BUU Qaýipsizdik Keńesi deńgeıinde kóbirek estilýi kerek ekenin erekshe atap ótti.
Pandemııadan keıingi álemdegi alpaýyt elderdiń polıarızasııa jaǵdaıy bizge kóbirek zııan tıgizip otyr. Shıelenis saldarynan jetkizý tizbegi buzylyp jatyr. Sáıkesinshe, olar saýda saıasatyn ózgertýge májbúrleýde. Sonymen qatar úlken soǵys qana emes, naqty ıadrolyq soǵyspen baılanysty ekzıstensıaldy qaýip bar. Meniń oıymsha, osy túni Prezıdent keıingi kúnderi sóılesken barlyq áriptesteri ne oılaıtynyn jetkizdi.
Energııa resýrstary baǵasynyń ósýi bizge taktıkalyq turǵydan tıimdi, jahandyq yntymaqtastyq modeliniń buzylýy shyǵyndardyń ósýine jáne yqpaldy ortalyqtar arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń tómendeýine ákeledi. Qazir AQSh pen QHR energııaǵa aýysý boıynsha dıalog qura ala ma? Ashyp aıtqanda, ekonomıkalyq áleýeti basym elderdiń pozısııasy ózge tabysy az memleketterdiń taǵdyryna áser etedi.
Qasym-Jomart Toqaevtyń sóılegen sózinde bolyp jatqan jaǵdaıǵa jaýapkershilik jáne dıplomatııalyq únsizdiktegi jaýapsyzdyq máselesi kóteriledi.
Aǵymdaǵy múddelerge baılanysty strategııalyq basymdyqtar ekinshi orynǵa túsedi. Prezıdent sózindegi taǵy bir mańyzdysy – kóp nárseler tikeleı qaýip tóngen kezde ǵana sheshiledi, biraq bul sátte bári kesh. Tipti pandemııanyń ózi belgili bir kezeńde geosaıası qarýǵa aınaldy. Ony manıpýlıasııa quraly retinde qoldandy. Vaksına naryǵynda saýda tartysy boldy. Saldarynan qaýipsizdik máselesi, dári-dármekke qol jetkizý qıyndady.
BUU halyqaralyq qatynastardy retteıtin ınstıtýt retinde reformany qajet etetini burynnan belgili. Álemdik tártip kóbinese basqalardyń ústemdigine tym qumar azýyn aıǵa bilegen elder ǵana emes, sonymen qatar jahandyq turaqtylyqqa qyzyǵýshylyq tanytqan tym kedeı, baı emes – orta deńgeıdegi memleketterge ıek artýy kerek. О́sip kele jatqan álemdik ınflıasııa bizdi kóbirek alańdatady. О́ıtkeni biz óz ál-aýqatymyzǵa zııan keltire otyryp, únemi ózgerip otyratyn jaǵdaılarǵa beıimdelýge májbúrmiz. Osy oraıda iri memleketterdiń turaqsyz qatynastaryna qarsy turý úshin BUU-dan tys biryńǵaı kelissózder ústeline jıylýǵa tym kóppiz.
Reforma máselelerindegi halyqaralyq saıasattyń qarqyny tym baıaý ekeni túsinikti. Al soǵystar men shıelenister áldeqaıda jyldam óris alyp keledi. Biraq Memleket basshysynyń qaýzaǵan máseleleri úlken bir úderistiń bastalýymen baılanysty jáne onda kóptegen memlekettiń, olardyń halyqtarynyń múddesi bar.
Nıkıta ShATALOV,
Májilis depýtaty
