Keıbir ata-analar balany tamaqtandyrýdy, kıindirý, aıaq kıimin kıgizý ǵana óziniń basty mindeti dep sanasa, al keıbiri balasyna bilim berý, onyń talanty men qabiletin damytý úshin barlyq kúsh-jigerin jumsaıdy. Biraq osy atalǵan qos tarapta balalarǵa «rýhanı» tárbıe berýde neni eskerý kerektigin umyt qaldyryp jatady.
Shyndyǵynda, rýhanı tárbıe ár adamdy tárbıeleý prosesinde mańyzdy komponent bolyp tabylady. Eger rýhanı tárbıe bolmasa laıyqty azamattyń ornyna bolashaqta bárine moıynsunǵysh «álsiz» adam paıda bolýy múmkin. Kez-kelgen qundylyqtar júıesin súıispenshilikpen berý kerek, bundaı qarym-qatynas balanyń tereń oılanyp, durys sheshim qabyldaýyna yqpal etedi. Eger ata-analar dinnen habary bolmasa qalaı din týraly aıtýǵa bolady degen suraq týyndaýy zańdylyq. Bundaı kezde bilikti mamannyń kómegine júginý kerek. Qaı dindi ustansańyz, sol dinniń mamanynan kerekti kitaptar tizimin alyp, bilmegen zatyńyz týraly suraǵan jón. Sondaı-aq ózge din ókilderine qurmet kórsetý kerektigin de balaǵa úıretý mańyzdy.
Destrýktıvti dinı aǵym ókilderi ózderiniń saıası maqsattaryn qarapaıym adamdar arqyly júrgizýdi kózdeıdi. Soqyr dinı fanatızmdi dáriptep, adamzatqa degen jekkórinýshilik sezimder týǵyzady. О́z balańyz solardyń qatarynan tabylmasyn deseńiz ata-ana bundaı toptar týraly zerttep, bastapqy belgileri týraly bilgen jón, eger balańyz dinge degen qyzyǵýshylyq tanytyp jatsa aralasatyn ortasyn bilip júrińiz.
Ár otbasy balaǵa qaı kezden bastap din týraly aıtý kerektigi jaıly ózderi sheshedi. Qorshaǵan ortasyna baılanysty balalarda belgili bir jasqa kelgende din týraly, rýhanııat týraly suraqtardyń týyndaýy mańyzdy. Kóp jaǵdaıda din tańdaýǵa kelgende bala ata-anasynyń ustanǵan dininde qalady. Keıde óz tańdaýyn jasap, basqa dinge degen qyzyǵýshylyq tanytýy múmkin. Sondaı kezde ata-analardyń azdy-kópti dinı saýatty bolýy mańyzdy. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda balańyz syrttaǵy adamdardyń yqpalynda ketetini sózsiz. Bala 5-6 jasynda otbasynda jasalynatyn dinı joralǵylar týraly suraı bastaıdy. Islam dinin ustanatyn otbasy balalarynda «Orazany» adamdar ne úshin ustaıdy, «Aıt» merekesin nege toılaıdy degen, Hrıstıan dinin ustanatyn otbasylarda «Rojdestvo» merekesin toılaýdyń mańyzdylyǵy qandaı degen sııaqty suraqtar týyndaıdy. Al 10 jasynda dinniń mańyzyn túsinse, 12-15 jasta óziniń sanaly túrde tańdaýyn jasaıdy. Tıisinshe, osy jasqa deıin balanyń din týraly túsinigi qalyptasady.
Eń bastasy ata-ana balaǵa din týraly, rýhanııat týraly aıtqanda ózinde túsinik bolýy kerek. Din týraly aqparatty bala birinshi kezekte úıden nemese saýatty mamannan alǵany abzal. Birinshiden, dinı bilimdi senimdi aqparat kózderinen alsa, ekinshiden, dinı bilim balanyń kókjıeginiń keńeıýine yqpal etedi, qosymsha bilimniń eshqashan zııany joq.
Sondaı-aq biz zaıyrly memlekette ómir súrip jatqanymyzdy umyt qaldyrmańyzdar. QR «Dinı qyzmetter jáne dinı birlestikter» týraly zańyna sáıkes, bilim berý júıesi dinı birlestikterden bólingen jáne zaıyrly sıpatta. Bilim berý uıymdarynyń aýmaǵynda dinı rásimder ótkizip, jınalys júrgizýge, sondaı-aq mıssıonerlik qyzmetti júzege asyrýǵa jol berilmeıdi.
Keıbir kezde ata-analar balalarynyń teledıdar kórgizbeı, memleket belgilegen barlyq merekelerdi atap ótýden bas tartyp, mektepte memlekettik rámizderdi (Tý, Eltańba, Ánuran) qurmetteýge tyıym salady. Ata-analardyń balalardy dinı sebeptermen medısınalyq vaksınasııalaýdan bas tartý jaǵdaılary da kezdesedi. Bizdiń elimizde ar-ojdan bostandyǵy quqyǵyn iske asyrý jáne dinı tájirıbelerdi júzege asyrý úshin barlyq jaǵdaılar jasalǵan, alaıda balanyń ómiri men densaýlyǵyna qaýip tónip, onyń quqyqtaryna qysym jasalǵan jaǵdaıda memleket óz balasyna qaýip tóndiretinderge qatysty belgili bir sharalar qoldaný quqyǵyna ıe.
Temirlan SOVETOV,
dintanýshy
