Qarabaq: tarıhı sheshimge qol jetkizildi

Ázerbaıjan Syrtqy ister mınıstrligi opera­sııa­nyń maqsaty áskerı qyzmetkerleriniń qaýip­siz­digin qamtamasyz etý jáne respýblıkanyń kons­tı­týsııalyq qurylymyn qalpyna keltirý ekenin málimdedi. Al Taýly Qarabaqtaǵy separatısterge qarý­syzdaný jáne Armenııaǵa áskerı tehnıkasyn aımaqtan tolyq shyǵarý talaby qoıyldy.

Baký bıligi osy sharttar oryndalǵansha áskerı opera­sııany jalǵastyrýǵa bel býǵan. Biraq bir kún­nen keıin, 20 qyrkúıek kúni tańerteń óńirde bı­likti qolyna ustap otyrǵan tarap toqtatý jáne tolyq qarý­syzdandyrý týraly sheshim qabyldady. Kóp uza­maı Ázerbaıjan Qorǵanys mınıstrligi «antı­ter­­rorlyq sharalardy» toqtatý týraly kelisimge saǵat 13.00-de qol jetkizilgenin rastady.

«Ázerbaıjan Qorǵanys mınıstrligi Reseı bitim­ger­shilik kontıngenti jetkizgen Qarabahtaǵy armıan tur­­ǵyndary ókilderiniń ótinishin eskerip, 2023 jylǵy 20 qyrkúıekte saǵat 13.00-de lańkestikke qar­sy jergilikti sharalardy toqtatý týraly keli­sim­ge qol jetkizilgenin habarlaıdy», delingen ha­bar­lamada.

Salanyń málimetine saı, antıterrorlyq sharalar birqatar talapty oryndaýǵa berilgen ýádeni es­kere otyryp toqtatylǵan. Qarabaqtaǵy armıan qa­­rý­ly kúshteriniń quramalary elden shyǵa­ry­lýǵa, ondaǵy zańsyz qarýly qurylymdary tara­ty­lýǵa tıis. Sarbazdar pozısııalar men áskerı beket­terdi tas­tap, tolyǵymen qarýsyzdanýy kerek. Sonymen qa­tar búkil qarý-jaraq pen aýyr teh­nıka tapsyry­lady. Muny júzege asyrý Reseı bitim­gershilik kon­tın­gentimen kelise otyryp qam­ta­masyz etilmek.

Qarabaqtaǵy atysty toqtatý kelisimin Reseı Qorǵanys mınıstrligi de rastady. Vedomstvonyń habar­laýynsha, Reseı bitimgershilik kúshteri ara­ǵaıyn­dyǵymen Ázerbaıjan men Taýly Qarabaq ókil­deri atysty tolyq toqtatýǵa ýaǵdalasty.

«Reseı bitimgershilik kontıngentiniń basshy­ly­ǵynyń kómegimen Ázerbaıjan jaǵy men Taýly Qarabaq ókilderi arasynda soǵys qımyldaryn tolyq toqtatý týraly kelisimge qol jetkizildi. Bul kelisimderdi júzege asyrý reseılik bitimgershilik kon­t­ıngentiniń atsalysýymen júzege asady», delingen Reseı Qorǵanys mınıstrligi taratqan qujatta.

Armenııa tarapy da Taýly Qarabaq pen Ázerbaı­jan arasyndaǵy kelisimmen tanysqanyn habarlady. Degenmen ýaǵdalastyqqa kelispeıtin tusy bar ekenin jetkizdi. Premer-mınıstri Nıkol Pa­shınıan­nyń aıtýynsha, Armenııa qarýly kúshteri 2021 jylǵy tamyzdan beri Ázerbaıjan aýmaǵynan shy­ǵyp ketken. Degenmen Taýly Qarabaq bıliginiń keli­simin qabyldaıtynyn atap ótti.

Al beısenbi kúni Evlah qalasynda Ázerbaıjan bıligi ókilderi men Taýly Qarabaqtan kelgen armıandar delegasııasy arasynda kelissózder ótti. Halyqaralyq sarapshylardyń paıymdaýynsha, Baký bıligi Qarabaqty mekendegen armıandarǵa qaýip­sizdik kepildigi men teń quqyqtar berýge tıis. Biraq kezdesýdiń nátıjesi ázirge belgisiz.

Kelissózderge Ázerbaıjan tarapynan bıyl naýryz aıynda Qarabaq aımaǵynyń armıan tur­ǵyndarymen baılanysqa jaýapty bolyp taǵaıyn­dal­ǵan parlament depýtaty Ramın Mamedov keldi. Armenııa tarapynan kelissózderge moıyndalmaǵan Taýly Qarabaq parlamentiniń depýtattary Davıd Melkýmıan men Areg Avagıan qatysty.

Kelissózderdiń negizgi maqsaty – Qarabaqtaǵy armıan­dardyń beıimdelýine jaǵdaı jasaý. Buqa­ralyq aqparat quraldarynda taraǵan málimet­ke súıensek, jergilikti turǵyndar Taýly Qarabaq Ázerbaıjannyń baqylaýyna ótkennen keıin aımaqta etnıkalyq tazartý bastalýy múmkin dep qaýip­tenedi. Alaıda muny Baký bıligi joqqa shyǵa­ryp, kerisinshe olardy qushaq jaıa qarsy alýǵa ázir ekenin alǵa tartady. Ázerbaıjan prezıdentiniń ákimshiligi Qarabahtaǵy armıan turǵyndarynyń áleýmettik-ekonomıkalyq ıntegrasııasynyń jos­pary ázirlengenin málimdedi. Sondaı-aq bul ınte­gra­sııanyń Ázerbaıjannyń ishki isi ekenin atap ótti.

Taýly Qarabaqtaǵy ahýal BUU Qaýipsizdik Keńe­siniń arnaıy otyrysynda talqylandy. Ar­menııa Syrtqy ister mınıstri Ararat Mırzoıan uıymdy Taýly Qarabaqtaǵy armıan halqynyń qaýipsizdigin dereý qamtamasyz etýge shaqyrdy. Onyń pa­ıymdaýynsha, Qaýipsizdik Keńesi Qarabaqta BUU-nyń baqylaý mıssııasyn ornalastyryp, basqa ha­lyqaralyq uıymdardyń oǵan kirýin qamtamasyz etýge tıis. Sondaı-aq Ázerbaıjannan Lachın dálizi bo­ıymen erkin qozǵalysyn qamtamasyz etýdi, kelis­sózder aıaqtalǵanǵa deıin Taýly Qarabaqtyń qarý­ly kúshterin shyǵarýǵa múmkindik berýin talap etý kerek.

Ile-shala sóz sóılegen Ázerbaıjan ókili Qara­baqtyń beıbit turǵyndaryna esh qaýip tón­beı­tinin alǵa tartty. Syrtqy ister mınıstri Djeıhýn Baıramov Ázerbaıjan júrgizgen áskerı ope­ra­sııa­nyń maqsatyn túsindirip, Armenııanyń 2020 jylǵy 10 qarashasynda qol jetkizilgen beıbitshilik kelisimi boıynsha mindettemelerin oryndamaǵanyn jáne Taýly Qarabaqtan áskerin shyǵarmaǵanyn nara­zylyq bildirdi. Dıplomattyń aıtýynsha, Qara­baq­ta qazirgi tańda aýyr tehnıka jáne basqa da qarý túrlerimen jaraqtanǵan on myńǵa jýyq Armenııa sarbazy bar.

Qazaqstannyń Ázerbaıjandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Álim Baıel elimizdiń baýyrlas Ázer­baı­jannyń aýmaqtyq tutastyǵyn tolyq qol­daıtynyn málimdedi.

«Ázerbaıjan tarapynyń Qarabaqtaǵy armıan halqynyń ókilderimen kezdesý ótkizýge baǵyttalǵan bastamasyn quptaımyz. Qalyptasqan jaǵdaı Ázerbaıjan Respýblıkasynyń halyqaralyq deńgeıde moıyndalǵan shekaralary sheńberinde beıbit dıalog arqyly jýyq arada retteledi dep úmit bildiremiz. Ońtústik Kavkazda beıbitshilik jáne ózara tıimdi yntymaqtastyq atmosferasynyń ornaýy, barlyq kommýnıkasııalardyń ashylýy óńirdegi barlyq elderdiń múddesine saı keledi degen pikirdemiz», dedi Á.Baıel.

Taýly Qarabaqta antıterrorlyq shara júr­gizilip jatqany týraly aqparat shyqqannan soń, Ar­menııa astanasy Erevanda myńdaǵan adam kó­she­ge shyǵyp, el úkimetinen aımaqtaǵy armıandardy qorǵaýǵa shaqyrdy. Buqaralyq aqparat quraldarynda taraǵan málimetke sáıkes, narazylyq áli basylmaı tur. Úkimet ǵımaratynyń janynda po­lı­sııamen qaqtyǵys bolyp, zardap shekkender bar. Sherýshiler Armenııa Premer-mınıstri Nıkol Pa­shı­nıandy satqyn dep atap, otstavkaǵa ketýin talap etedi.

О́zderińizge málim, 2020 jyly Ázerbaıjan tarapy Taýly Qarabaqty qaıtarý úshin áskerı is-qımyl júrgizgen bolatyn. Tarıhta «Ekinshi Qarabaq soǵysy» atymen qalǵan oqıǵa 44 kúnge sozyldy. Aqyry taraptar kelisimge kelip, beıbitshilik týraly ýaǵdalastyq jasasty. Qujatta Armenııanyń basyp alǵan aýmaǵyn Ázerbaıjanǵa qaıtaratynyn kórsetildi. Osylaısha, Aǵdam, Kelbadjar jáne Lachın aýdandary Bakýdiń menshigine qaıtaryldy.

Budan bólek, Lachın dálizin baqylaýǵa Reseıdiń bitim­gerlik kúshteri jaýapty boldy. Búkil Armenııa áskeri Ázerbaıjan jerinen shyǵarylady. Bitim­ger­lik kúshter óńirde 5 jylǵa deıin tynysh­tyq­tyń saqtalýyn qamtamasyz etýge tıis edi. Taǵy bir aıta keterligi, kelisimge sáıkes Ázerbaıjandy Nahchıvan aýdanymen baılanystyratyn jol ashyldy. Armenııanyń ońtústigi arqyly ótetin baǵytty baqylaý da Reseı shekara qyzmetiniń quzyretine berildi.

Soǵys aıaqtalǵannan keıin Ázerbaıjan azat etilgen aımaq­tardy damytýǵa kiristi. Bul tur­ǵydan alǵanda Túrkitildes memleketter uıymy­nyń músheleri de úlken úles qosty. Atap aıt­qanda, Qa­zaq­stan Fızýlı aýdanynda Jastar shyǵar­mashylyq ortalyǵynyń irgetasyn qalady. Bul syılyq qos el arasyndaǵy dostyqtyń, baýyr­las­tyq­tyń jáne ózara qoldaýdyń taǵy bir nyshany ekeni sózsiz. Sondaı-aq halyqaralyq arenada baýyrlas eldi árdaıym qoldap keledi.

Ázerbaıjan prezıdenti Ilham Álıev Shýshada ótken jahandyq medıa forýmynda Qazaqstannyń qoldaýyna úlken alǵysyn bildirdi. «Qazaqstan Fızýlı aýdanynda Jastar shyǵarmashylyq ortalyǵyn, О́zbekstan mektep salyp jatyr. Mektep tamyzda, al ortalyq jyl sońyna deıin daıyn bolady. Bul – qoldaýdyń sımvoly. Soǵystan keıin shet elder qanshama qoldaý bildirdi. Atap aıtaıyn, bul óte mańyzdy qımyl ári yntymaqtastyqtyń úlgisi», dedi Ázerbaıjan prezıdenti.

Jalpy, mundaı shıelenisti jaǵdaıda Qazaqstan únemi tarıhı ádilet pen halyqaralyq talaptardyń saqtalýyn basshylyqqa alady. Jaqynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev BUU Bas As­sambleıa­synyń 78-sessııasy aıasynda ótken Jalpy debattaǵy sóılegen sózinde elimizdiń osy usta­nymyn taǵy bir márte nyqtady. Halyqaralyq min­berde sóz alǵan Prezıdent adamzat balasy buryn-sońdy basynan ótkermegen asa úlken syn-qater­ler­men betpe-bet kelip otyrǵanyn jáne geosaıası qaqtyǵystardyń jańa kezeńine ótkenin málimdedi.

– Buǵan BUU Jarǵysyndaǵy halyqaralyq qu­qyq­tyń negizgi prınsıpteriniń bir mezette bu­zylýy sebep bolyp otyr. Quqyqtyq temir­qa­zyq­tyń joıylýy qazirgi halyqaralyq qatynastar júıesine ýaqyt ótken saıyn aýyrtpalyq túsirip, túrli qarama-qaıshylyq týdyrady. Basty halyqaralyq quqyqtyq qujattardyń tártibin saqtamaý, toqta­typ qoıý jáne ony tárk etý tájirıbesi – óte alań­da­tarlyq jaǵdaı. О́ıtkeni munyń sońy adamzattyń araz­dyǵyna ákelýi múmkin, – dedi Memleket basshy­sy.

Qazaqstan – óziniń ulttyq múddesin kózdeı otyryp, ózekti halyqaralyq máselelerdi sheshý­diń únemi beıbit jolyn izdeıtin memleket. Qasym-Jomart Toqaevtyń sózimen sabaqtasaq, «Táýel­sizdik, aýmaqtyq tutastyq jáne egemendik – munyń bári halqymyz qazir de, keleshekte de basshylyqqa alatyn myzǵymas qaǵıdalar. Biz barlyq strategııalyq másele boıynsha negizgi odaq­tas­tarymyzben qarym-qatynasymyzdy jal­ǵas­tyra beremiz».