Ertis-Baıan óńiri – elimizdegi astyqty oblystardyń biri. Soǵan qaramastan bıyl jergilikti qambalarǵa quıylatyn dándi daqyl jyldaǵydan úsh-tórt esege az. Saladaǵy kórsetkishtiń bulaısha quldyraýyna kóktemgi ylǵaldyń azdyǵy men jazdaǵy qurǵaqshylyq sebep. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qurǵaqshylyqtan zardap shekken dıqandarǵa kómek kórsetý boıynsha arnaıy komıssııa qurýdy tapsyrǵany málim. Soǵan oraı qazirgi kúni aımaqtardan ótinimder qabyldanyp jatyr. Oraq naýqanynyń nátıjesinde nebári 300 myń tonnadaı bıdaı jınaımyz degen jospar bar.
О́ńirlik aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bólim basshysy Esentaı Múrsálimovtiń dereginshe, jalpy kólemi 470 myń tonna dándi daqyl, 117 myń tonna maıly daqyl, 710 myń tonna kartop, 235 myń tonna kókónis jınalýy kerek.
Sýretti túsirgen – Rafhat HALELOV
«Buǵan deıin jergilikti dıqandar qurǵaqshylyqqa baılanysty oblysta tótenshe jaǵdaı rejimin jarııalaýdy birneshe márte surap kelgen edi. Bul máseleniń sheshimin Úkimet deńgeıinde, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi shyǵarýy kerek. Qyrkúıek aıynyń jańbyrly bolýynan qazir jerdiń bári sýǵa toıdy. Árıne, mal sharýashylyǵy úshin ol jaqsy. Alaıda astyq sharýashylyǵynda qıyndyqtar týyndap otyr. Shabylmaǵan egistikterdi aramshóp, jýsan basyp, oraq naýqanyn oıdaǵydaı ótkizýge kedergi keltirip jatyr. Keıbir aýdandardaǵy sharýalar mundaı egistikterdi orýdan júreksinip otyr. Dándi daqyl jınalǵanymen, onyń ylǵaldylyǵy joǵary bolady. Tabıǵatqa ámir júrmeıdi. Biz óz tarapymyzdan sharýalarǵa kómek kórsetip, qosymsha kólemde baǵasy arzan traktor otynyn bólýge mınıstrlikke ótinimder joldadyq», deıdi maman.
Qazirgi ýaqytta Pavlodar oblysy boıynsha qurǵaqshylyqtan 167 sharýashylyqtyń zardap shekkeni málim bolyp otyr. Olar jalpy aýmaǵy 187 myń gektar egindi esepten shyǵarýdy suraǵan. Iаǵnı bul egistikter jazda ylǵal jetispeýshilikten kúıip ketti. Onyń 153 myńy dándi daqyl bolsa, 4 myńy – maıly daqyldar.
«Qyrsyq bir aınaldyrsa, shyr aınaldyradynyń» keri kelip tur. О́tken aptadaǵy shýaqty kúnder dıqandarǵa oraq naýqanyn biraz alǵa jyljytýǵa septigin tıgizgen edi. Alaıda sońǵy kúnderi nóser jańbyrlar jıyn-terimdi taǵy baıaýlatyp tastady. Sońǵy málimetterge súıensek, oblys boıynsha dándi daqyldardyń 39 paıyzy jınalyp, 37 paıyzy bastyrylǵan. Egin ósirýshiler jazdaǵy aptap ystyqtan bıdaıdyń tym erte piskenin, alaıda kúzgi jańbyr onyń boıyndaǵy ylǵaldy arttyryp jibergenin aıtady. Bul daqyldyń sapasyn azaıtyp, onyń qamyrlyq kórsetkishin de tómendetýi yqtımal.
Astyqty aýdandar arasynda qazirgi kúni Jelezın sharýalary orta eseppen 6,2 sentner astyq jınap jatyr. Soltústikte ornalasqan taǵy bir óńir – Ertiste gektarynan – 3,3, Pavlodar aýdanynda – 3,5, al Sharbaqty aýdanynda 4 sentnerden aınalýda. Saıyp kelgende jıyn-terimniń oblystaǵy ortasha kórsetkishi gektarynan 4,5 sentnerden aspaı tur. Aımaqta jalpy aýmaǵy 941 myń gektardan astyqty dándi daqyldar jáne burshaq tuqymdas daqyldar jınalýy kerek. Búginge deıin onyń nebári 362,8 myń gektary oryldy. Dál qazirgi ekpin jalǵasa berse, oraq jumystary shamamen 5-10 qazanǵa deıin jalǵasady dep kútilýde.
Mamandardyń aıtýynsha, egis aýmaǵy úlken sharýashylyqtar jıyn-terimniń túrli ádis-tásilderin engizýge kóshken. Iаǵnı jańbyrdan soń degdip qalǵan aýmaqtardy bir bólek, áli ylǵaly mol jerlerdi bólektep orý júrgizilýde. Eginniń uıysyp shyqqan keıbir jerlerinde astyqty bastyrýdy tikeleı júrgizýge de bolady. Tehnologııaǵa súıensek, eger dándi daqyldyń ylǵaldylyq kórsetkishi 12 paıyz bolsa, ony kombaınmen birden shaýyp alyp, sońynan keptirgishte jeńil ǵana keptirip alýǵa bolady. Al eger egistiktegi ylǵal odan joǵary ári aramshóp qaýlap ketken bolsa, sharýalar bólektep, jeke-jeke shabady. Odan soń jınalǵan astyqty jaqsylap keptirý kerek. Bul qosymsha shyǵyndy, kóp mólsherde janar-jaǵarmaıdy qajet etedi. Astyq sapasyn saqtaımyn dese, dıqanda odan basqa jol joq.
Kerekýlik dıqandar arzan ári sapaly kartobymen de maqtana alatyny elge málim. О́kinishke qaraı, ony jınaý jumystary da saıabyrsyp, búginde barlyq egistik jerdiń 33 paıyzynda ǵana jumystar júrgizilgen. Jalpy, kólemi 262 myń tonna ekinshi nan jınalypty. Gektarynan 317 sentner kórsetkish kórsetken kartoptyń bıylǵy shyǵymy jaman emes dep otyr sharýalar. Topyraqta ylǵaldyń kóp bolýy qazyp alynǵan túınekterdi keptirýge kóp kúsh pen ýaqytta qajet etedi. Kókónis ósirýshiler de osyndaı qıyndyqqa urynyp otyrǵany baıqalady.
Pavlodar oblysy
