Negizi Tobyljandaǵy tuz óndirisi biraz jyldan beri toqtap turǵan. Jergilikti Úlken jáne Kishi Tobyljan kólderinde erte zamandardan tuz óndirilip, eksportqa shyǵaryldy. Alaıda táýelsizdik jyldary ınvestorlardyń durys baǵytty ustanbaýynan jobalar jol ortada qaldy. 30 jyl buryn áýeli Kishi Tobyljan jabylyp qaldy. Odan soń «Pavlodartuz» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi Úlken Tobyljandy da konservasııalaýdy júzege asyrdy. Basty sebep – tuz qorynyń jetkiliksizdigi. Sonyń saldarynan aýyldyqtar nápaqa taýyp otyrǵan jumys oryndarynan aıyrylyp, jurt oblys ortalyǵyna qaraı kóshe bastady. Kezinde 3 myńnyń ústinde adam tursa, búginde ondaǵy halyqtyń sany 500-ge de jetpeıdi.
Osydan bir jyl buryn Kishi Tobyljandaǵy tuz óndirisin qaıta qolǵa alatyn ınvestor tabylyp, jergilikti jurt qýanyshty habarǵa eleń etken. Kóp uzamaı kópshilik tyńdaý ótkizildi. Jobany jańǵyrtýshy kompanııa ókilderi byltyr shilde aıynan tuz óndirýdi bastap ketemiz, al bıyl tehnıkalyq tuzdy as tuzyna aınaldyratyn qaıta óńdeý sehy iske qosylady dep ýáde etken-di. Alaıda jumystar bir jylǵa kesh bastalyp, kól mańaıyndaǵy tirlik endi qyza bastaǵan. Seriktestik 10 adamdy jumysqa qabyldady. Kompanııanyń ruqsat lısenzııasy bar, óńirlik tabıǵat paıdalanýdy retteý basqarmasy lımıt bekitip bergen.
«Tuz óndirý ónerkásiptik aýqymda bolmasa da, birtindep júre bastady. Kishi Tobyljanda 30 jylǵa jýyq ýaqyt tuz syrtqa tıelmegen. Qazir ınvestor tehnıkalaryn ákelip jatyr. Jergilikti halyq arasynan jumysqa adamdardy qabyldaıdy. О́kinishke qaraı, Úlken Tobyljandy konservasııalaýdyń merzimi aıaqtalǵanyna qaramastan, ondaǵy óndiris toqtap tur. Bıyl tuz qoryna qaıtadan saraptama taǵaıyndalady delingen edi. Ázirshe jaýapty organdar qadam baspaı otyr. Bul kóldegi tuz qory mol bolýǵa tıis, kezinde mundaǵy jumystar toqtap qalýy saldarynan aýyl turǵyndarynyń kóbi eńbek oryndarynan aıyryldy. Eger tabıǵı resýrs jeke fırmanyń qolyna berilse, burynǵy ıgilikter aýylǵa qaıta oralady degen úmitimiz zor», deıdi Ýspen aýdany Ravnopol aýyldyq okrýginiń ákimi Muhtar Sqaqov.
Aýmaqta kezinde tuz óndirgen «Pavlodartuz» kompanııasy ókilderiniń sózinshe, Tobyljan kólindegi shıkizat as tuzyna jaramsyz. Sondyqtan odan tek tehnıkalyq tuzdyń 30-40 myń tonnasyn alyp otyrǵan. Basym bóligi Reseıge eksporttalypty. Tehnıkalyq tuz negizinen qysta kóktaıǵaq kezinde joldarǵa sebýge, zaýyttardaǵy súzgilerdi tazartýǵa, mal azyǵy retinde paıdalanylady. Osy kólderdegi tuz jazǵy ýaqytta ǵana óndiriledi.
Jalpy, Ýspen aýdanynda tuzdy, sortań kólder barshylyq. Sonyń ishinde Tobyljan aýmaǵyndaǵy qos sý aıdynynda shamamen 1934 jyldary tuz óndirisi bastalǵan. Tuz óndirý kásibi keńes ókimeti jyldary aýdan ekonomıkasynyń negizin qurap, natrıı hlorıdiniń quramyndaǵy as tuzy 99 paıyz mólsherinde kezdesetini belgili bolǵan. Ári tuzdyń da dámi erekshe. Alaıda onyń quramyndaǵy usaq saz túıirshikteri birneshe márte jýǵanda ketpeı, tuz surǵylt tartyp turady. Soǵan oraı mundaǵy tuz ekinshi surypqa jatqyzylady. Bir jyldary Tobyljanda túrli dámdeýishter qosylǵan tuz túrleri ázirlenip, eksportqa shyǵarylady dep josparlanǵan. О́ndiris alǵashqyda jańa ónim túrlerin sapaly túrde shyǵara bastaǵanymen, satylym marketıngi durys jolǵa qoıylmaǵandyqtan, kóp uzamaı jabylyp tyndy.
Pavlodar oblysy,
Ýspen aýdany
