Tulǵalardy ulyqtaý – paryzymyz
Táýelsizdigimizdiń besigi – Almaty qalasynda Táýelsizdik murajaıy ashylsa degen usynysymyz bar. Qaladaǵy burynǵy Úkimet úıi, qazirgi Qazaqstan-Brıtanııa ýnıversıteti ǵımaratyn Táýelsizdik murajaıyna aınaldyrsaq, barsha jurttyń qos qoldap qoldaıtyny anyq. Damyǵan AQSh, Ulybrıtanııa, Kanada jáne basqa da kóptegen memlekette Táýelsizdik murajaıy bar. Sol sııaqty elimizde de Táýelsizdik murajaıy ashylǵany jón dep bilemiz. Osy maqsatta Úkimet Táýelsizdik murajaıyn ashý týraly arnaıy qaýly shyǵarsa, bul sharýanyń da qııýy kelise ketetinine esh kúmánimiz joq.
Sondaı-aq Qazaq ulttyq qyzdar memlekettik pedogogıkalyq ýnıversıteti ǵımaratynyń aldyna Keńes odaǵynyń batyrlary Álııa Moldaǵulova men Mánshúk Mámetovanyń eskertkishi ornatylsa, bolashaq muǵalim qyzdarǵa tárbıelik máni zor, ǵıbraty mol saýapty is atqarylǵan bolar edi.
Sonymen qatar halyq aqyny, jyr alyby Jambyl Jabaevtyń rýhyn rıza etý maqsatynda Jambyldyń ata-babalaryna arnap mazar turǵyzylsa, ákesi Japa men sheshesi Uldannyń, atasy Ystybaıdyń, baýyrlary men balalarynyń týǵan, qaıtys bolǵan jyldary kórsetilip, arnaıy qulpytas ornatylsa degen tilegimiz bar. Jambyl aýylynda mýzyka mektebin, Uzynaǵashta ólketaný mýzeıin salý da kezek kúttirmeıtin máseleler ǵoı dep oılaımyz.
Jambyldyń ustazy Sarybaı bı Aıdosulyna arnap óz dárejesinde tarıhı-tanymdyq is-sharalar uıymdastyrylsa da artyqtyǵy joq. Jambyl aýdanynyń ortalyǵy – Uzynaǵash aýylyndaǵy mádenıet úıiniń aldyna Sarybaı bıge eskertkish ornatylsa nesi aıyp?
Boranbek QOShMAǴAMBETOV,
Mahan ILANBAEV, Janar JAINAQOVA
Jambyl oblysy
Til mártebesi – el mártebesi
Jýyrda Salıdat Qaıyrbekova atyndaǵy Ulttyq ǵylymı densaýlyq saqtaýdy damytý ortalyǵynda Qujat aınalymy jáne materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý basqarmasynyń uıymdastyrýymen «Til mártebesi – el mártebesi» atty Qazaqstan halqy tilderi kúnine arnalǵan is-shara bolyp ótti. Oǵan qurmetti qonaq retinde Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Memlekettik tildi damytý basqarmasynyń bas sarapshylary qatysty. Basqarma tóraıymynyń orynbasary Ádilet Tabarov is-sharanyń ashylý saltanatynda tildiń qoǵamda alatyn orny men osy kúnniń mán-mańyzy týraly sóz qozǵap, qatysýshylardy aıtýly merekemen quttyqtady. Basqa sóz alǵandar da kez kelgen elde til máselesine erekshe mańyz beriletinin atap kórsetti.
Kelesi kezekte til týraly beınejazba kórsetilgennen keıin ortalyqtyń memlekettik tildi engizý jónindegi bas mamany Kenjegúl Maqanqyzy «Maqsatym – til ustartyp, óner shashpaq» degen taqyrypta keń kólemdi baıandama jasady. Ol taqyrypqa sáıkes prezentasııamen súıemeldenip otyrdy. Al mánerlep oqý saıysyna qatysýshy ár qyzmetker is-sharaǵa joǵary daıyndyqpen kelgenderin dáleldep, birinen biri úzdik shyqty. Atap aıtsaq, Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy akkredıtteý departamentiniń bas mamany Gúlmıra Imadilova Tumanbaı Moldaǵalıevtiń «Úıretedi kim oǵan ana tilin?» óleńin qazaq tilinde, al kópshiliktiń suraýymen Omar Haııamnyń tórttaǵandaryn orys tilinde jatqa aıtty. Observatorııanyń bas mamandary Jansaıa О́mirhan Muqaǵalı Maqataevtyń «Úsh baqytym» óleńin, Álııa Bısaǵalıeva til týraly «Language» óleńin aǵylshyn tilinde mánerlep oqydy.
Úshtildilik – zaman talaby. Ol – básekege qabiletti elder qataryna aparar basty baspaldaqtardyń biri. Osy oraıda ortalyq qyzmetkerleri ózderiniń búgingi zaman talabyna saı «segiz qyrly, bir syrly» ekendikterin kórsetti.
Is-sharany qorytyndylaı kele, Á.Tabarov oǵan belsendi qatysqan ujym múshelerin alǵyshattarmen marapattap, gúlmen qosa belgili qazaq aqyndarynyń óleńder jınaǵyn syıǵa tartty. Laıym, qazaq tilin qoldanýshylar qatary jyldan-jylǵa kóbeıip, memlekettik tilimizdiń mártebesi arta bersin deımiz biz de óz tarapymyzdan.
Kenjegúl MAQANQYZY,
S.Qaıyrbekova atyndaǵy Ulttyq ǵylymı densaýlyq saqtaýdy damytý ortalyǵynyń bas mamany
ASTANA
Qaı nárseni de óz atymen ataıyq
Buryn úlkenderden «Balamnyń qolynda turamyn» degendi estıtin edik. Qazir «Qyzym men kúıeý balam qolymda turady» degendi estıtin boldyq. Qyz kúninde taǵyp, turmysqa shyqqanda tórkini kıimderine qosyp jiberetin, keıin barǵan jerine sýdaı sińip, tastaı batqanyn bildirip, jaǵdaıyn surap kelgen baýyrlarynan berip jiberetin, sheshesi qyzynyń qutty jerge barǵanyna qýanyp, kórshi-kólemin shaqyryp kórsetetin «Qustumsyq» saqınasy da máninen aıyrylǵandaı. Sodan da bolar, búgingi tańda ulynyń úılengenine muńaıyp, qyzynyń turmysqa shyqqanyna qýanatyn áke-sheshe kóbeıip keledi. Baıqap tursaq, ómirdiń qyzyǵy ulda emes, qyzda sııaqty. Búıtip jalǵasa berse, tektilik uǵymynyń mán-maǵynasynan aıyrylatyny anyq.
Buryndary jany aman qalyp, baýyryna basqan balasy shıraǵansha, kelin tórkinine at izin salmaıtyn. О́ıtkeni áke júregi qyzynyń júktilikpen áreń júrgenine shydamaıtyn. Qazir qyz-kúıeý balasy qolda turatyn áke júregi qalaı jarylyp ketpeı shydap júr eken dep oıǵa qalasyń. Bul az deseńiz, jıeniniń týǵanyn, jasqa tolǵan toıyn óz ata-ájesi emes, naǵashy ata-ájesi jasaıtyn kúıge tústik. «Tegin bilmegen túgin bilmeıdi» degen osyndaı-aq bolar. Qyzyljar ortalyq meshitindegi bir duǵa kezinde kúıeý balasy jetim bolsa da, bes jıenin perzenthanadan shyǵaryp alýǵa da barmaǵanyn, týǵanyn da toılamaǵanyn, jasqa tolǵanyn da jasamaǵanyn, tipti eki jıeniniń súndet toıyn jasasyn, jasamasyn, onysynda da eshqandaı sharýasy bolmaǵanyn, shaqyrsa, qýanyshyna ortaqtasyp, kisimen kisi bolyp baryp júrgenin, tek ár jıeniniń qyryq serkeshin bergenimen ǵana shektelgenin aıtqan qarııanyń sózine marqaıyp qalǵan edik.
Qyzdan jıen, uldan nemere týatyny – beseneden belgili jaıt. Biraq «Qyz – meniń balam. Onyń balasyn qalaı nemere demeımin?» degen sózdi de estip júrmiz. Iá, qyzdy áıeldiń dúnıege ákeletinine daý joq. Biraq qyzy basqa elge uzatylyp ketti emes pe? Demek, qyzdyń balasy – áıelge jıen. Qyzdan urpaq taramaıtyny da kózi ashyq jurttyń bárine málim. Sondyqtan qaı nárseniń de jónin buzbaı, óz atymen ataǵanǵa ne jetsin...
Samrat QUSKENOV
PETROPAVL
