Aqparattyq qaýipsizdik qaǵıdaty

Kún tártibine shyǵarylǵan birinshi másele – «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine aqparattyq qaýip­sizdik máseleleri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zań jobasy. Qujat birinshi oqylymda qabyldandy. Zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan depýtat Ekaterına Smyshlıaevanyń aıtýynsha, qujat aqparatty, onyń ishinde jeke derekterdi qorǵaýdyń quqyqtyq bazasyn qurý jumysynyń jalǵasy. Joba úsh blokten turady.

«Birinshi blok jeke derekterdi qorǵaýdyń qosymsha sharalaryna arnalǵan. Zań jobasynda derbes derekterdiń aınalymy jáne saqtalýy salasynda memlekettik baqy­laý engiziledi. Qujattyń normasy operator­larmen profılaktıkalyq jumysty da jolǵa qoıýǵa múmkindik beredi», dedi E.Smyshlıaeva. Sonymen qatar bul operatorlar­men profı­laktıkalyq jumysty jolǵa qoıýǵa múmkindik beredi. Olardyń árqaısysy jeke derekterdiń jarııalanyp ketýi týraly aqparat anyqtalǵan sátten bastap 3 kún ishinde retteýshige habarlaýy kerek.

«Zań jobasynyń ekinshi blogi «aq hakerler» ınstıtýtyn jáne bak-baýntı platformasynyń qazaqstandyq analogi jumysyn quqyqtyq retteýdi usynady. Bul shara aqparattyq júıe zertteýshilerin aqpa­rat­tyq júıe qatelikteri men osaldyqtaryn anyqtaýǵa tartýǵa yqpal etedi. Basqarylatyn hakerlik buzý tapsyrys ıelerinen keledi, qatynastar arnaıy platformalar arqyly resmı túrde jasalady. Barlyq jumystar zań sheńberinde júrgiziledi. Álemde mundaı platformalar aqparattyq qaýipsizdik bo­ıynsha úzdik mamandardy tartady», dedi E.Smyshlıaeva.

Depýtattyń aıtýynsha, qujattyń úshinshi blogi memlekettik organdardyń aqparat­tandyrý obektilerine ǵana qyzmet kórsetetin mem­le­kettik aqparattyq qaýipsizdik orta­lyǵyn qurýǵa arnalǵan. Sonymen qatar mem­lekettik tehnıkalyq qyzmet baza­syn­da baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdiń bastapqy kodtary repozıtorııi qurylady. Osylaısha, usynylyp otyrǵan sharalar kesheni memlekettik organdardyń aqparattyq júıeleriniń qaýipsizdigin kúsheıtedi. Jalpy, elektrondyq úkimettiń turaqtylyǵyn arttyrady.

«Búgingi tańda úsh júz elýge jýyq memle­kettik aqparattandyrý nysany jumys isteıdi. Ortalyq Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń memlekettik tehnıkalyq qyzmeti janynda jumys isteıdi. Budan basqa, memlekettik tehnıkalyq qyzmet bazasynda baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdiń bastapqy kodtary repo­zıtorııi qurylady. Onda elektrondyq úki­mettiń baǵdarlamalyq ónimderiniń bas­tap­qy kodtary saqtalady. Bul olardyń nus­qalaryn basqarýdy qamtamasyz etedi», dedi E.Smyshlıaeva.

Zań jobasyn talqylaý barysynda depýtat Nıkıta Shatalov áleýmettik jelilerde otandastyrymyzdyń jeke derekteri zańsyz taralyp ketkenine alańdaýshylyq bildirdi. Onyń sózine súıensek, azamattardyń JSN-i, turǵylyqty jeri, aty-jóni sheteldik Telegram-botta ashyq túrde kórinedi.

«Tek telefon nómirin engizý kerek boldy. Bul turǵyda adamdar osy málimetter mem­lekettik aqparattyq júıelerden alynýy múm­kin dep oılap júr. Bul qalaı múmkin boldy jáne mınıstrlik jaǵdaıdy túzetý úshin ne istedi? Búgin Májiliste qaralyp jatqan zań jobasy aıtylǵan máseleni sheshe me?», dedi N.Shatalov.

Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi vıse-mınıstri Málik Oljabekov bul málimetti rastady. Alaıda derekterdi basqasha tásil arqyly jınaýy múmkin. «Atalǵan júıe aqparatty ár­túrli kózderden, sonyń ishinde áleýmettik jelilerden jáne uıaly telefon nómirin engizý negizinde jınap, derekterdi ózara biriktirip otyrady. Bizdiń oıymyzsha, bul málimetterdi Qazaqstanda tyıym salynǵan servıs jarııa­laýy múmkin. Bul servıs telefon nómiri arqyly derekterdi shyǵaryp beredi. Tıisti adresterge toqtalsaq, olar negizinen budan buryn jarııalanǵan eski derekter. Sonymen qatar bul aqparat jalpyǵa birdeı taralǵan servısterden alynýy yqtımal, ıaǵnı taǵam nemese túrli taýarlar jetkizetin qyzmet kórsetý nysandarynan jınaqtaýy múmkin», dedi M.Oljabekov.

Budan bólek, jalpy otyrysta «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnama­lyq aktilerine qorǵanys ónerkásibi jáne mem­lekettik qorǵanystyq tapsyrys máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy qaraldy. Atalǵan másele boıynsha depýtat Aıgúl Quspan baıandama jasady.

«Qorǵanys ónerkásibi men memleket­tik qor­ǵanys tapsyrysyn retteıtin zań 2019 jyl­ǵy 18 naýryzda qabyldandy. Iаǵnı 4 jyl ǵana ótti. Alaıda osy jyldar ishinde zań­­­nyń qoldaný praktıkasy birqatar pro­ble­­ma­ny kórsetti. Olardy Májilistiń túr­li is-sharalarynda, dóńgelek ústelderde, Komıtettiń taqyryptyq jáne kóshpeli otyrystarynda talqyladyq», dedi A.Quspan.

Depýtat zań jobasy aıasynda ýákiletti organǵa, ıaǵnı О́nerkásip jáne qurylys mınıstrliginiń quziretine qatysty ózgeris eng­iziletinin atap ótti. Máselen, oq-dári­ler men jarylǵysh zattardy kádege jaratý obektileriniń óndiristik qyzmetin uıym­dastyrý, qaýipsizdigin qamtamasyz etý jó­nin­degi nusqaýlyqty bekitýge quqyly bol­maq. Eń aldymen, bul qujat jaramdylyq mer­zimi ótken oq-dárilerdi kádege jaratýmen aınalysatyn «Qaztehnologııa» otandyq maman­dandyrylǵan uıymynyń qyzmeti úshin qajet.

Qarý-jaraq pen áskerı tehnıkany jón­deýdi jeńildetý jáne jedeldetý, qosal­qy bólshekterdi memlekettik satyp alý tártibimen alý múmkindigi qarastyrylyp otyr. Máselen, kishigirim jóndeýdi kúshtik qurylymdar memlekettik satyp alý tártibi arqyly derbes jasaı alady. Al ortasha nemese kúrdeli jóndeý, qozǵaltqyshtar men berilis qoraptar sekildi toraptar men agregattardy kerek etetin máseleler О́nerkásip jáne qurylys mınıstrliginde qalady.

«Koronavırýstyń taralý qaýpin azaıtý maqsatynda Qazaqstanda engizilgen tótenshe jaǵdaı rejimi bárimizdiń áli de esimizde. Pandemııa memleketterdiń ekonomıkasyna da, bıznesine de keri áserin tıgizdi. Osy sııaqty fors-majorlyq jaǵdaılarǵa baılanysty memlekettik qorǵanys tapsyrysynyń merzimi buzylǵan bolatyn. «Memlekettik qorǵanystyq tapsyrysy týraly» zańnyń qoldanystaǵy normalary sharttyń oryndalý merzimin ózgertýge múmkindik bermeıdi. Sondyqtan biz fors-majorlyq jaǵdaı nemese eńserilmes kúsh týyndaǵan jaǵdaıda, sharttardyń oryndalý merzimderin ózgertý múmkindigin qarastyrýdy usyndyq. Atal­ǵan túzetý qorǵanys-ónerkásip kesheni kásiporyndarynyń qoldaýyn tapty», dedi A.Quspan.

Sondaı-aq jalpy otyrysta «Qazaqstan Respýblıkasy men Kıpr Respýblıkasy arasyndaǵy ustap berý týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy qabyldandy. Shartqa 2022 jyly qol qoıylǵan. Búgin Májilis depýtattary jalpy otyrysta qu­jat­ty ratıfıkasııalady. Shart eki eldiń qylmyspen kúrestegi yntymaqtastyǵynyń tıimdiligin arttyrady.

«Qazirgi kezde Qazaqstan qylmystyq ári quqyqtyq salada 34 memleketpen 73 ekijaqty kelisim bekitti. Onyń ishinde Eýropadaǵy 16 elmen 35 shart jasaldy. Halyqaralyq sharttarǵa qol qoıǵanda, týrıstik, saýda-ekonomıkalyq qatynastar damyǵan elderge basymdyq beremiz. Kıprmen dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jyly ornatyldy. О́zara yntymaqtastyǵymyz damyp keledi», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Bas prokýrordyń orynbasary Áset Shyndalıev.

Taraptar memlekettiń quzyretti organdary izdestirip jatqan, óz aýmaǵyndaǵy kez kelgen adamdy ustap berýge mindettenedi. Maqsat – qylmystyq qýdalaýdy júzege asyrý nemese ustap berýge ákep soqtyrǵan qylmystar bo­ıynsha zańdy kúshine engen sot úkimin oryndaý. Kelisim óz azamattaryn ustap berý, berilgen adamdardy aldyn ala qamaýǵa alý, zattar men qujattardy alý jáne berý máselelerin egjeı-tegjeıli qarastyrady.

Sondaı-aq Qazaqstan men Kıpr qylmys­tyq ister boıynsha ózara quqyqtyq kómek kórsetýge kelisti. 2022 jyly qol qoıylǵan Qazaqstan men Kıpr arasyndaǵy qylmystyq ister boıynsha quqyqtyq kómek týraly shart búgin jalpy otyrysta ratıfıkasııa­landy. Qujatta kórsetiletin kómektiń tizimi, kómek berýden bas tartý negizderi, qupııalylyq týraly sharttar, eki taraptyń aýmaqtarynda alynǵan málimetterdi nemese dáleldemelerdi paıdalanýdaǵy shekteýler aıqyndalǵan.

Sondaı-aq qylmystyq qyzmetten túsken zattardy, qujattardy, qarjy aktıvterin jáne basqa da kiristerdi anyqtaý, tabý, shekteý qoıý jáne tárkileý boıynsha kómek kórsetý sharttary kórsetilgen. Shartty iske asyrý eki eldiń qylmysqa qarsy kúrestegi yntymaqtastyǵynyń tıimdiligin arttyrady.

Jıyn sońynda depýtattar tıisti memle­kettik mekemeler basshylaryna saýaldaryn joldady. Marhabat Jaıymbetovtiń aýyldyq eldi mekenderdi gazdandyrý máselesin kóterdi. Halyqtyń tabıǵı gazǵa suranysyn qamtamasyz etý maqsatynda Úkimetti eldi mekenderdi gazdandyrý jumystaryn ári qaraı jalǵastyrýǵa shaqyrdy.

«Aýyl» partııasy Fraksııasynyń mú­shesi Qaraqat Abdenniń genderlik teńdikke qatysty saýal joldady. Onda Parlament pen Úkimette áıelder sany birshama artqanymen, aımaqtarda, sondaı-aq memlekettik kompanııa­larda bul másele kemshin qalyp otyrǵanyna alańdady.

Natalıa Dementevanyń mektep dırek­torlarynyń rotasııasyna toqtaldy. Depý­tat­tyń aıtýynsha, áli kúnge deıin 20-30 jyl qyzmet atqarǵan dırektorlar bar. Osy­ǵan baılanysty rotasııa krıterıılerin jetildirip, tolyqtyrý qajet ekenin atap ótti. Rotasııanyń maqsaty – mektepterdi tıimdi kásibı basqarý, sondyqtan rotasııa dırektordyń «tıimdiligi» degen suraqqa jaýap berý kerek.