Júzi jalt-jult etken qaıyń sapty baltasyn qushyrlana silteıdi. Úı irgesine kelip at basyn irikken jolaýshylardy kórgen soń mańdaıynan burshaqtaǵan terdi bir sypyryp tastap, basyn kóterdi. Áýeli amandyq-saýlyq surasqanbyz. О́ziniń ǵana emes, Báıterek aýylyn jaılaǵan jerlesteriniń. Qapsaǵaı deneli, shymyr jigit el amandyǵyn jetkizgen.
– Jasyńyz jer ortasynan asqan soń qaýyrt qımyl jasaý qıyn emes pe? dep suradyq biz múmkindigi shekteýli jannyń qımylyna kózimiz súısinip.
– E, táıiri, dedi Bolat Erǵazyuly, – arasynda osylaı shalt qımyldap jumys istesem, denemniń qurys-tyrysy jazylyp, bir jasap qalamyn. Kúzde jumys kóp qoı, kartopty qazyp alý, baqshany tazalaý kerek.
Osy arada aýyldyq jerde jumysqa moıny jar bermeıtin keı aǵaıynnyń óz úıine paıdalanatyn otyndy kisi jaldap jarǵyzatyn, úıgizetin ádet shyqqanyn da aıta ketelik. On eki múshesi saý, tepse temir úzetin azamattar. El ishinde eki qolǵa bir kúrek taba almaı, bosqa sendelip júrgen jastar jaldanyp kesimdi aqyǵa bar jumysyn istep beredi.
Álden soń ótken ómir sorabyn qamtyǵan áńgime sabaqtalǵan. Basty taqyryp – eńbek. Bolattyń ákesi Erǵazy Sámenov Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń ardageri eken. Sonaý 1941 jyly attanyp, týǵan eldiń topyraǵyna 1947 jyly ǵana oralǵan. Keıin Qaraótkel ujymsharynyń tóraǵasy, Úlgili bólimshesiniń meńgerýshisi. Asqar taýdaı ákeden tálimdi tárbıe alǵan. Ásirese adal eńbektiń eń basty qasıet ekenin boıyna sińirgen. Áke aqylyn kókiregine túıgen. Onyń elge, jerge degen perzenttik mahabbatyn tolaıym qotaryp alýǵa tyrysqan. Osy ómirinde qıyndyq kórse de, súrinse de, jyǵylsa da qoltyǵynan demep, alǵa súıreıtin áke amanaty tárizdi. Maıdanger ákesi eshqashan qol qýsyryp qarap otyrmapty. Ujymshardyń zilmaýyr júgin kóteretin kátepti qara nardaı aýyrtpalyqqa ıyǵyn tosa bergen. Bolat ta ákesine uqsaǵysy keletin. Jetinshi synypta oqyp júrgen kezinde oqys oqıǵa oryn alǵany bar. Jazym qaıdan deriń bar ma, kúni keshe ǵana qulyndaı quldyrap, shapqylap júrgen bala úshin jambas súıegi zaqymdanǵan soń qarǵa adym jer muń bolyp qaldy. Eski Makınka selosyndaǵy aýrýhanada bir jarym jyl tósek tartyp jatty. Jasóspirim úshin tym-tym aýyr kúnder basynan ótken. Kúni keshe ǵana eki aıaǵyn teń basyp, elikteı elegizip júrgen adamǵa kúni-túni sarylyp tósek tartyp jatý qaıdan ońaı bolsyn. Emdeldi, sabaǵyn da oqydy. Aqyr sońynda bir aıaǵynan bir aıaǵy kem bolyp qalǵany. Moıyǵan joq, alǵa umtylýǵa tyrysty. Ákeden kórgen ónege, alǵan tálim men tárbıe tirshiliktiń qıyndyqtaryna tózýge shaqyratyn.
1979 jyly orta mektepti bitirgennen keıin Shýche qalasyndaǵy aýyl sharýashylyǵy tehnıkýmyna oqýǵa tústi. Qalaǵany orman sharýashylyǵy edi. О́zi de tumsa tabıǵattyń ǵajaıyp ólkesi Zerendiniń, onyń ishinde san talaı jazýshynyń qalamymen órnektelgen áıgili Qaraótkeldiń týmasy. It tumsyǵy ótpeıtin ormandy bala jasynan kórip, syryn uǵyp, kórkine kózin toıdyryp óskendikten be eken, týǵan jerdiń tabıǵatyn et júregi eljireı súıetin. At jalyn tartyp mingennen keıin ózi de osy tabıǵattyń qorǵany bolsam dep qııaldaıtyn. Talpynyp júrip, bul maqsatyna da jetti. Qazirgi kúni «Kókshetaý» memlekettik ulttyq tabıǵı parkiniń Ormandy bulaq bólimshesinde jumys isteıdi.
– Bıylǵy jaz adam aıtqysyz ystyq boldy ǵoı, – deıdi Bolat Erǵazyuly, – kúni-túni kirpik ilmeı, kúzette boldyq. Elimizdiń tus-tusynda aıaq astynan oryn alyp, tabıǵatqa zor zııan shektirip jatqan órt týraly estigen kezde ımanyń qasym bolady. Mynaý qaraǵaılar, qoldyń salasyndaı aq qaıyńdar kómkergen qutty dala elimizdiń baǵa jetkizgisiz baılyǵy emes pe, keıde jazataıym tutanyp ketýi de múmkin. Máselen, qalyń qaýdyń ishinde jatqan shyny nemese ishine sý toltyrylǵan plastıkalyq bótelke de qýrap turǵan shópke tamyzdyqtaı bolýy ǵajap emes. Mine, sondyqtan qaraýyl munarasynda turyp tórt qubylany tegis sholýyń qajet.
Eńbekqor Bolat qysy-jazy qarap otyrmaıdy eken. Bir ózi eki jumys isteıdi. Birinshisi, orman sharýashylyǵynda bolsa, ekinshisi aýyldyq ákimdikte ot jaǵýshy, úshinshi jumysy da bar, bul – jeke sharýashylyǵy. Tórt túlik maldy ósirip, úı irgesindegi baý-baqshasyn kútedi. Keıingi birer jylda úı salýǵa qarajat qajet bolyp, qorasyndaǵy maldyń birazyn satty.
– Orny tolar. Qazir tóbesin jaýyp, esik-terezesin ornatyp aldym. Ishin qysta da qolym qalt etkende isteı beremin ǵoı, deıdi Bolat.
– Qolyń bosaǵany qalaı? Qysta ormanshynyń jumysy jeńildeıdi ǵoı, deımiz biz.
– «Qoly qımyldaǵannyń aýzy qımyldaıdy» deıtin atam qazaqtyń aqyl sózi yp-ras, deıdi Bolat, – mynaý ormannyń baýyry – tunyp turǵan nesibe. Jaz boıy jemis-jıdek, sańyraýqulaq teremiz. Dalada shashylyp jatqan en baılyqty kóterip alýǵa erinetinder bar. Negizinde aýylda turyp ta táp-táýir kún kórýge bolady. Onyń ústine jolaýshylar tasymaldaýmen aınalysamyn. Kádimgi patenti bar taksı júrgizýshisimin. Kóligimdi jańalap aldym. Eriný degen joq. О́kpek jolaýshylar qaı ýaqytta habarlassa da, attanyp ketýge ázirmin.
Bolat qurdasymnyń eńbek týraly júrekjardy sózin estip otyryp, ómirge degen qulshynysyna razy bolǵanym. Eń bastysy, tyrbanyp tirshilik etýge degen umtylysy bar. Kóbimizge jetpeı jatqany sol shyǵar.
Aqmola oblysy,
Zerendi aýdany
