Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
1 qazan – Halyqaralyq qarttar kúni. 1990 jyly 15 jeltoqsanda BUU Bas Assambleıasy bul kúndi «Halyqaralyq qarttar kúni» dep belgiledi. Alǵash Qarttar kúni Eýropada, odan Amerıkada merekelengen, al 80-jyldardyń keıin búkil álemge keń taraldy. Qarttar kúnin atap ótýdiń maqsaty – turmysy nashar qart adamdarǵa, jalǵyzbasty zeınetkerler men qart múgedekterge kóńil bólý, olarǵa áleýmettik-turmystyq jáne basqa da kómek túrlerin kórsetý.
Bul kún bizdiń elde de eskerýsiz qalǵan joq. Qarttarǵa arnalǵan merekelik is-sharalar ótkizilip, memleket tarapynan egde kisilerge áleýmettik túrli jobalar uıymdastyrylyp, arnaıy járdemaqylar taǵaıyndap keledi. Atalǵan mereke qarsańynda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Svetlana Jaqypova Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde baspasóz jıynyn ótkizip, Memleket basshysynyń Joldaýynda aıtylǵan tapsyrmalary men qazynaly qarııalarymyzdy áleýmettik qoldaýdyń ártúrli tetikteri týraly aıtty.
«Bul kún jyl saıyn búkil álemde, onyń ishinde elimizde de erekshe merekelenedi. Bul kúnniń maqsaty – egde adamdardyń memleket pen qoǵam aldyndaǵy eńbegin qurmetteý jáne olardyń áleýmettik qajettilikterin, ómir sapasyn jaqsartý, olarǵa jalpyǵa birdeı qamqorlyq kórsetý», dedi S.Jaqypova.
Mınıstrliktiń deregi boıynsha qazir elimizde zeınet jasyndaǵy 2,3 mln-nan asa azamat bar. Memleket qarııalardy áleýmettik qorǵaý, onyń ishinde zeınetaqymen qamsyzdandyrý júıesin jetildirip keledi. Máselen, bazalyq zeınetaqy tólemi men memlekettik áleýmettik járdemaqylardyń mólsheri jyl saıyn ınflıasııa deńgeıine saı 2%-ǵa artady.
«2023 jyldyń 1 qańtarynan bastap jyl saıynǵy ındeksteý sheńberinde bazalyq zeınetaqy mólsheri 8,5%-ǵa, yntymaqty zeınetaqy mólsheri 10,5%-ǵa ósti. Buǵan qosa Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha 2023 jyly eń tómengi bazalyq zeınetaqy mólsheri eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń 54%-nan 60%-ǵa deıin jetti. Laıyqty zeınetaqyny esepteý úshin qabyldanatyn eń joǵary tabys mólsheri 46-dan 55 aılyq eseptik kórsetkishke deıin ulǵaıdy. О́sim nátıjesinde bıyl 1 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha jıyntyq zeınetaqynyń ortasha mólsheri 120 937 teńge boldy. Onyń ishinde yntymaqty zeınetaqy mólsheri – 83 072 teńge, bazalyq zeınetaqy 37 865 teńge boldy. Sonymen qatar 2027 jylǵa deıin bazalyq zeınetaqynyń eń tómengi mólsheri kezeń-kezeńimen 70%-ǵa deıin, al eń joǵary mólsheri eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń 120%-yna deıin arttyrylady», dedi mınıstr.
Mınıstr ár óńirde qarttar men múgedektigi bar adamdardy áleýmettik qoldaý aksııasy uıymdastyrylatynyn aıtty. Oblystardyń, qalalar men aýdandardyń ákimderi, kásiporyndar men uıymdardyń basshylary aǵa býyndy áleýmettik qoldaý jónindegi is-sharalardy, eńbek ujymdarynda kezdesýlerdi, ambýlatorııalyq-emhanalyq uıymdarda ashyq esik kúnderin jáne t.b. ótkizýdi josparlap otyrǵanyn jetkizdi.
«Elimizde belsendi ári uzaq ómir súrý, qoǵammen baılanys baǵyttary boıynsha «bir tereze» qaǵıdaty negizinde qyzmet etetin 79 Belsendi ári uzaq ómir súrý ortalyǵy ashylyp, jumys istep jatyr. Ortalyqtardyń negizgi qyzmeti – egde adamdardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa, belsendi ári uzaq ómir súrýge septigin tıgizýge, qart adamdardyń erkindigin qamtamasyz etýge, qoǵam ómirine beıimdeýge baǵyttalǵan», dedi sala basshysy.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimetine qaraǵanda, bıyl qarttarǵa beriletin materıaldyq syı-sııapat mol. Máselen, 1 qazan – Halyqaralyq qarttar kúnine oraı Astana qalasynda, Qaraǵandy, Mańǵystaý, Túrkistan, Ulytaý oblystarynda, sondaı-aq 25 qazan – Respýblıka kúnine oraı Aqmola, Pavlodar oblystarynda aǵa býyn ókilderine 2-den 10 AEK-ke deıingi mólsherde, shamamen 1,9 mlrd teńgege 234 myń adamǵa birjolǵy materıaldyq kómek kórsetiledi. Sonymen qatar Qarttar kúnine oraı Almaty, Shyǵys Qazaqstan, Jambyl, Túrkistan, Abaı, Ulytaý oblystarynda merekelik azyq-túlik dorbalary tabystalady.
Bıyl jergilikti bıýdjetterdiń múmkindikterin eskere otyryp, bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi sheńberinde egde adamdardy áleýmettik qoldaýǵa shamamen 4,6 mlrd teńge (onyń ishinde jergilikti bıýdjetten – 4,1 mlrd teńge, tartylǵan qarajat esebinen – 0,5 mlrd teńge) baǵyttaldy. Al azyq-túlik jıyntyqtaryn usynýǵa – 179,4 mln teńge (25,2 myń adam), jeńildetilgen dári-dármekpen qamtamasyz etýge – 9,3 mln teńge (2,9 myń adam), tis emdeýge – 118,9 mln teńge (1,6 myń adam), sanatorıı-kýrorttyq emdeýge – 2 mlrd teńge (19,3 myń adam), turǵyn úıdi jóndeýge – 7,3 mln teńge (257 adam), otynmen qamtamasyz etýge – 37,5 mln teńge (2,1 myń adam), jalpyǵa ortaq paıdalanylatyn kólikte jeńildikpen jol júrýge – 1,6 mlrd teńge (155,1 myń adam), basqa da kómek túrlerine 635,6 mln teńge (61,1 myń adam) bólindi.
Mınıstr jıynda zııandy eńbek jaǵdaıynda jumys isteıtin adamdardy áleýmettik qorǵaý deńgeıin arttyrý úshin osy sanattaǵy azamattarǵa 55 jastan bastap zeınetkerlik jasqa tolǵanǵa deıin arnaýly áleýmettik tólemdi engizý máselesi týraly aıtty.
«Halyqtyń tabysyn arttyrý maqsatynda 2024 jylǵy 1 qańtardan bastap eń tómengi jalaqy mólsheri 70 myń teńgeden 85 myń teńgege deıin ulǵaıtylady. Nátıjesinde, barlyq ártúrli saladaǵy menshik nysandaryndaǵy kásiporyndarda jumys isteıtin 1,8 mln-ǵa jýyq jaldamaly jumyskerdiń, onyń ishinde 350 myńǵa jýyq bıýdjettik qyzmetkerdiń aqshalaı tabysy artady», deıdi S.Jaqypova.
