Bılik pen qoǵamnyń ınklıýzıvti dıalogi

Memlekettik keńesshi buǵan deıin saıası reformalarǵa qa­tysty áńgime barysynda el da­mýyndaǵy «aldymen ekonomıka, sodan soń saıasat» degen ustanymyna qatysty qoıylǵan suraqqa jaýap bere kele: «Saıasat birinshi kezekke shyqty» dep aıtý durys emes. Memleket basshysy áýel bastan barlyq salany jańǵyrtýǵa basa mán berip otyr. Árıne, eń aldymen, saıasat birden kózge kórinedi. О́ıtkeni bir jyl ishinde referendým ótti, odan keıin Prezıdent jáne Parlament saılaýlary boldy. Degenmen ekonomıkada, áleýmettik salada jáne basqa da salalarda aýqymdy jumystar qatar atqarylyp jatyr. Saıası reformalarǵa kelsek, munda óte mazmundy jáne júıeli jumystar júrgizildi. Bastapqy kezde saıası reformalardyń tórt top­ta­masy aıasynda 20-dan asa zań qabyl­danyp, demo­kratııalyq úderistiń tyń qarqyn­men damýyna jol ashyldy. Sodan keıin Prezıdenttiń naýryzdaǵy Joldaýynda saıası jańǵyrýdyń aýqym­dy baǵdarlamasy usynyl­dy. Onyń negizgi erejeleri kons­tıtýsııalyq refor­maǵa arqaý boldy» deıdi.

Sondaı-aq Erlan Qarın saıasat, ekonomıka jáne ıdeologııa salasyndaǵy reformalardyń qatar júrýi týraly oıyn bildi­rip, «Saıası júıeni jańǵyrtý aıaqtaldy ma álde taǵy da ózgeris­ter bola ma?» degen saýalǵa jaýap berdi. «Jarııa etilgen negiz­gi strategııalyq bastamalar tabysty iske asty. Eń bas­tysy – bıliktiń negizgi ınstıtýttary jańǵyrtyldy. Biraq jekelegen baǵyttar boıynsha jumys jalǵasyp keledi. Reforma tek reforma júrgizý úshin ǵana jasalmaıdy. Maqsatymyz – bul emes. Eń aldymen, júıeniń ózi tıimdi bolýǵa tıis. Máselen, keıbir sarapshylar «Eger ákimderdi jappaı saılasaq, barlyq másele birden sheshiledi», dep tym qarabaıyr tujyrym jasaıdy. Bul rette bıýdjetaralyq qatynastar, áleýmettik-memlekettik baǵdar­lamalardy iske asyrý sııaqty kóptegen faktordy eskermeıdi. Túrli táýekelder bar ekenin de esepke almaıdy. Sol úshin saılaýdy birtindep engizý qajet degen baılam jasaldy», dedi Memlekettik keńesshi.

Suhbatta «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrym­damasy týraly da aıtyldy. «Bul tujyrymdama dıalog pen kelisim arqyly bılik pen qo­ǵam arasyndaǵy qarym-qaty­nastyń jańa úlgisin qalyptas­tyrdy deýge bolady. Osy qaǵıdalar Prezıdent usynǵan reformalardyń da ózegin qurady» degen Memlekettik keńesshi: «Prezıdent bastapqyda Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi arqyly, al qazir barlyq óńir men salanyń ókilderin qamtyǵan Ulttyq quryltaı arqyly jurtshylyqpen dıalog­ke tikeleı atsalysyp otyr. Bul tur­ǵyda, Ulttyq quryltaı erekshe dıalog alańyna aınaldy», dep oı qorytady.

Munan keıin Memlekettik keńesshi «Prezıdent usynǵan reformalardyń jáne jalpy memlekettik saıasattyń bas­ty ıdeıasy – bılik pen qoǵamnyń ınklıýzıvti dıalogi arqyly elge paıdasy tıetin tyń ózgerister jasaý» degendi aıta kele, «Qazir jurt arasynda túrli psevdoıdeo­logııa nasıhattalyp, qoǵamǵa jalǵan maqsattar usyný sııaqty áreketterdiń kóbeıgeni baıqalyp júr. Túrli avantıýrıster kúmándi, tipti psevdoǵylymı nemese mıs­tıkalyq ıdeıa­lar usynady. Sol úshin tutas uıymdar, sektanttyq qozǵalystar qurylyp jatyr. Rýhanı damý ıdeıasyn jamyl­ǵandar ańqaý azamattardyń esebi­nen aqsha ta­ýyp júr. Tipti keıbireýleri memlekettiń mindetin atqarǵandaı bolyp, óz betinshe túrli marapat taratyp keledi. Jalǵan ataqtardy satýǵa shyǵaryp, bıznes jasap alǵan. Taǵy bir másele bar. Keıbir óńirlerde dańǵoı bıznesmender jekemenshiktegi aýmaqtarǵa kórkemdik qundylyǵy joq eskertkishter men monýmentter qoıa bastady. Onomastıka máselesinde de túıtkil kóp. Nesin jasyramyz, bir kezderi kóshelerge, mektepterge, basqa da nysandarǵa bireýdiń týysqany dep kópshilikke belgisiz adamdardyń atyn bergen kezder bolǵan. Osynyń bári halyqtyń ashý-yzasyn týdyrady. Sondyqtan biz naqty ereje jasap, onyń buljytpaı oryndalýyn qamtamasyz etýimiz kerek» dep qoǵamdyq pikirge qozǵaý salady.

Sondaı-aq Erlan Qarın memlekettik saıasattyń maqsaty – belgili bir nársege tyıym salý emes, kerisinshe, áleýmettik úderisterdi retke keltirý, qoǵamnyń jikke bólinýine jol bermeý ekendigine, kún tártibindegi máselelerge toqtaldy. Memlekettik keńesshi ıdeolo­gııalyq jumys barysynda baǵdar etip ustanatyn birneshe baǵytty atady.

«Birinshiden, basty mindet – qoǵamdy jumyldyrý. Birlik, yntymaq, kelisim – qoǵamnyń tutastyǵyn qamtamasyz etetin qundylyqtar. Júrgizilip jatqan saıasattyń negizgi maqsaty – osy. Bul bizde ǵana emes, basqa elderde de solaı. Son­­dyq­tan tutastyǵymyzdy buzýǵa, qoǵam­ǵa iritki salýǵa baǵyttalǵan áreket­tiń bárine qatań tosqaýyl qoıyla­dy. Ekinshiden, biz naqty bireýge neme­se bir nársege qarsy emespiz, kerisin­she, qoǵamnyń ıgiligi úshin kúsh jumyl­dyramyz. Bizdiń aldymyzda jasampaz­dyqqa negizdelgen maqsat-mindetter tur. Jasampazdyq degenimiz – qolda bar ıgilikti eseleý, ósip-órkendeý. Bul – bola­shaqqa baǵyttalǵan reformanyń jáne jańǵyrýdyń da ózegi. Sondyqtan qoǵam­ǵa irikti salatyn áreketterge ǵana emes, tipti agressıvti, qaqtyǵys týdyratyn rıtorıkaǵa da jol berilmeıdi.

Úshinshiden, jasampazdyq jolymen júrý úshin qoǵamnyń qundylyqtar júıesin qaıta qurý qajet. Basqa sózben aıtqanda, eger biz tabysty, damyǵan el bolamyz desek, qoǵamda eńbekqorlyq, kásipqoılyq, bilimpazdyq, tilektestik, jaýapkershilik sııaqty qasıetter barynsha dáriptelýi kerek. Memleket basshysy aıtqan qoǵamnyń jańa etıkasy dál osy qundylyqtarǵa negizdelýge tıis» deıdi suhbatta Erlan Qarın.

О́z oıyn qorytyndylaǵan Memleket­tik keńesshi qoǵamda qalyptasýǵa tıis jańa qundylyq­tar qaǵıdasyna da toq­tal­dy. «Qoǵam orynsyz teriske shy­ǵa­rý, mádenıetsizdik, tárbıesizdik, daý­kestik, masyldyq sııaqty jaǵymsyz ádetterden ábden qajydy. Sondyqtan munymen túbegeıli aınalysatyn kez keldi. Biz jańa qundylyqtar júıesin qalyptastyrý úshin kóp jumys isteýimiz kerek. Bul – memlekettiń ǵana emes, búkil qoǵamnyń mindeti. Nátıje birden bolmaıtyny túsinikti, óıtkeni, bul – óte uzaq júretin úderis. Biraq bul – asa mańyzdy ári kerek jumys. Oǵan dereý kirisýimiz qajet» deıdi Erlan Qarın.

Daıyndaǵan –

Qalmahanbet Muqametqalı,

«Egemen Qazaqstan»