Bul jıynnyń jóni bólek

Jahandyq forýmnyń hatshylyǵy 2003 jyly 23-24 qyrkúıekte Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kósh­basshylarynyń birinshi sezine qaty­sýshylardyń sheshimimen qurylǵan. Hat­shylyq – osy jıynnyń negizgi jumys organy. Jyl saıyn ótetin hatshylyq oty­rysynda sezd sheshimderin iske asy­­rý máseleleri, is-sharanyń kún tár­ti­bi, uıymdastyrý máseleleri jáne qo­ry­tyndy qujattarynyń jobalary qara­lady.

Osyǵan oraı bıylǵy hatshylyq oty­rysy aıasynda byltyr qyrkúıek aıyn­da ótken Álemdik jáne dástúrli din­der kóshbasshylary VIII seziniń qory­tyndylary, sezd hatshylyǵynyń XXII otyrysynyń ótetin kúni men orny, sondaı-aq «Álemdik jáne dástúr­li dinder kóshbasshylary seziniń 2023-2033 jyldarǵa arnalǵan damý tu­jyrymdamasy» talqylanbaq. Oǵan ıslam, hrıstıan, býddızm, ıýdaızm, ındýızm, daosızm, sıntoızm dinderi­niń ókilderi, sonyń ishinde Ál-Azhar akademııasynyń bas hatshysy Nazır Aıad, Kavkaz musylmandary basqarmasynyń tóraǵasy sheıh Allahshúkir Pashazade, Ierýsalım patrıarhy III Feofıl, Dúnıejúzilik býdda qaýymdastyǵynyń bas hatshysy Montıan Tananart, 24 elden kelgen álemdik jáne dástúrli dinderdiń basqa da jetekshileri, saıasatkerler men halyqaralyq uıymdardyń ókilderi qatysady dep josparlanyp otyr.

Bıylǵy otyrystyń mańyzy buryn­ǵy­lar­dan erekshe. О́ıtkeni buryn-sońdy balamasy bolmaǵan ári aýqymy turǵy­synan teńdessiz jahandyq dinı jıynǵa 20 jyl tolý mereıtoıymen oraılasyp otyr. Elimizdiń uıyt­qy bolýymen álemdik jáne dástúr­li dinder kóshbasshylarynyń tuńǵysh sezi 2003 jyly jas elordamyzda ótti. Oǵan álemdegi dinaralyq kelisimniń shatqaıaqtap turýy, órkenıe­taralyq qaqtyǵystardyń bastalýy sebep bolǵan edi. О́ıtkeni 2001 jyly 11 qyrkúıektegi Nıý-Iork pen Vashıngtondaǵy terakt, oǵan Ýsama ben Laden bastaǵan ál-Kaıda terrorıstik uıymynyń kináli dep tanylýy, 2003 jyldyń basynda Iraktaǵy soǵystyń bastalýy, sol arqyly Batys pen Shyǵys arasyna sy­zat túsýi, 2000-jyldardyń basynda álemniń ár jerinde terrorıstik akti­lerdiń kóbeıip ketýi syndy oqıǵa­lar álemdik qaýymdastyqtaǵy turaq­ty­lyq pen birlikke syzat túsirdi. Dinı alaýyzdyq órship bara jatty. Túr­li dinder arasyndaǵy qyrǵı qabaq qaty­nasty jumsartyp, aýyzbirlikke shaqy­ratyn bir basqosý kerek edi. Osyndaı syn saǵatta elimizdiń bastamasymen uıymdastyrylǵan dinder sezi bir ústel basyna otyrmaıtyn, bir-biriniń qolyn almaıtyn ártúrli dinder men nanym-senim ókilderin ymyraǵa shaqyryp, til tabystyratyn alańǵa aınaldy.

Sol ýaqyttan beri álemdik jáne dás­túrli dinder qurylymdarynan  jal­py­adamzattyq baǵdarlardy izdeý, dinder dıalogin júzege asyrý jáne kelisilgen sheshimderdi qabyldaý úshin halyqaralyq konfessııaaralyq ınstıtýttyń udaıy jumys isteýin maqsat tutqan forým beıbitshilikti, kelisim jáne tózimdilikti adam ómir súrýiniń irgeli qaǵıdattary retinde bekitý, dinder, konfessııalar, ulttar men etnostar arasynda ózara qurmet pen tózimdilikke qol jetkizý, adamdardyń dinı sezimderin qaqtyǵystar men áskerı áreketterdi órshitý maqsatynda paıdalanýǵa qarsy turý úshin úzdiksiz jumys istep keledi.

Alǵashqy sezge álemniń ár túkpi­rinen 18 delegasııa qatyssa, byltyr ótken jıynǵa álemniń 50-den astam elinen 100-den asa delegasııa keldi. Bul jaıt forým aýqymynyń úlkeıip kele jatqanyn, sáıkesinshe dinaralyq dıalog pen konfessııaaralyq kelisim máselesi kópti alańdatyp otyrǵanyn kórsetse kerek. Sonymen qatar oǵan Katolık shirkeýiniń basshysy, Rım papasy II Ioann Pavel men Ál-Azhardyń Joǵarǵy ımamy Ahmed Mohammed Ah­med at-Taıeb sekildi mártebeli qo­naq­tardyń qatysýy Álemdik jáne dástúr­li dinder kóshbasshylary seziniń deńgeıin taǵy da joǵarylatty.

Byltyrǵy jıynda sóz sóılegen Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev beı­bitshilikti saqtaýǵa jáne órkenıet­aralyq dıalogti nyǵaıtýǵa bárimizdiń múddeli ekenimizdi aıta kele: «О́zgeriske toly ári belgisizdik beleń alǵan qazirgi zamanda búgingi basqosýdyń aıryqsha máni bar. Bizdiń sezd órkenıetaralyq dıalog ornatatyn jahandyq deńgeıdegi alqaly jıynǵa aınaldy. Bul forýmdy ótkizýge Qazaqstannyń bastamashylyq etýi beker emes. Sebebi qazaq jeri ǵa­syr­lar boıy Batys pen Shyǵystyń ara­syndaǵy kópir bolyp keledi. Osynda, ıaǵnı Uly dala tórinde nebir alyp kósh­peli ımperııalar ómir súrgen. Dinı us­tamdylyq – olardyń bárine ortaq sıpat», dedi.

Sezd hatshylyǵy BUU О́rkenıetter alıansy, Qasıetti Taqtyń dinaralyq dıalog jónindegi Papa keńesi (Vatıkan), Iordanııanyń dinaralyq zertteýler koroldik ınstıtýty, Musylman aqsa­qaldar keńesi t.b. mańyzdy halyq­aralyq dıalog qurylymdarymen ózara is-qımyl máselelerin nazarda ustap keledi. Álemniń túkpir-túkpirinen kel­gen álemdik jáne dástúrli dinderdiń, saıa­sat pen ǵylymnyń júzdegen bedeldi kósh­basshylarynyń sezd bolashaǵyna degen senimi, aıtylǵan bastamalardy júzeg­e asyrýy dinı birlikti maqsat tut­qan sezd jumysynyń jemisti ekenin kórsetedi.