О́ńdeý ónerkásibin ózektendirý – ýaqyt talaby

О́ndiris damýyndaǵy oń dınamıka

Elimizde óńdeý ónerkásibi órisin keńeıtip, ónim kólemin art­tyryp keledi. О́tken jyldyń qory­t­yndysyna sáıkes elimizdiń ishki jalpy óniminiń 13,4%-yn osy sala qurapty. Sóıtip, eko­no­mıkaǵa qosqan úlesi boıyn­sha saýda jáne taý-ken ónerká­sibi­nen keıingi úshin­shi kór­set­kishke qol jetkizdi. О́n­diris kólemi boıynsha oń dınamıkasy baıqalady. Byltyrǵy jyly óndirilgen ónim kólemi 21,1 trln teńgeni qurap, bes jyl burynǵy kórsetkishten 2,2 esege artqan. О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Qanat Sharlapaev Úkimet otyrysynda jasaǵan baıandamasynda osylaı dedi.

Sonymen qatar óńdeý óner­kásibiniń óndiris kólemi 8 aı ishin­de 14 trln teń­geni qurap, ótken jyldyń sáıkes keze­ńi­men salys­tyrǵanda 3,1%-ǵa ósipti. Salalar boıynsha avtokólik quraldaryn (+42,2%), mashınalar men jabdyqtardy (+22,5%), sondaı-aq elektr jabdyqtaryn (+34,3%) shyǵarý esebinen mashına jasaý 28,1% deńgeıinde tu­raqty ósim kórsetken. Jeńil óner­kásibinde toqyma buıymdary óndirisiniń (+35,9%) damýy esebinen ósim 19,8%-dy quraǵan. Hımııa ónerkásibinde ósim ammofos óndirisiniń (+44,8% ) jaqsy kórsetkishiniń esebinen 3,1%-dy quraǵan kórinedi.

Mınıstr bul salada 613 myń­nan as­a turaqty jumys ornyn qamtamasyz ete­tin 20 myńǵa jýyq kásiporyn jumys isteıtinin atap ótti. Memleket basshy­synyń Jol­daýynda aıtylǵan tapsyr­many oryndaý sheńberinde óń­deý­di tereń­­detý jáne óńdeý óner­kásibi kásip­oryndaryn shıkizat­pen qamtamasyz etýdi, bazalyq ınf­raqurylymdy qalyp­tasty­rýdy, iri jáne strategııalyq ınves­tısııalyq jobalardy iske asyrýdy, sondaı-aq naryqta jeńildikti qarjy­lan­dyrýdyń jetkilikti kólemimen qam­ta­masyz etý jóninde sharalar qabyl­danatyn bolady.

Otyrysta «Báıterek» ult­tyq bas­qarýshy holdıngi» AQ bas­qarma tór­a­ǵa­sy­nyń birinshi orynbasary Nurbolat Aı­dapkelov ta óńdeý ónerkásibin damytý sharalary týraly baıandama jasady.

Premer-mınıstr bıylǵy 8 aıdyń qorytyndysy boıynsha Aqmola oblysynda óńdeý ónerkásibine tartylǵan ınvestısııa kólemi 70%-ǵa, Aqtóbe jáne Ulytaý oblystarynda óndiris kóleminiń 18%-ǵa tómendegenin atap ótti. О́ńir ákimderi Marat Ahmetjanov, Ashat Shaharov jáne Berik Ábdiǵalıuly máselege qatysty túsinikteme berdi.

Baıandamashylardy tyńdaǵan Á.Smaıylov Memleket basshysy Jol­daýynda elimizdiń myq­ty ónerkásiptik negizin qalyp­tastyrýdy eń basty mindet retinde aıqyndaǵanyn eske saldy. Bul rette kez kelgen memlekettiń ekonomıkasynda óńdeý ónerkásibi erekshe oryn alady.

«Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda bıyl tamaq óner­kásibinde, qurylys ındýstrııasynda, mashına jasaýda, metal­lýrgııada jáne basqa salalarda 170 jo­bany iske qosý josparlanǵan. Bul – shamamen 12,5 myń turaqty jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi», dedi Premer-mınıstr.

Ol Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes birqatar basym baǵytta joǵary de­ń­geıde óńdelgen ónim shyǵara­tyn klas­terlerdi qurý boıynsha iri jobalardyń tizbesi daıyndalyp jatqanyn atap ótti. Naqty aıtqanda, munaı, gaz jáne kómir hımııasynda, metaldy tereń óńdeý, ýran ónerkásibi, mashına jasaý, avtokomponentter, ty­ńaıt­qyshtar óndirisi jáne basqa salalarda osyndaı klasterler qurý kózdelip otyr.

Munda ishki resýrstardy barynsha paıdalanýǵa jáne offteık-kelisim­shart­tar áleýetin iske qosýǵa basymdyq beriletin bolady», dedi ol.

Premer-mınıstr málim etkendeı, býtadıen jáne polıetılen óndirý jo­ba­lary iske asyrý satysynda tur. Sony­men qatar Halyqaralyq munaı-gaz mashınasyn jasaýdy damytý ortalyǵy álemdik kompanııalardyń óndiris­terin lokalızasııalaý jáne tehnologııalar transferti boıynsha tıimdi jumys júrgizilip jatyr. Atap aıtqanda, gaz detektorlaryn, nasostardy jáne qysym dat­chık­terin shyǵarý bo­ıynsha birqatar jańa joba paıdalanýǵa berildi.

Onyń aıtýynsha, qorǵanys-óner­kásip kesheni boıynsha da joǵa­ry loka­lıza­sııa úlesi jáne zamanaýı tehno­logııa­lardyń transferti qamta­ma­syz etiledi. Bul rette kásiporyndardy qol­daý úshin jyl sońyna deıin arnaıy Qorǵa­nys-óner­kásip keshenin damytý qory qu­ry­la­dy. Sondaı-aq Mem­le­ket basshy­sy­nyń tapsyrmasy boıynsha Mashına jasaý salasyn damytý jónindegi keshendi jospardyń jobasy daıyndalyp jatyr.

«Ony iske asyrý osy saladaǵy ón­diristi 2 eseden asa, eksport kólemin 3 esege, negizgi kapıtalǵa salynatyn ınvestısııany 1,5 esege arttyrýǵa múmkin­dik beredi», dedi Úkimet basshysy.

Bıyl Jeńil ónerkásipti damy­tý­dyń jol kartasyn ózek­ten­dirý jumystary aıaqtalady. Onda toqyma óndiristerin qurý kezinde ınvestısııalyq shyǵyn­dardy óteý, memlekettik satyp alý barysynda otandyq óndirý­shilerdi qoldaý sharalary qarastyrylady.

«Jalpy, óńdeý sektoryn damytý bo­ıynsha barlyq negizgi baǵyt pen mindet belgilendi. Endi olardy belsendi túrde iske asyrýdy qamtamasyz etý qajet», dedi Á.Smaıylov.

Sondaı-aq kásiporyndarda ınno­vasııalyq tehnologııalardy engizýdiń jańa tásilderin, iri jobalardy ınfra­qury­lymdyq jáne resýrstyq rezervtermen basym túrde qamtamasyz etý mehanızmin ázirleý men ınvestısııa tartý jumystaryn ózektendirý qajettigin nyqtap aıtty.

Mas júrgizýshige – qatań shara

Úkimet otyrysynda jol qozǵalysy qaýipsizdigin qamtamasyz etý sharalary kún tártibine shyqty. Onda Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasary Marat Qojaev bıyl jol-kólik oqıǵalarynyń negizgi kórsetkishteriniń tómendegenin aıtty. Jol-kólik oqıǵalary – 13%-ǵa, zar­dap shekkender sany – 16%-ǵa, qaza tap­qandar – 1%-ǵa azaıǵanyn aıtty. De­genmen jalpy oń dınamıkaǵa qaramas­tan, Almaty qalasy men oblysynda, Jambyl, Túrkistan, Jetisý óńirlerinde apattar deńgeıi áli de joǵary eken.

Sonymen qatar bıyl 5,5 mln-nan asa jol qozǵalysy erejesin buzýǵa tos­qaýyl qoıylǵany, 15 myńǵa jýyq mas kúıdegi júrgizýshi ustalǵany, 9 myń adamnyń kólik júrgizý quqyǵynan aıy­rylǵany, taǵy 15 myń adamnyń ákim­shilik qamaýǵa alynǵany, sondaı-aq 215 myńnan asa jaıaý júrginshige aıyppul salynǵany atalyp ótti.

Baıandamashy IIM-niń emtıhandardy qabyldaý erejesi­ne ózgerister engizgenine de toqtaldy. Endi emtıhan tap­syrý úderisi onlaın-translıasııa ar­qyly baqylanady, «Avtomektep» aqpa­rat­tyq júıesinde bilim alýshy­lardy mindetti tirkeý normasy engizil­di. Nátıjesinde, tizimderdi túzetý múm­kindigi alynyp tastalady. Qazirgi ýaqyt­ta túzetýlerdiń ekinshi paketi ázir­len­di. Daıyndyq kýrstaryn aıaqtaý tý­ra­­­ly kýálikterdi jáne medısınalyq anyq­­­tamalardy elektrondyq nysanǵa kóshi­rý josparlanǵan. Sonymen qatar júrgizý­shilerdiń óz betinshe da­ıyndalýyn alyp tastaý máselesi pysyqtalmaq

Budan bólek, ákimdikter­diń qoldaýy­men jol qozǵalysy qaýipsizdigin qam­ta­masyz etý salasyna sıfrlyq sheshim­der­diń belsendi túrde engizilip jatqany aıtyldy. Qazir joldarda jol erejesin buzǵandardy avtomatty túrde tirkeıtin 22 myń kamera ornatylǵan. Olardyń kómegimen barlyq zań jáne jol erejesin buzýshylyqtyń 50%-y tirkeledi. Astana men Shymkentte bul kórsetkish 70%-ǵa deıin ósti. Mundaı júıelerdi óńirlerde engizý jumystary jalǵasyp jatyr.

Sonymen qatar «Qorǵaý» baǵdar­lamasy arqyly turaqty túrde tártip buza­tyndarǵa shara qoldanylady. Ol jal­ǵan nómirli, saqtandyrýsyz, izdeý­de júrgen nemese jol erejesin bu­zyp, aıyppul tóleýden jaltarǵan kólik júr­gizýshilerin avtomatty túrde anyq­taýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq tóten­she jaǵdaılar mınıstri Syrym Sháriphanov pen kólik mınıstriniń mindetin atqarýshy Talǵat Lastaev baıandama jasady.

Premer-mınıstr Almaty oblysynda jol ústindegi ólim-jitim kórsetkishi eń joǵary, Túrkistan oblysynda jol-kólik oqıǵalary, qaza tapqandar men zardap shekkender sany artqanyn, al Abaı oblysynda jalpy apat deńgeıiniń 2 esege jýyq óskenin atap ótti. Osy má­se­­leler boıynsha oblys ákimderi Marat Sultanǵazıev, Darhan Satybaldy, Nurlan Uranhaev túsinikteme berdi.

Úkimet basshysy bıyl jol-kólik oqıǵalary men zardap shek­kenderdiń sany birshama tómen­degenin nazarǵa aldy. Dese de jol ústinde kúnine orta eseppen 5-6 adam qaza tabady.

«Ár sıfrdyń artynda qan­shama jannyń ómiri men den­saý­lyǵy tur. О́ki­nishke qaraı, bizde kólik júrgizý mádenıeti men tártip deńgeıi óte tómen. Biz jol­daǵy quqyq buzýshylyqtar úshin qylmystyq jáne ákimshi­lik jaýap­kershilikti qatańdatyp kelemiz. Soǵan qaramastan, polısııa jol boıynda mas kúıde rólge otyrǵan jáne buryn kólik júrgizý quqyǵynan aıyrylǵan myń­daǵan júrgizýshini ustaıdy. Árıne, mun­daı zań buzýshylarǵa barynsha qatań shara qoldaný kerek», dedi Á.Smaıylov.

Onyń aıtýynsha, eldi me­ken­derdegi kameralar sanyn kóbeıtip, respýblıkalyq mańyzy bar avtojoldarda apparat­tyq-baǵdarlamalyq keshenderdi bel­sendi paıdalaný kerek. Ol jol qaýipsizdigine qa­tysty jaǵdaı halyqtyń oryndy nara­zylyǵyn týdyryp otyrǵanyn atap ótti. Jyl basynan beri azamattardan jol qozǵalysyna qatysty 62 myńnan asa res­mı shaǵym kelip tústi. Onyń bári al­dyńǵy TOP-10 shaǵymdar qatarynda tur.

Máselen, júrgizýshi kýáligin alý em­tı­­handaryn tapsyrý kezindegi jem­qorlyq áreketteri de qoǵam tarapynan jıi synǵa ushyraıdy. Avtokólik qural­daryn tehnıkalyq tekserý sapasyna qatysty suraq kóp. Son­daı-aq jol-kólik apattaryna sebepshi negizgi máse­leniń biri – tıisti deńgeıdegi jol ınfra­qurylymynyń bolmaýy.

«Áli kúnge deıin eldi mekenderde jaryǵy, jaıaý júrginshiler ótetin jerleri men baǵdarshamdary joq jol ýchaskeleri kezdesedi. Osynyń bári qaı­ǵyly jaǵdaılarǵa, onyń ishinde balalar arasyndaǵy ólim-jitimge ákelip soǵýda. Sondyqtan jol qaýipsizdigin arttyrý, jol apattary men ólim-jitim deńgeıin azaıtý jónindegi júıeli sharalardy ázirleý bizdiń basty mindetimiz», dedi Á.Smaıylov.

Osyǵan baılanysty Úkimet basshysy árbir óńir bólinisinde jol apattaryna jan-jaqty taldaý júrgizýdi jáne jol apattary jıi bolatyn ýchaskelerde jol qozǵalysyn qadaǵalaýdy kúsheıtýdi tapsyrdy.

«Sondaı-aq júrgizýshilerdiń óz betinshe daıyndalý múmkindigin alyp tas­taý máselesin pysyqtaý qajet. Bul qadam tıisti nátıje bergen joq. Sıfr­lan­dyrý mı­nıstrligimen birlesip, júr­gizýshi kýá­ligin alý emtıhandarynyń sapaly ótkizilýin qamtamasyz etý kerek», dedi ol.

Otyrysty qorytyndylaı kele jeke­menshik taksıdiń, ási­rese qalaaralyq baǵyttardaǵy taksı qyzmetin retteý jóninde qosymsha sharalar qabyldaýdy, kólik quraldaryn tehnıkalyq tekserýden ótkizý sapasyn tıimdi baqylaý mehanızmin ázirleýdi, zań buzýshylyqtardy tirkeý kameralarynyń sanyn kóbeıtý jáne trassalyq medısına­lyq-qutqarý pýnk­t­erin damytý, onyń ishinde mobıldi jyljymaly brıgadalar qurý jóninde is-sharalar qabyldaýdy tapsyrdy.