Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
ABAI qalaı jumys isteıdi?
ABAI (Advanced Base Artificial Intelligence) jobasy halqymyzdyń ozyq oıshyl aqyny Abaıdyń esimimen atalýy kezdeısoqtyq emes. Analıtıkalyq aqparattyq júıeni qurý QMG-nyń eskirgen tásilderden jáne qol jumysynan bas tartýyna múmkindik týdyrady. Oǵan qosa ozyq óndiris ádisterine jáne serpindi jobalarǵa kóshýge degen umtylysyn anyq kórsetedi.
Búgingi tańda ulttyq kompanııanyń barlaý men óndirýinde óndiristik aqparattyń orasan zor kólemi jınaqtalǵan. Ol avtomattandyrý artqan saıyn ulǵaıa túsedi. Degenmen, bul mańyzdy málimetter bólek derekqorlarynda ártúrli formattarda saqtalady. Sonymen qatar olardy júıeleý jáne sapaly taldaý bızneske orasan zor paıda ákeledi. Sarapshylar pikirine den qoısaq, úlken derekter men analıtıkany paıdalaný munaı-gaz kompanııalarynyń kirisin 10-nan 30 paıyzǵa arttyrýy yqtımal.
ABAI júıesi QMG korporatıvtik ortalyǵy men onyń enshiles uıymdary úshin kórsetilgen barlyq derekterdi bir sıfrlyq platformada biriktirýge múmkindik beredi. Sondaı-aq qosymsha baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi paıdalanbaı-aq olardy jınaý, óńdeý jáne vızýalızasııalaý tezdigin eki ese arttyrady. Taldaý bárimen birge, jasandy ıntellekt pen mashınalyq oqytý tehnologııalaryn qoldaný arqyly júzege asyrylady.
Tarıhı derekter, sondaı-aq naqty ýaqyt rejiminde sensorlardan keletin aqparat, mashınalyq oqytý algorıtmderiniń úzdiksiz jumysy – munyń bári aıtarlyqtaı esepteý qýatyn talap etedi. Sondyqtan joba aıasynda búgingi tańda elimizdegi eń ónimdi sýperkompıýterlerdiń biri iske qosylǵaly tur.
Modýl, burynǵy modýl emes
Júıe arhıtektýrasy táýelsiz modýlder jıynynan turady. Modýl – bir derekqordy paıdalanatyn óz fýnksııalary bar bólek qoldanbalar. Baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi jetik qurýdyń bul tásili birqatar artyqshylyqtarǵa ıe. Mysaly, ázirleý kezinde bir ǵana naqty tapsyrma oryndalady. Sondaı-aq eger modýlderdiń biri óz mindetin oryndaı almasa, ony ońaı qaıta baǵdarlamalaýǵa nemese jańa nusqamen aýystyrýǵa bolady. Sondyqtan búkil júıe týraly alańdaýdyń esh qajeti joq. Nátıjesinde, onyń jumysyn toqtatpaısyz da. Modýl qajet bolǵan jaǵdaıda qaıta paıdalanýǵa arnalǵan bolýy ǵana mańyzdy. Endi modýldi ázirleýge ınvestısııa salyp, ony keıinnen QMG tobynda ǵana emes, ártúrli kompanııalarda engizýge bolady.
Qazirgi kezde joba toby jasandy ıntellekt arqyly uńǵymalardy (GAJ) jáne kerndi geofızıkalyq zertteýlerdiń nátıjelerin avtomatty túrde túsindirýde perspektıvaly ázirlemelerge ıe. Tehnologııanyń damýy qysqa merzimde sapasy joǵary analıtıka alýǵa múmkindik beredi.
Sonymen, eger qazirgi ýaqytta GAJ nátıjelerin ınterpretasııalaý shamamen 12 saǵat ýaqytty alsa, ABAI IS paıdalaný kezinde bul ýaqyt orta eseppen 1 saǵatqa deıin qysqarady. Júıeniń óndiristen tıimdiliginiń taǵy bir mysaly: eger buryn maman geologııalyq-tehnıkalyq jumystarǵa úmitker uńǵymalardy tańdaýǵa keminde 3 kún jumsasa, ABAI-dy engizgennen keıin mundaı jumystardy atqarý ýaqyty 5 saǵattan aspaıdy.
Aqparattyq júıeni «QMG Injınırıng» kompanııasy ázirleýde, onyń negizinde «QazMunaıGaz» joǵary aǵyndy sıfrlandyrý boıynsha óziniń quzyretti ortalyǵyn damytyp jatyr. О́tken jyly qanatqaqty rejimde júıeniń bes modýli ázirlendi – «ABAI derekter bazasy», «Vızýalızasııa ortalyǵy», «Asqyndyqtardy baqylaý», «Tehnologııalyq rejim» jáne «Uńǵylyq sorǵy jabdyǵyn tańdaý». Qazirgi ýaqytta 4 modýl synaqtan sátti ótti. Sóıtip onyń nátıjeleri naqty óndiriste rastaldy.
«Asqynýlardyń monıtorıngi» modýli «О́zenmunaıgaz» AQ-men birlesip eki baǵyt boıynsha ázirlenýde. Birinshisi – totyǵý úderisterin báseńdetetin arnaıy zattardy – ıngıbıtorlardy engizýdi baqylaý. Agressıvti óndiristik jaǵdaılarǵa baılanysty OMG úshin korrozııadan qorǵaý máselesi – óte ózekti. Qazirgi ýaqytta hımııalyq reagentter barlyq ken orny boıynsha orta eseppen eseptelgen josparly shyǵyndar boıynsha aıdalady. Modýl ıneksııaǵa maqsatty tásildi qoldanýǵa jáne árbir topty ornatý úshin ıngıbıtorlardyń naqty dozasyn anyqtaýǵa múmkindik beredi. Nátıjesinde, jabdyqtyń senimdiligi artyp, hımııalyq shyǵyndar azaıady. Modýldi testileý nátıjesi boıynsha bir jarym aıdyń ishinde nebári eki qondyrǵyda 12 mln teńgeden astam qarjy únemdelgen.
Ekinshi baǵyt – qubyrlardyń senimdiligi men tutastyǵyn basqarý sheńberinde – О́MG ken oryndarynda ornatylǵan datchıkter arqyly naqty ýaqyt rejiminde qubyrlardyń tehnıkalyq jaǵdaıyn baqylaý jáne baqylaý úshin ken ornynyń «sıfrlyq egizi» quryldy. Sondaı-aq qubyrlardaǵy qysymnyń joǵalýyn, temperatýrasyn jáne suıyqtyq jyldamdyǵyn esepteý úshin gıdravlıkalyq trenajer ázirlendi. Ol vırtýaldy sensor túrindegi ken ornynyń «sandyq egizine» (tehnıkalyq karta) biriktirilgen. Naqty derekter men vırtýaldy sensordy salystyrý qubyrlardaǵy tyǵyryqtardy anyqtaýǵa, sondaı-aq qubyrdyń ótkizý qabiletin shekteý nemese úzý yqtımaldyǵyn boljaýǵa múmkindik beredi.
«Tehnologııalyq rejim» modýli («Qazgermunaı» BK» JShS qanatqaqty engizý) bar geologııalyq jáne tehnıkalyq jaǵdaılarda uńǵymalardaǵy áleýetti maksımaldy óndirý qarqynyn esepteıdi (tútik qysymy, uńǵymany jobalaý jáne t.b.). Osynyń arqasynda ken oryndaryn ıgerýdiń tıimdi rejimin tańdaýǵa bolady. Aıtpaqshy, algorıtmdi 2 aı synaqtan ótkizgennen keıin 11 QGM uńǵymasynda óndirýdi 266 tonnaǵa arttyrýǵa qol jetkizilgen.
Artyqshylyq týraly birer sóz
Odan keıin taǵy 12 modýldi qamtıtyn ABAI jobasynyń ekinshi kezeńi bekitildi. Osylaısha, geologııa men burǵylaýdan bastap ken ornyn ıgerý men paıdalanýǵa deıingi QMG bıznes-úderisteriniń barlyǵy derlik qamtylǵan. Júıeni tolyq kólemde engizý kezinde QMG enshiles uıymdarynyń operasııalyq shyǵyndary 2-3%-ǵa tómendedi.
Bul jobany júzege asyrý arqyly «QazMunaıGaz» ishki naryqty damytýǵa úles qosýy tıis. Birinshiden, ABAI – bul tolyǵymen otandyq sıfrlyq ónim. Iske asyrý perımetrinde QMG-niń 100% enshiles kompanııalarynan basqa birneshe birlesken kásiporyndar bar. Demek ulttyq kompanııanyń sheteldik seriktesteri júıeniń tıimdiligi men sapasyna tolyq senim artqan.
Ekinshiden, ABAI IS-ge Qanysh Sátbaev Qazaq ulttyq ǵylymı-zertteý tehnıkalyq, Ál-Farabı Qazaq ulttyq, Qazaq-Brıtan tehnıkalyq jáne Halyqaralyq aqparattyq tehnologııalar ýnıversıtetteriniń jáne respýblıkanyń basqa da joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri qatysa alady. Stýdentterdiń úzdikteri oqýyn aıaqtaǵan soń «QazMunaıGaz» tobyna jumysqa alynady.
Jalpy, mundaı jobany júzege asyrý arqyly «QazMunaıGaz» álemdik trendke ilesip otyr. Osylaısha, Shell konserni aqparattyń úzdiksiz aǵynyn qura otyryp, naqty ýaqyt rejiminde ólsheý, baqylaý jáne basqarýdy biriktiretin «Smart Fields» baǵdarlamasyn 2004 jyly iske qosqan edi. 2017 jylǵa qaraı Rosneft jasandy ıntellekt belgileri bar 2000 uńǵymaǵa ıe boldy. 2018 jylǵy Accenture derekterine sáıkes, qazir álemdegi munaı korporasııalarynyń 36%-y Big Data tehnologııasyn belsendi túrde paıdalanýda, al taǵy 38%-y ony aldaǵy jyldary engizýdi kózdep otyr.
ABAI-da usynylǵan sıfrlyq tehnologııalar QMG bıznesiniń barlyq salalarynda, sonyń ishinde tasymaldaý men óńdeýde sátti qoldanylyp jatyr.
