Mınıstrdiń málimetinshe, Qazaqstannyń syrtqy saýda aınalymynda ósim bar. Bıyl alty aıdaǵy kórsetkish 67,2 mlrd dollardy qurap, ótken jylǵydan 4,3%-ǵa artqan. Al shıkizattyq emes naryqtaǵy taýar aınalymy qańtar-maýsymda 22%-ǵa ósip, 39,4 mlrd dollarǵa jetken. Bul baǵyttaǵy eksporttyń úlesi sońǵy 12 jylda 1 mlrd dollardy qurap otyr. Aldyn ala derekke sáıkes bıyl alty aıda 2 mlrd dollardyń eksporttyq qyzmeti kórsetilgen.
«Bıyl alty aıda ózge eldermen saýda-sattyq 53 mlrd dollardy qurady. Bizdiń alǵa qoıǵan maqsatymyz – elimizdiń saýda-ekonomıkalyq baılanys ornatqan áriptesterimen aradaǵy taýar aınalymyn arttyrý. Ásirese Ortalyq Azııa, Ońtústik-Shyǵys Azııa, Qytaı jáne Eýroodaq elderimen saýdany arttyra túsýdi kózdep otyrmyz. Osyǵan baılanysty Memleket basshysynyń Joldaýynda berilgen tapsyrmany iske asyrý maqsatynda birqatar tásildi ázirledik. Onyń ishinde Qazaqstan taýarlaryn Ońtústik Azııa men Taıaý Shyǵys naryǵyna, Úndi muhıty men Parsy eliniń porttaryna jetkizý úshin saýda-ekonomıkalyq baǵytty ártaraptandyrý qolǵa alyndy. Buǵan qosa elimizde shyǵarylǵan taýarlardy Eýroodaq, AQSh, Ońtústik-Shyǵys Azııa naryǵyna eksporttaý máselesi de bar. Sarapshylardyń boljamyna sáıkes aldaǵy 10 jylda álemdik saýdanyń basym bóligi Ońtústik-Shyǵys jáne Ońtústik Azııa naryǵyna baǵyttalmaq. Árıne, Orta Azııa, Ázerbaıjan, Iran elderine eksportty ulǵaıtý baǵytyndaǵy jumys jalǵasyn tabady», deıdi A.Shaqqalıev.
Onyń pikirine súıensek, qazir Túrikmenstan arqyly Aýǵanstanǵa astyq pen un eksportyn ulǵaıtý kózdelip otyr. Al Pákistanmen jańa logıstıkalyq qarym-qatynas jasaý baǵdary ázirlengen. Josparlanǵan is nátıjesin berse, 2027 jylǵa qaraı shıkizattyq emes taýarlar eksportynyń kólemi 46,5 mlrd dollarǵa jetýi múmkin. Sol sebepten saýda-logıstıkalyq ınfraqurylymdy damytý úshin 5 shekaraaralyq hab qurý josparlanǵan. Mundaı hab ne úshin qajet?
Birinshiden, bul biryńǵaı saýda-kólik keńistigin qalyptastyrýǵa jol ashady. Ekinshiden, halyqaralyq deńgeıde baılanys ornatýǵa serpin beredi. Úshinshiden, áriptestik ornaǵan eldermen strategııalyq qarym-qatynastardy odan ári nyǵaıta túsýge yqpal etedi. Mine, osyndaı maqsat iske asatyn bolsa, taýar aınalymy shamamen 30%-ǵa ósetini daýsyz.
«Biz ónim eksporttaýshylarǵa qarjylaı jáne qarjylaı emes qoldaý sharalaryn usynýdy jalǵastyryp otyrmyz. Máselen, bıyl 8 aıda 500 mln dollardan asa somanyń eksporttyq kelisimsharttary jasaldy. Eksporttaýshylardy qoldaýdyń negizgi sharalaryn «Bir tereze» qaǵıdaty boıynsha ortalyqtandyrý úshin «Eksporttyq-kredıttik agenttik týraly» zańdy qabyldaý jospary bar. Qazir zań jobasy Parlament Májilisiniń qaraýyna berildi», dep málim A.Shaqqalıev.
Qazaqstanda óndirilgen, ne shyǵarylǵan ónimderdi alys-jaqyn elder naryǵyna eksporttaýshylar óńirlerde de bar. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Arman Shaqqalıevtyń aıtýynsha, Atyraý oblysynda eksportqa shyǵarylatyn ónimder aýqymyn, sapasy men turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge qabiletti kásiporyndar az emes. Bul óńirden balyq jáne ózge de ónimder eksportqa shyǵarylady.
Máselen, «Dáýlet» jeke ındýstrııalyq aımaǵynda birneshe ónim shyǵarý qolǵa alynǵan. Qazir munda nan-toqash, makaron ónimderin shyǵaratyn, aýyz sý daıyndaıtyn sehtar jumys istep tur. Et kombınaty, dıirmen tigin sehy jáne bar. «Karat» JShS-nyń basshysy Rashıd Otarovtyń aıtýynsha, túrli ónim shyǵaratyn kásiporyndar ıtalııalyq tehnologııanyń zamanaýı avtomattandyrylǵan jelilerimen jabdyqtalǵan.
«Biz óńirdiń suranysyn tolyq qamtamasyz ete alamyz. Máselen, bizdiń dıirmende táýligine 150 tonna un shyǵarylady. Táýliktik qýaty 30 tonnany quraıtyn zaýytta nan-toqash ónimderiniń 150-den asa túri pisiriledi. Makaron sehynda saǵat saıyn orta eseppen on túrli 2 000 tonna ónim shyǵarylyp otyr. Daıyn ónimderdi basqa óńirlerge, tipti eksportqa shyǵarýǵa múmkindigimiz bar. Reseımen baılanys ornatyp, alty aıdan beri ónimderimizdi eksporttap kelemiz. Bizdiń endigi maqsatymyz – Pákistan, Iran naryǵyna azyq-túlik jetkizýdi jolǵa qoıý», deıdi R.Otarov.
Al «Atyraý Agrofelıks» JShS kó-kónis qoımasyn ashqan. Aýyl sharýashylyǵy ónimderin saqtaý úshin jańa tehnologııalar qoldanylady. Kókónis qoımasynda 8 myń tonna ónim saqtalady. Munda kókónisterdi konservileý sehy jumys isteıdi.
«Bizdiń sharýashylyqqa turaqtandyrý qorynyń operatory mindeti júktelip otyr. Sol sebepten Atyraý qalasynyń turǵyndary aýyl sharýashylyǵy taýarlarymen qamtamasyz etemiz. Taýarlar baǵasy kóńilge qonymdy ári turaqty suranys ta bar. Ásirese kókónis pen salatty ótkizý máselesinde qıyndyq týyndaǵan joq», deıdi seriktestik dırektory Felıks Iýn.
Alaıda jergilikti kásipkerler kezdestirip otyrǵan qıyndyqtar bar. Máselen, kásipkerdiń biri kóterme-saýda kompanııalary úshin shekti baǵalardy belgileý máselesin qozǵady. О́ıtkeni mundaı kompanııalar keıde taýarlardy belgilengen shekteý baǵasynan qymbatqa usynady. Sol sebepten turǵyn úılerde ornalasqan dúkenderge ǵana emes, saýda kompanııalaryna turaqty monıtorıng júrgizý qajet.
Mınıstr Arman Shaqqalıevtyń pikirinshe, shekti baǵalardy belgileý bólshek jáne kóterme saýdamen taýar satýshylar úshin qarastyrylǵan. Osyǵan oraı birneshe maqsat kózdelgen. Ásirese áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń tapshylyǵyn týdyrmaý, otandyq bıznes pen turǵyndar múddesiniń teńgerimin saqtaý úshin ázirlengen.
«Kóterme saýdamen aınalysatyn kompanııalar men dúkender úshin zańnamalyq turǵydan biryńǵaı talaptar belgilengen. Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna bólshek saýda baǵasyn belgileýdiń arnaıy erejesi bar. Esep aıyrysý túrleri anyqtalǵan», dep túsindirdi mınıstr.
Taǵy bir kásipker taýar úshin tólengen aqshany qaıtarýdan bas tartatyn ınternet-dúkender máselesine alańdaýshylyq bildirdi. Mundaı jaǵdaıda ne isteý qajet?
«Internet-dúkenniń ıesi qaı eldiń rezıdenti ekenine qaramastan, Qazaqstan Respýblıkasynyń qoldanystaǵy zańnamasyn, atap aıtqanda, tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly zańdy basshylyqqa alýǵa mindetti. Taýarlardy tıisti jáne tıisti sapada qaıtarý merzimderin buzǵany úshin qoldanylyp júrgen zańdarda ákimshilik jaýapkershilik kózdelgen. Tutynýshynyń quqyǵy buzylǵan jaǵdaıda, bizdiń mınıstrliktiń qurylymdyq bólimshesine, jergilikti tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamentine júgine alady», dedi A.Shaqqalıev.
Atyraý oblysy
