Bul baǵytta elimizdiń oqý-aǵartý, ǵylym jáne joǵary bilim qyzmetkerleri salalyq kásipodaǵy sala qyzmetkerleriniń áleýmettik-eńbek quqyqtary men múddelerin qorǵaýda maqsatty jumys júrgizip keledi. Kásipodaqtar qyzmetiniń negizgi quraly áleýmettik áriptestik ekeni túsinikti. Sondyqtan salalyq kásipodaq bılik organdarymen jáne jumys berýshilermen birge áleýmettik máselelerdi sheshýde órkenıetti eńbek qatynastaryn qalyptastyrýǵa den qoıady.
Búgingi tańda kásipodaq áleýmettik áriptestiktiń aıqyn qurylǵan salalyq júıesine qol jetkizip otyr. Jalaqy, eńbek demalysy aqysy men saýyqtyrý járdemaqysynyń ýaqytynda tólenýi, pedagogterdi tegin medısınalyq tekserýden ótkizý, aýyl muǵalimderine jergilikti bıýdjet qarajatynan otyn shyǵyndaryn jabýǵa birjolǵy aqshalaı ótemaqy tóleý jáne taǵy basqa qyzmetkerlerdiń áleýmettik mańyzdy máseleleri salalyq kelisim negizinde sheshilip keledi. Bilim berý organdarymen birlesken is-áreketter pedagogter mártebesin arttyrýǵa, bilim salasy qyzmetkerlerine qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn jasaýǵa baǵyttalyp jatyr.
Qazirgi tańda bilim berý salasyndaǵy áleýmettik áriptestik júıesi Oqý-aǵartý jáne Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrlikteri men salalyq kásipodaq arasyndaǵy 2 salalyq kelisimmen, 17 oblystyq, aýmaqtyq kelisimdermen jáne bilim berý uıymdaryndaǵy 9 myńǵa jýyq ujymdyq sharttarmen qamtylǵan. Kelisimder qyzmetkerlerdiń áleýmettik-mańyzdy máseleleriniń keń kólemin qamtıdy jáne olardy sheshýdiń quqyqtyq nysandaryn anyqtaıdy. Al olardy iske asyrý áleýmettik-eńbek qatynastaryn damytýǵa oń yqpal etip jatyr.
Byltyr salalyq kásipodaq qozǵalysyn jańǵyrtýdyń negizgi baǵyttaryn anyqtaıtyn mańyzdy qujat – salalyq bilim jáne ǵylym qyzmetkerleri kásipodaǵyn damytýdyń «Jańa Qazaqstan – Jańa kásipodaq» atty tujyrymdamasy qabyldandy. Qabyldanǵan qujat salalyq kásipodaq qozǵalysyn jańartýǵa, ony bilim jáne ǵylym salasy qyzmetkerleriniń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaýdy qamtamasyz etetin tıimdi qoǵamdyq qozǵalys júıelerine aýystyrýǵa baǵyttaldy. Kásipodaq qyzmetin damytý tujyrymdamasy aıasynda quqyq qorǵaý qyzmeti, osy jumystyń nátıjeliligi men tıimdiligin jańa deńgeıge kóterý basty mindet retinde qoıyldy.
Salalyq kásipodaq pen onyń múshelik uıymdarynyń quqyqtyq qyzmet mamandary ótken jyly kásipodaq músheleriniń eńbek qatynastary máseleleri týraly 37 662 ótinishti qarady. Osy jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda bul kórsetkish 16 621-ge teń boldy. Byltyr kásipodaqtyń zańgerleri 32 399, bıylǵy birinshi jartyjyldyqta 13 571 tegin keńes berdi. О́tken jyly 391 jaǵdaıda, birinshi jartyjyldyqta 268 jaǵdaıda kelisý komıssııalarynda, sondaı-aq byltyr 33 jaǵdaıda, bıylǵy alty aıda 19 jaǵdaıda sottarda jeke eńbek daýlaryn qaraý kezinde qyzmetkerlerge kómek kórsetti.
Eńbek zańnamasynyń oryndalýyn qoǵamdyq baqylaý sheńberinde 2022 jyly – 2358, osy jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda 946 tekserý júrgizildi. Onyń barysynda ótken jyly 4509, bıyldyń ózinde 2021 eńbek zańnamasynyń buzylý deregi anyqtaldy. Kásipodaqtyń qoldaýymen byltyr zańsyz jumystan shyǵarylǵan 17, bıylǵy alty aıda 7 qyzmetker jumysqa qaıta alyndy. О́tken jyly Salalyq kásipodaq pen múshelik uıymdardyń quqyqtyq qyzmetteri jumysynyń nátıjesinde kásipodaq organdarynyń talaptary boıynsha kásipodaq múshelerine zańsyz ustalǵan nemese tólenbegen 1 mlrd 177 mln teńge kóleminde aqshalaı qarajat qaıtaryldy. Bıyldyń ózinde bul soma 215 mln teńgeni qurap otyr. Osylaısha, salalyq kásipodaq pen múshelik uıymdardyń quqyqtyq qyzmetiniń ekonomıkalyq tıimdiligi 2022 jyldyń esep berý derekterine sáıkes 1mlrd 436 mln teńgeni, bıylǵy alty aıda 232 mln 633 myń teńgeni qurap otyr.
Salalyq kásipodaq bilim-ǵylym salasyndaǵy eńbek qaýipsizdigi máselesine de jiti nazar aýdaryp keledi. Derekterge zer salsaq, eńbekti qorǵaý men eńbek qaýipsizdigi máseleleri bilim salasynda da ózekti ekenin baıqaýǵa bolady. Byltyr eńbekti qorǵaý jónindegi tehnıkalyq ınspektorlar eńbek jaǵdaılaryna 4935 tekserý júrgizgen. Eńbek qyzmetimen baılanysty jazataıym oqıǵalar kezinde byltyr salada 33 adam zardap shekti, 10 adam aýyr dárejede jaraqat aldy, 3 adam qaıtys boldy. Salalyq kásipodaq pen onyń múshelik uıymdary eńbek qaýipsizdigi máselesin kún tártibinen túsirmeıdi. О́ıtkeni eńbekti qorǵaý – qyzmetkerlerdiń quqyqtary men múddelerin qorǵaý. Ári bul jumys berýshilerdiń eńbek zańnamasyn buzýshylyqtaryn anyqtaý jónindegi kásipodaq jumysynyń mańyzdy bóligi.
Aıgúl MUQAShEVA,
Qazaqstan oqý-aǵartý,
ǵylym jáne joǵary bilim qyzmetkerleri salalyq
kásipodaǵynyń tóraǵasy
