Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Ekonomıkada oń dınamıka bar
Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov 9 aılyq esepti kezeńde el ekonomıkasynyń ósý qarqyny 4,7% bolǵanyn baıandady. Naqty sektordaǵy oń dınamıka – 3,7%, qyzmet kórsetý salasynda 5,1%-dy quraǵan. О́sý qarqyny joǵary salalar: qurylys – 12,6%, saýda – 10%, sondaı-aq aqparat pen baılanys – 8,4%.
Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalardyń ósý qarqyny 12,1% bolǵan. Investısııalar aǵyny artqan salalar: kólik jáne qoıma – 59,4%, saýda – 37,5%, bilim – 23,7%, aýyl sharýashylyǵy – 12,9%, ónerkásip – 8,2%, onyń ishinde taý-ken ónerkásibi – 4,3%.
Qańtar-tamyzda respýblıkanyń syrtqy saýda aınalymy 4,2%-ǵa ósip, 91,1 mlrd dollardy qurady. Eksport 51,2 mlrd dollarǵa jetti, onyń ishinde óńdelgen taýarlar – 16,2 mlrd dollar, ımport – 39,8 mlrd dollar. Jalpy, Qazaqstannyń oń saýda balansy 11,4 mlrd dollarǵa teń.
Premer-mınıstrdiń orynbasary – qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev 9 aıdyń qorytyndysy boıynsha memlekettik bıýdjetke 13,8 trln teńge kiris túskenin, sóıtip jospar 97%-ǵa oryndalǵanyn málimdedi. Respýblıkalyq bıýdjet – 9,2 trln teńgege, jergilikti bıýdjetter 4,7 trln teńgege tolyqty. Sol kezeńde memlekettik bıýdjettiń shyǵystary – 99,3%-ǵa, respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵystary – 98,6%-ǵa, jergilikti bıýdjetterdiń shyǵystary 99,5%-ǵa oryndaldy.
Úkimet basshysynyń aıtýynsha, 9 aıdyń qorytyndysy boıynsha Abaı, Batys Qazaqstan, Qyzylorda oblystary men Almaty jáne Shymkent qalalarynda barlyq negizgi kórsetkishtiń ósýi tirkeldi. Qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde ınflıasııa deńgeıi 11,8%-ǵa deıin tómendedi.
«Jyl sońyna deıin 2,5 aı ýaqyt qaldy. Ekonomıkanyń barlyq salasynda ósý qarqynyn arttyrý úshin naqty sharalar qabyldaý kerek», dedi Premer-mınıstr.
Sonymen qatar jaýapty memlekettik organdar men ákimdikterge azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrý jáne otandyq azyq-túlik óndirisin yntalandyrý boıynsha jumysty jalǵastyrý tapsyryldy.
«Sheteldik jáne otandyq ınvestorlardy tarta otyryp, shıkizattyq emes sektorlarda, onyń ishinde óńdeý ónerkásibi, aýyl sharýashylyǵy, kólik, logıstıka, IT, týrızm jáne basqa salalarda ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýdy jedeldetýge basa kóńil bólý kerek», dedi Á.Smaıylov.
Úkimet basshysy sondaı-aq shaǵyn jáne orta bıznesti damytý úshin qolaıly jaǵdaı jasaý, kásipkerlik bastamalardy qoldaý, jańa jumys oryndaryn qurýdy yntalandyrý boıynsha tıisti sharalardy odan ári jalǵastyrý qajettigin aıtty.
Gaz qurylǵylaryn baqylaý kúsheıedi
Úkimet otyrysynda jylytý maýsymyndaǵy órt qaýipsizdigin qamtamasyz etý sharalary da kún tártibine shyqty. Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Syrym Sháriphanovtyń aıtýyna qaraǵanda, halyqty qorǵaý deńgeıin arttyrý jáne órtten keletin zardapty azaıtý maqsatynda birneshe baǵyt boıynsha keshendi jumystar júrgizilip keledi.
Máselen, kezekshi-dıspetcherlik qyzmetterdiń jumys oryndaryn avtomattandyrý arqyly azamattarǵa kómek kórsetý ýaqytyn qysqartý boıynsha sharalar qabyldanyp otyr. Atap aıtqanda, 95 myń múmkindigi shekteýli jannyń turǵylyqty jeri boıynsha derekter jınalǵan. Bul órt kezinde qozǵalysy shekteýli adamdardyń bolýy týraly aqparatty qutqarýshylarǵa avtomatty túrde jetkizýge múmkindik beredi.
Sonymen qatar halyqtyń qaýipsizdik mádenıetin arttyrý boıynsha keshendi is-sharalar iske asyrylyp jatyr. Bul aýqymdy úgit-nasıhat jumystary men reıdter júrgizýdi qamtıdy. Máselen, ótken jyly «Jataqhana» órt qaýipsizdigi aksııasy kezinde 1,5 myńǵa jýyq jataqhana reıdtik is-sharalarmen qamtylǵan. Bul jumystyń tıimdiligi osy sanatyndaǵy ǵımarattardaǵy órt sanynyń 36%-ǵa jáne zardap shekken adamdar sanynyń 2,5 esege qysqarýymen rastalady.
Búgingi tańda 300 myńnan astam úı profılaktıkalyq jumystarmen qamtylyp, 800 myńǵa jýyq azamatqa nusqaý berilip, 100 myńǵa jýyq zańbuzýshylyq anyqtaldy. О́tken jyldardaǵydaı halyqtyń áleýmettik osal toptary men kópbalaly otbasylardyń turǵyn úıine basty nazar aýdarylady.
Sondaı-aq gazdyń jáne janý ónimderiniń qaýipti konsentrasııasyn anyqtaıtyn datchıkterdi ornatý tıimdi tájirıbege aınaldy. Jylytý maýsymy qarsańynda 8 myńǵa jýyq jańa qurylǵy, 2016 jyldan beri barlyǵy 193 myńǵa jýyq osyndaı qurylǵy ornatyldy.
Premer-mınıstr qyrkúıek aıynda Almaty oblysynda 4 ret gaz jarylysy bolǵanyn, sonyń saldarynan 3 adam qaza taýyp, 12 adam zardap shekkenin, Abaı oblysynda turǵyn úı sektorynda oryn alǵan órtterdiń sany 2 esege deıin ósip ketkenin, al Shyǵys Qazaqstan oblysynda órtten qaza tapqandardyń sany artyp otyrǵanyn atap ótti. О́ńir ákimderi Marat Sultanǵazıev, Nurlan Uranhaev jáne Ermek Kósherbaev qabyldanyp jatqan sharalar týraly túsinikteme berdi.
Úkimet basshysynyń aıtýynsha, jylytý maýsymy endi ǵana bastaldy, alaıda adamdardyń órtten qaza tabý faktileri qazirdiń ózinde bar.
«Jyl basynan beri turǵyn úı sektoryndaǵy órt sany – 14%-ǵa, al qaza tapqandar sany – 10%-ǵa ósken. Abaı, Almaty, Jambyl jáne Ulytaý oblystarynda órt oqıǵalary ósip otyr», dedi ol.
Sonymen qatar gaz ballondarynyń jarylýy da jıilep ketti. Bıyl osyndaı 72 oqys jaǵdaı bolǵan. Odan 119 adam zardap shegip, 17 adam qaza tapty. Jarylystardyń negizgi sebebi – gaz ballondaryn paıdalaný kezinde qaýipsizdik talaptaryn saqtamaý.
Premer-mınıstr qazirgi ýaqytta gaz qurylǵylaryn paıdalaný kezinde qaýipsizdik talaptarynyń saqtalýyn baqylaý fýnksııasy ákimdikterge júktelgenin eske saldy. Atap aıtqanda, óńirlerde gaz-tehnıkalyq ınspeksııalar qurylǵan.
«Alaıda olar áli kúnge deıin jumysty tıisti deńgeıde uıymdastyra almaı otyr. Bul salada bilikti mamandar men qajetti jabdyqtar jetispeıdi. Osyǵan baılanysty, óńir ákimdikteri gaz-tehnıkalyq ınspeksııalardyń ókilettikterin keńeıtý jáne olardy qamtamasyz etý boıynsha jumys júrgizýi qajet. Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi Azamattyq qorǵaý akademııasynyń bazasynda osy salaǵa arnalǵan kadrlardy daıarlaý deńgeıin arttyrý jóninde sharalar qabyldaýy kerek», dep atap ótti Á.Smaıylov.
Sondaı-aq elimizde jaramsyz gaz ballondaryn qaıtarmaı jınap alý jáne ýtılızasııalaý tártibi rettelmegenine nazar aýdardy. Onyń ústine mundaı ballondardy ózimizde óndirý máselesi de áli kúnge deıin sheshimin tappaı otyr. Sol sebepten О́nerkásip jáne Energetıka mınıstrlikterine osy baǵyttarda tıisti sharalar qabyldaý tapsyryldy.
Premer-mınıstrdiń aıtýynsha, júrgizilgen taldaý nátıjesi órt oqıǵalarynyń kóbine jeke turǵyn úıler men qora-jaılarda oryn alatynyn kórsetip otyr. Onda negizinen egde jastaǵy adamdar men balalar qaza tabady.
Osyǵan baılanysty Á.Smaıylov úılerde gaz datchıkterin ornatý jumystaryn jáne jeke turǵyn úı sektoryna reıdterdi kúsheıtip, sondaı-aq órt qaýipsizdigi boıynsha halyqpen profılaktıkalyq jumystardy jandandyrý qajettigin atap aıtty.
Qorytyndylaı kele, ol ortalyq jylytý júıesine qosylmaǵan áleýmettik nysandardyń jumysyn erekshe baqylaýǵa alyp, qoǵamdyq ǵımarattar men kóppáterli turǵyn úılerde ornatylǵan qazandyqtardy syrtqa shyǵarý jumystaryn aıaqtaý qajet ekenin eskertti.
Kolledj stýdentteriniń shákirtaqysy eki esege kóbeıedi
Úkimet otyrysynda tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdi damytý máseleleri de kún tártibine shyqty. Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaevtyń baıandaýynsha, búginde 772 kolledjde 531 myń stýdent oqıdy. Bul rette kolledjderdiń 85%-y ekonomıka salalarynyń tehnıkalyq, aýyl sharýashylyǵy jáne qyzmet kórsetý baǵyttary boıynsha kadrlar daıarlaıdy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyn oryndaý aıasynda 2025 jylǵa deıin jastardy suranysqa ıe mamandyqtarmen 100% qamtý kózdelgen. Bıylǵy jospar kórsetkishi 80% deńgeıinde oryndaldy.
2025 jyly memlekettik tapsyrys kólemin 155 myń orynǵa deıin arttyrý josparlanǵan edi. Onyń 70%-yn tehnıkalyq mamandyqtarǵa baǵyttaý kózdelgen. Sondaı-aq 2027 jylǵa deıin 10 myń stýdentke arnalǵan jataqhana paıdalanýǵa beriledi eken.
Mınıstr qazirgi ýaqytta jumysqa ornalastyrý mindettemesimen kásiporyndardyń tapsyrysy boıynsha kadrlardy maqsatty daıarlaý júzege asyrylyp jatqanyn aıtty. Qazir osy baǵyt boıynsha 20 myń stýdent bilim alýda, 2029 jyly kórsetkishti 80 myńǵa jetkizý josparda bar.
Sonymen qatar búgingi tańda 558 kolledjde 72 myńnan astam stýdent dýaldy oqytýmen qamtylǵan. 2029 jyly bul kórsetkishti 160 myń adamǵa jetkizý josparlanyp otyr. Jalpy, ótken eki jylda 40 myńnan astam kolledj túlegi 1,5 jylǵa deıingi jumys ótilimen eńbek naryǵyna shyǵýǵa múmkindik alypty.
Úkimet basshysy aıtqandaı, damyǵan elderde kadr daıarlaý júıesine, onyń ishinde kásiptik tehnıkalyq bilim berý sapasyn arttyrýǵa basymdyq beriledi. Atap aıtqanda, bul másele BUU Deklarasııasynda Myńjyldyq damý maqsattary retinde aıqyndalǵan.
Premer-mınıstr jalpy álemdik tájirıbe boıynsha jastardyń eńbek naryǵyna aralasyp, alǵashqy mamandyq alyp shyǵýyna memleket tarapynan kepildik beriletinin aıtyp ótti. Bul rette ekonomıkalyq jetistigi dýaldy oqytý júıesine negizdelgen Germanııa memleketin mysalǵa keltirýge bolady.
«Bizde 9-synyp túlekterine kolledjderde tegin oqýǵa múmkindik berilgen. 3 jyl ishinde kadr daıarlaýǵa tıisti memlekettik tapsyrys kólemi ulǵaıtyldy. Eger buǵan deıin kolledjderde bıýdjet esebinen 95 myń stýdent oqysa, bıyl olardyń sany 133 myńǵa deıin ulǵaıtyldy. Biz memlekettik tapsyrysty budan ári de arttyra beretin bolamyz», dedi Á.Smaıylov.
Sonymen qatar Premer-mınıstr bıyl kolledj stýdentteriniń shákirtaqysy 50%-ǵa kóbeıgenin, kelesi jyly taǵy da 50%-ǵa ulǵaıtý josparlanyp otyrǵanyn aıtty. Osylaısha, 2025 jylǵa qaraı shákirtaqy 2 ese artady.
Aıtylǵandardy negizge alǵan Úkimet basshysy Oqý-aǵartý mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen, ákimdiktermen jáne «Atameken» palatasymen birlesip, Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdi jańǵyrtý jónindegi jol kartasyn ázirleýdi tapsyrdy.
«Onda kadrlarǵa degen suranystyń boljamy jáne óndiris pen ınfraqurylymnyń damýy eskerilip, salalar bólinisinde is-sharalar kórinis tabýǵa tıis», dedi ol.
Bularmen birge, qysqamerzimdi oqytýǵa memlekettik tapsyrysty bólý, ony bir tereze qaǵıdaty boıynsha ornalastyrýdyń avtomattandyrylǵan júıesin ázirleý máselelerin pysyqtaý qajettigin aıtty. Sondaı-aq Ulttyq biliktilik júıesiniń sıfrlyq platformasyn jáne kolledjderdiń bilim berý baǵdarlamalarynyń tizilimin engizýdi jedeldetýdi tapsyrdy. Oǵan qosa, jetekshi kolledjderdi anyqtaýdy, kadrlardy daıarlaý, biliktilikti arttyrý jáne sertıfıkattaý boıynsha salalyq klasterler qalyptastyrýdy tapsyrdy.
«Olarda jumys berýshilerdiń salalyq qaýymdastyqtarynyń, bazalyq kásiporyndardyń, tıisti kolledjderdiń resýrstary biriktirilýi kerek. Osy maqsatta memlekettik kolledjderdi zamanaýı jabdyqtarmen qamtamasyz etý úshin «Jas maman» baǵdarlamasyn iske asyrýdy jalǵastyrý qajet», dep sózin túıindedi Úkimet basshysy.
