QARShYǴA AHMEDIIаROV

Qazaq mádenıeti men óneri aýyr qa­zaǵa ushyrady. Qazaqstannyń halyq ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, dáýlesker kúıshi-dombyrashy, talantty kompozıtor Qarshyǵa (Qarshymbaı) Ahmedııarov 65 jasqa qaraǵan shaǵynda dúnıe saldy. Qarshyǵa Ahmedııaruly 1946 jylǵy 25 naýryzda qazirgi Atyraý oblysy, Ma­hambet aýdany, Tańdaı aýylynda dúnıege keldi. 1972 jyly Almaty memlekettik kon­servatorııasynyń halyq aspaptar fakýltetin bitirgen. 1986-1988 jyldarda Máskeý qalasynda Joǵary dırıjerlik kýrsta oqyǵan. 1967-1994 jyldarda Qazaqtyń halyq aspaptar orkestrinde dombyrashy, keıin­nen konsertmeıstr, jeke dombyrashy jáne dırıjer qyzmetin atqardy ári kórkemdik keńestiń múshesi boldy. 1974 jyldan Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty mem­lekettik konservatorııasynda peda­go­gıkalyq qyzmetpen aınalysyp keldi. 1994 jyldan professor, 1996 jyldan dombyra kafedrasynyń meńgerýshisi bolyp qyzmet istegen. Qarshyǵa Ah­me­dııarov ustazdyq qyzmetinde jas óner­pazdardy kúı ónerine baýlyp, dombyra tar­týdyń qyr-syryn úıretti. Ol shá­kirtteriniń arasynan birneshe sheber kúıshi-oryndaýshylardy tárbıelep, óziniń dástúrli mektebin qalyptastyrdy. Qurmanǵazy men Dına týyp-ósken topyraqtan nár alǵan Qarshyǵa Ahme­dııarov asa daryndy kúıshi retinde elge tanylyp, halyqtyń sheksiz yqy­la­syna bólendi. Onyń oryn­daýshylyq sheber­ligine sheteldik kórermender talaı ret tánti boldy. Áıgili kúıshiniń ónerine AQSh, Japonııa, Fransııa, Kýba, Shve­sııa, Italııa, Fınlıandııa, Úndistan, Shveısarııa, Norvegııa, Polsha, Por­tý­ga­lııa, Chehııa, Vengrııa, Iemen, An­gola jáne basqa da kóptegen elderdiń kórer­men­deri yqylastana qol soqty. Belgili mýzyka mamandary onyń ónerin óte joǵary baǵalady. Q.Ahmedııarovtyń reper­týarynda halyq kompozıtor­la­ry­nyń jáne kásibı kompozıtorlardyń kúıleri, sondaı-aq shetel kompo­zı­tor­larynyń shyǵarmalary bar. Ol óńdegen halyq kompozıtorlarynyń jáne qazirgi kompozıtorlardyń shyǵarmalary túrli konsertterde turaqty túrde oryndalyp júr. Qurmanǵazy atyndaǵy halyq aspap­tar orkestriniń mártebeli sahnalarda óner kórsetip, bedeliniń bıikteı túsýine Qarshyǵa Ahmedııarov úlken úles qosty. Q.Ahmedııarov daryndy dombyrashy, dáýlesker kúıshi ǵana emes, kompozıtor retinde de jurtshylyqqa keń tanymal boldy. Onyń “Shashaqty naıza, shalqar kún”, “Shynar”, “Tabyný” atty kúıler jınaǵy elden laıyqty baǵasyn aldy. Qar­shyǵa Ahmedııaruly — “Naryn”, “Qýa­nysh”, “Saǵynysh”, “Atameken”, “Aty­raý”, “Aq qaıyń”, “Jeldirme”, “Qaıran áke”, “Jyraý”, “Ǵazıza”, “Qazanǵap Aq­jeleń”, “Shamǵon Aqjeleń”, “Raýshan gúlim”, “Bı”, “Altyn uıa”, “Shabyt”, “Elbasy”, “Nurǵısa”, “Qurdastar”, taǵy bas­qa birneshe belgili kúılerdiń avtory. Bul kúıler qazaq halqynyń rýhanı qazynasyna qosylǵan qundy dúnıeler bolyp sanalady. Qarshyǵa Ahmedııarov óziniń dara talantymen, aıryqsha qabiletimen “Qazaqtyń dástúrli 1000 kúıi” mýzykalyq antologııasyn ázirleýge ólsheýsiz úles qosty. Qarshyǵa Ahmedııarov mádenıet pen ónerdegi eńbegi úshin Memlekettik syı­lyq­qa ıe bolǵan, “Parasat” ordenimen marapattalǵan. Kórnekti kúıshi-kompozıtor, daryndy dombyrashy Qarshyǵa Ahmedııarovtyń jarqyn beınesi onyń ónerin qadir­leı­tinderdiń esinde árdaıym saqtalady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti. QALYŃ ELIN KÚIGE BО́LEGEN О́mir degen osy emes pe, qalyń elin kúıge bólep, halqynyń ortasynda jadyrap, jaınap júrgen Qarshyǵa da ótti dúnıeden. О́lim túgili, ókpege qımaıtyn asyl inimizden aıyryldyq. Kóptiń muńyn arqalap, kókeıindegisin taýyp kele jatqan kóneniń bir shegi úzildi. Kúıdiń bir bulaǵy sarqyldy. Qazaqtyń kúı óneri keshegi Nurǵısa Tilendıev pen Rysbaı Ǵabdıevten keıin aýyr qaıǵyǵa dýshar boldy. Qarshyǵany bala kezde Qarshymbaı deýshi edik. Qarshyǵa jeti atasynan beri óner qonǵan áýlettiń urpaǵy edi. Ákesi Ahmedııar da ańshy, seri, kúıshi ári ánshi edi. Ol kisini de kózimiz kórdi. Dámdes te bolyp edik. Qarshyǵanyń aǵasy Alǵı bizdiń dosymyz. Bul da ánshi. Ahmedııar qarııanyń urpaǵynyń búginde bári de ónerpaz. Shetinen kúıshi, shetinen mýzykant. Qarshyǵanyń kúılerin biz onyń stýdent kezinen uıyp tyńdaýshy edik. Aǵasy Alǵı bárimiz Qarshyǵany úılendirip, toıyn da birge ótkizip edik. Eki kózi ottaı janǵan ádemi jigit óziniń sol toıynda da jınalǵan jurtty tamsandyryp kúı tartyp edi. Bertinde Qarshyǵanyń ózi de kúı qudiretteriniń ornyn basty. О́nerdiń óz aldyna jeke bir mektebine aınaldy. Qazirgi qazaq kúıiniń kóshin bastady. О́nerdiń ózgege uqsamaıtyn saltanatyn qurdy. Osylaısha onyń kúıshilik óneri halqynyń syr sandyǵyna, altyn qazynasyna aınaldy. Artynda ólmeıtin ónege, óshpeıtin asyl mura qaldyrdy. Dám-tuzy taýsylmaıtyn pende joq. Qosh, jampozym. Aldyńdaǵy aǵań Alǵıǵa, sońyńnan ilesken iniń Ǵalymǵa, óner ustaǵan urpaǵyńa Alla ǵumyr bersin. Aldyńnan jarylqasyn. Aldyń peıish, artyń kenish bolsyn. El-jurtyń aman bolsyn, shyraǵym. Baqul bol, Qarshyǵa! Myrzataı JOLDASBEKOV. QOSh, QARShYǴA... Kúı-qanatyn qomdadyń, Qyran qustaı samǵadyń. Máńgi ólmeske tirilttiń – Iisi Qazaq armanyn! Abylaıdaı erenim, Abaıdaıyn kemelim. Abyz-Abyl degenim – Ahmedııarov degenim... Jaryq kúnniń kózindeı, Quran-kárim sózindeı: Halqyń Qaıta týa almas, Has-talantyn О́zińdeı! Qosh, Qarshyǵa!.. IRAN-ǴAIYP. MÁŃGILIKPEN SYRLASQAN SAŃLAQ ǴUMYR Ata báıterektiń aıaly butaǵyna qo­naq­tap, tamyljyta saıraǵan san­dý­ǵash­tyń sazy aıaq astynan oqys tyıyldy. Qazaq sahnasynyń qaq tórindegi qara dombyranyń bas pernesi oıda joqta úzildi. Dúnıe jym-jyrt. Kenet kóńil­derdi kirshik shalyp, janar bit­kender jasaýrady. Týǵan jerdiń saf aýasyn qunyǵa jutqan ǵashyq júrek alqyna typyrshyp baryp, múlde toqtady. Dúnıeden Qarshyǵa ótti. Senersiń be, senbessiń be?.. Bul kúnderi osynaý sergeldeń haldi bastan keshken jalǵyz men ǵana emes shyǵarmyn. Barshamyz mańdaıymyzǵa tut­qan Qarshyǵa dúnıeden ozdy. Bir kezde ótken babalardyń kóne kózindeı kórinetin dom­by­rany da ógeısinetinder tabyldy. Áldeqashan zamany ótken ana­hronızm dep oılaıtyn basqa túgili ózimizdiń qarakózder oza shaýyp bara jatqan ozǵyn dúnıemen qa­tar­lasa júgirýge qadam bógeıtin kóne tu­saýdaı kóretin. Tumsyq­taryn shúıiretin. Sondaı jyldary sahnaǵa kót­e­rilgen kórerge kóz kerek kıik­tiń qu­ra­laıyndaı sulý jigit bul kóz­qarasty ózgertti. Atyraý-Ja­ıyq­ty aryn­datyp, Saryarqada saǵymdaı oınaq­tap, Qarataýdyń qatparynan shyq­qan bulaqtaı syldyrap, Ala­taýdyń kókireginen tógilip, Aralda óz-ózinen muńaıyp, Mańǵystaýda aqjarmalatyp aıdyn­dana túsetin qazaq kúıleri burynǵydaı ár bólek tartylmaı, bir kókirekten qaınap shyǵyp, bir saý­saqtardan oınaq­ta­ǵanda qula­ǵyńdy julyp alsa da bilmeı qala­tynsyń. Emine, elige tebirenetinsiń. Ol az bolǵandaı, Mosart pen Brams qosyla quıqyljıtyn. Dombyra qazaqtyń kóleńkede ja­typ, qaı-qaıdaǵyny eske túsi­re­tin eski shermende syrlasynan bú­kil adam­zat balasy birge qýanyp, birge mu­ńaıatyn ortaq syrlasyna aınalǵan-dy. Qarshyǵasha kúı shalý jappaı saltanatqa aınaldy. Birinen-biri ótken ádemi kúıshiler kóptep shyǵa bastady. Qara dombyranyń basy ozyp, baǵy jandy. Sóıtip, Qyr men Syrdyń, Ba­tys pen Shyǵystyń kókiregindegi kóp áýen ortaqtasyp, barshamyzǵa tán qýanysh pen muńǵa aınaldy. Sóıtip, jan tabystyrý men sán sa­lystyrýdyń ozyq úlgisin kór­setken qarshadaı Qarshyǵanyń she­berligine álem jurtshylyǵy eń al­ǵash sonaý Monreal sahnasynda qaı­ran qaldy. Sosyn bes qur­lyq­tyń beseýi de qol soqty. Qashannan óz kókiregine ózi tun­shyǵyp qalǵan qara dombyra da aıan­ǵan joq. Aqtarylyp baqty. Qarshyǵa da aıanǵan joq. Qashanǵy qattalyp jat­qan halyq qazynasyn aqtaryp baqty. Qara dombyra turǵanda Qarshyǵa da tiri. Qazaq turǵanda qara dombyra da dúldúl. Máńgilikpen syrlasqan sańlaq ǵumyr jalǵasa bermekshi. Ábish KEKILBAIULY. DÁÝLESKER Qarshyǵa Ahmedııarov – qolyna dombyra alǵanda erekshe qubylyp, qulpyryp, tereńnen tolǵanyp, kúı sıqyrynyń ańyzyn, fılosofııasyn ashyp, shejiresin tógiltetin, atyna saı – qarshyǵadaı qanatyn boıyna jıyp, quzar bıikten quıylatyn has sheber, tamyry berik ónerpaz edi. Qarshyǵa Qurmanǵazydan keshe ǵana jarqyrap, jarqyldap ortamyzda júrgen Nurǵısa Tilendıevke deıingi qazaq dombyrasynyń qudiretteriniń asyl murageri bolatyn. Qarshyǵa – dombyranyń únimen óz elin ǵana sýsyndatyp qoıǵan joq, sol aspaptyń tańǵajaıyp qasıetin álem elderine teńdesi joq sheberlikpen sóıletip, tańdandyra alǵan sanaýly dúldúlderdiń biri. Sonaý jyldary Qytaıda emdelip jatsa da bóten elge dombyranyń múmkindigin kórseteıin dep, úlken gospıtaldyń dáriger qyzmetkerlerine kósilip, tipti mýzykadan habary joq adamdardy tań qaldyryp dombyra tartqany da kóz aldymda. El arasynda “Qarshyǵanyń dombyrasy”, “Qarshyǵanyń máneri”, “Qarshyǵanyń mektebi” degen uǵymdar qalyptasty. Bul – halyqtyń óner sheberine degen súıispenshiligi, yqylasy. Kúı sheberi Qarshyǵanyń kelbeti men óneri halyqtyń jadynda qımastyqpen qalary sózsiz. Qýanysh SULTANOV,  senator. QAZAQTYŃ ASYL PERZENTI Oı, opasyz jalǵan-aı! Qa­zaq­tyń asyl perzentterinen aıyrylý qan­daı aýyr qaıǵy. Júrekke bat­qan qandaı zil bul. Qarshyǵa Ah­me­dııarov dál osy sátte, kemeline kelip, tolysqan shaǵynda ómirden ozady dep kim oılaǵan? Endi onyń qarshyǵadaı qalyqtaǵan kúıleriniń kúmbiri qulaqtan, sirá, keter me? Qarshyǵadaı dáý­les­ker kúı­shi­niń qazasy qabyr­ǵa­myzdy qa­ıys­tyr­dy. Qazaqtyń kúı ónerin nası­ha­ttaýda, keıingi tol­qynǵa jal­ǵas­tyrýda ózindik órnegi bar Qar­shy­ǵanyń dombyrashylyq shalqyǵan kezi ­– úlken qubylys. Bul – bir epo­ha! Keshegi uly dombyrashylar –Qurmanǵazydan keıingi Dına, Dáý­let­­kereı, Túrkesh, Espaı, Estaı, Qa­lı Jantileýov, Rústembek Om­arov, Ǵylman Áljanov, ta­ǵy bas­qalary batys ólkesindegi ke­remet dala sımfonııasy atanǵan kúı­lerdi qalaı tiriltse, solardyń kózindeı bolǵan Qarshyǵa Ahme­dııarov sol danalardan qalǵan jaý­har ónerdi álem kógine shy­ǵar­ǵan, órisin keńeıtken biregeı kúıshi edi. Qarshyǵa kúı ónerin tereń zerttep, bıikke kóterdi. Qazaqtyń qońyr dombyrasynyń shanaǵynan tógilgen kúmbir kúıdi klassıkalyq deńgeıde álem sahnasyna shal­qyt­qan biregeılerdiń biri edi. Onyń dombyra tartysy bólek bolatyn. On saýsaǵy dombyranyń qos she­gine tıse bolǵany, kúı saýǵalap tu­ratyndaı áser beretin. Kúıdi tó­giltip, shalqytyp tartatyn. Ár kúıdiń tarıhyn jetik biletin. Qarshyǵa myna ómirge jáı ǵana kelip-ketken jan emes. Qazaqtyń ulan-asyr mýzykasynyń bir salasy – kúı ónerin dúbirletip, shalqytyp ótti. Qazaqtyń kúıine qudiret, úlken rýh bitirgen kúıshi – Qar­shyǵa Ahmedııarov edi. Bir shú­kirlik eterimiz, artynda onyń kúı álemin jalǵas­tyratyn kóptegen shákirti bar. Sol shákirtteri endi Qar­shy­ǵa­daı ulaǵatty ustazdan alǵan dá­risin, kúıdi bıik deńgeıge kó­tergen úlgi-ónegesin jalǵastyra beredi dep oılaımyn. Qosh, qazaqtyń asyl perzenti! Ilııa JAQANOV, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri. DÚLDÚL DARYN Qarekeńdi osydan bes kún bu­ryn kompozıtor Tiles Qa­jy­ǵa­lıevti eske alý keshinde kórip edik. Júr­gizýshi Qarshyǵa Ah­me­dııarov osy konsertke qatysýǵa ózi su­ran­dy dedi. Qarekeń ózine tán sheber­lik­pen Tilestiń ómirinde dombyraǵa jaz­ǵan jalǵyz shyǵarmasyn or­yndap berdi. Sım­fonııalyq kon­sert­tiń ishinde dombyranyń úni er­ekshe estildi. Qazaq óneriniń qara sha­ńyraǵy – Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń sahnasynda otyrǵan áıgili Qarshyǵa Ahme­dııa­rovty biz sońǵy ret kórip, sońǵy ret ónerin tamashalap otyrmyz dep kim oılaǵan. Qarshyǵa Ahmedııarov búgingi kásibı dombyrashylardyń bastaýy boldy. Ejelden kelgen domby­ra­shy­lar sııaqty, tek qana bir dás­túrdi ustanǵan joq. Onyń oryn­da­ýyn­da alǵa umtylǵan batys kúıleri, lırıkaǵa tolǵan shertpe, metro-rıt­­mı­kasy qıyn Mańǵystaý mu­rasy, ıi­rilgen úsh daýysty shyǵys týyn­­dylary – bári de biryńǵaı asqan sheberlikpen shyǵatyn. Bul shy­­ǵys­tan batysqa deıin, tústikten te­­ristikke deıin jınap, basyn qos­qan qazaq dombyrashylyq óneri boldy. Kezinde, biz, jas kom­po­zı­tor­lar, Qarekeńe óte rıza boldyq. Aq­saqaldar tarapynan “bular qazaq mýzykasyn bilmeıdi, kúıdi tús­in­beıdi” degen mensinbeýshilik kóp bolatyn. Osy turǵyda eshkimge alaqtamaı, jaltaqtamaı Qarshyǵa Ahmedııarov úlken konsertterde bizdiń shyǵarmalarymyzdy oryn­daıtyn, ol týyndylar túrlenip, jan­danyp, jalyndap shyǵatyn. Baqul bol, ardaqty Qarshyǵa aǵa, biz sizdi árdaıym umytpaımyz. Balnur QYDYRBEK, Qazaqstan Kompozıtorlar odaǵynyń tóraıymy. О́NERDEGI SERIGIM EDI Aınalaıyn Qarshyǵam-aı! Seniń qazań týraly sýyt habardy estý óte qıyn bolsa da, taǵdyrǵa ne shara! Ajalǵa kim arasha tura alǵan? Seniń ónerdegi ómiriń, ónerdegi bıigiń kóz aldymda ótti. Alǵash “Konservatorııaǵa oqýǵa túskim keledi” dep, menimen aqyldasyp ediń-aý. Seniń dombyra tartysyńdy kórip, meniń ónerdegi serigim bolady dep qýanyp edim sonda. О́nerdegi serigim bolǵan ózińnen aıyrylyp, qaıǵyryp otyrmyn. Sen bar jan-tánińmen qazaqtyń ónerine – kúı álemine berilgen jan ediń. Seniń óneriń, kúıshilik darynyń tamyryn tereńge tartqan úlken áýletten nár alǵan. Kompozıtorlyǵyń, shákirt tárbıeleýdegi ustazdyq ulaǵatyń talantyńnyń bir qyryn tanytyp edi. Endi kelisti kelbetińdi, jarqyn daýysyńdy, sahna tórin dúbirletken kúıshilik ónerińdi saǵynatyn bolamyz. Qazaqtyń keń dalasyn kúı álemine elitken qońyr dombyrańdy kimge qaldyrdyń, baýyrym? Ázıdolla ESQALIEV,  Qazaqstannyń halyq ártisi. ShIRKIN DOMBYRA BÚGIN JYLAIDY Onyń shanaǵyna taǵy qorǵasyn quıylǵandaı, qos ishegi kúrsinip, syńsıdy-aý. Iá, qazaqtyń qara dombyrasy orny tolmas qazaǵa ushyrady. Kúı kóginde qalyqtaǵan Qarshyǵasynan aıyryldy. Men onymen tanysyp, aıyrylmastaı dostasqanyma otyz jyldan asyp ketti. Ondaı izgi inini, kúıshilik kóńildesti, kórgen saıyn tánti qylatyn dúldúldi endi qaıdan tabarmyn. Qapysyz qara jer ony óz qoınyna alyp ketedi, qalaı qylarsyń... Amal joq, qoshtasamyz. Baqul bol, Qarshyǵa! Tek artyń qaıyrly bolǵaı. Jan jaryń Nurbıkeshiń, ul-qyzdaryń – Raýshanyń, Erlanyń men Erbolatyń, nemereleriń aman bolsyn. Seniń asyl beıneńdi, kúı murańdy, dáýlesker sheberligińdi esh umytpaı, ilgeri aparatyn shákirtteriń, qudaıǵa shúkir, barshylyq. Olar seniń amanatyńa berik. Topyraǵyń torqa bolsyn, ol topyraqqa da seniń qudiretti óneriń qasıet bolyp darıtynyna meniń kúmánim joq. Serjan ShÁKIRAT,  konservatorııanyń qurmetti professory. KÚI MEN KÚIShI QUDIRETI Atyraýdan jetken qaraly ha­bar­dan shyǵarmashylyq kúsh-qýaty shyrqaý shyńynda turǵan, ómirge qush­tar uly mýzykant, eli­miz­diń ult­tyq tulǵasy sanalǵan dom­byrashy Qarshyǵa Ahme­dııarovtyń ómirden ozǵanyn bildik. Onyń búkil ǵumyry halyq mýzykasyna, onyń jetistikterin elimizde jáne shetelde nasıhattaýǵa arnaldy. Konservatorııa qabyrǵasynda Qar­shyǵa aǵanyń bıik ónerimen, biregeı ustazdyq darynymen, tul­ǵalyq tańǵajaıyp kúsh-qýatymen rýhtanǵan mýzykanttardyń birneshe urpaǵy ósip shyqty. Onyń tartqan kúılerin tyńdaý degen qandaı baqyt edi! Saýsaqtary qara dombyranyń ishegine tıgende bir­neshe adamnan bastap san myń­daǵan zalǵa deıingi kez kelgen aý­dıtorııa tynshı qalatyn. Onyń ózi de bir sáttiń ishinde qudiretti kúı qanatynda qalyqtap, eren bıik deńgeıge kóterile biletin, tyńdaý­shy­lardy dombyra shanaǵynan tógil­gen sazdan qumardan shyǵa­tyn­daı elite alatyn. Qarshyǵa aǵa oryndaǵan qazaq kúıleri erekshe de tereń fılo­so­fııa­lyq mazmunǵa ıe bolyp, kemel de naqty formada kórinetin, ári shynaıy sheberliktiń jarqyn da jalyndy keıpin tanytatyn. Basqalardyń qolynan kel­meıtin kóp nárse – aıryqsha arqa­la­ný­shylyq, tańǵajaıyp kóre­gen­dik, boıdy bıleıtin sıqyrly kúsh – ol úshin ońaı da tabıǵı bolatyn. Onyń boıyna kúı men kúıshilik qudireti qatar qonǵandyqtan bolar, ol saz ben adamı aqıqatty jetkizý úshin tyńdaýshynyń sezim per­ne­lerinde oınaı biletin. Sońǵy on jyldan astam ýaqyt biz Qarshyǵa aǵany ustaz, mýzykalyq bilimniń qaıratkeri, jastardyń tálimgeri retinde tanyp bildik. Qarshyǵa Ahmedııarov stýdentter úshin asqan bedel, professýra arasynda uly tulǵa bolatyn. Sonymen qatar, ol áriptesterin óziniń orasan shy­ǵar­ma­shylyq ıdeıalarymen qy­zyq­tyryp, jan-jaqty zertteý, kon­sert­tik jáne aǵartýshylyq jumys­tardy belsendi júrgizdi. Osyndaı ómir bolmysynda júrse-daǵy ol joǵary deńgeıdegi tártiptiliktiń, dáldiktiń ónegesin kórsetetin, ózine degen aıryqsha kózqarasty, kóńil bólýdi, dańq pen qurmetti qajet etpesten, bárinen buryn ózine talap qoıa biletin. Biz Qarshyǵa aǵanyń ózin jeńe bilip júretinin túsinetin edik. Biraq ta ol eshqashan óziniń muńly kúıin, qınalǵan shaqtaryn sezdirmeıtin. Biz árdaıym shattyqqa, ómirge qush­tarlyqqa toly aǵany kóretin edik. Tabıǵatynan basqaǵa kómekke kelýge ázir turatyn minezine saı ol óz dostarynyń hal-jaǵdaıyn bilýdi paryzy sanaıtyn. Qýanyshty da qıyn sátterde qastarynan taby­latyn. Onyń jer betindegi ǵumyry da ózi janyndaı jaqsy kóretin jaqyndaryna degen alańdaý­shy­lyq, qamqorlyq jaǵdaıynda úzilip ketti. Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń ákimshiligi men professor-oqytýshy quramy bizdiń kirshiksiz adal árip­tesimiz Qarshyǵa Ahmedııarovtyń otbasy men týǵan-týystaryna qatty qaıǵyryp kóńil aıtady. Jánııa ÁÝBÁKIROVA, QR halyq ártisi, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń rektory. О́NERI DE, О́MIRI DE – О́NEGE Qazaqtyń ardaqty perzent­te­ri­niń biri, daraboz kúıshi Qarshyǵa aǵa Ahmedııarovty maqtan tutyp júrýshi edik. Atyraýda kindik qany tamǵany úshin ǵana emes, árıne. Qazaqtyń asyl murasy – kúıshilik dástúrdi nasıhattaýǵa, damytýǵa si­ńir­gen eńbegi úshin, ónerge jana­shyr­lyǵy, adaldyǵy úshin. Onyń qaıtalanbas óneriniń, ónegege toly ómiriniń jas urpaq úshin taǵylym alarlyq tustary kóp. Qarshyǵa aǵa Atyraýǵa kelýge asyǵatyn. Osy joly da týǵan topyraǵyna, Aty­raýyna asyǵyp kelip edi. Saǵynyp kelip edi. Átteń-aı, sum ajalǵa eshkim de arasha bola almady. Qarshyǵa aǵanyń kúı ónerin damytýdaǵy eren eńbegine talaılar tamsanyp júretin. Qazaqtyń kúıine ǵashyq júrekpen, erekshe bir yntyzarlyqpen qaraıtyn. “Kúı – qazaqtyń kıeli óneri”, dep aıtyp júretinin talaı estigen edik. Kúı ónerin nasıhattaýmen, damytýmen shektelmeı, qazaq kúıleriniń shyǵý tarıhyn tereń zerdelep, zertteýge kóp kóńil bóletin. Ásirese, batyr babamyz Mahambettiń kúılerin izdep taýyp, zerttegen eńbegi kúı óneri tarıhyna qosylǵan ólsheýsiz úles dep bilemiz. Mahambet kúı­leriniń shyǵý tarıhyn zerttep qana qoımaı, olardy notaǵa túsirgen de Qarshyǵa Ahmedııarov bolatyn. Atyraý jurtshylyǵy Qarshy­ǵa­daı talantty erekshe qurmetpen kú­tý­shi edik. Qazaqtyń kúıleri, onyń shyǵý tarıhy jóninde sherter áń­gimesi kóp edi. Jastardy ónerge baý­lýǵa, ónerdi qadir tutýǵa ún­deı­tin. Bar ómirin qazaqtyń óne­rimen ushtastyryp, kúıshilik dás­túr­di búgingi urpaqqa qylaýsyz jet­kizgen aqberen kúıshi, Mem­le­kettik syı­lyqtyń laýreaty Qarshyǵa Ahme­dııarov­tyń jarqyn beınesi jer­les­te­riniń jadynda árdaıym saqtalady. Qosh, ómiri de, óneri de ónegege toly dara tulǵa! Bergeı RYSQALIEV, Atyraý oblysynyń ákimi. QOSh BOL, QOŃYR ÚNIM! Qazaqtyń dombyrasynyń bir ishegi úzilip ketkendeı, dala kúı­ze­lis sherin kúńirene tartýda. Keý­deden kúı-Qarshyǵa ushyp ketti. Taý, dala túgel qara ormandaı taý­syla jabyǵýda. Olar da endi óz­derin dál Qarshyǵadaı súıe jyr­laıtyn, berile beıneleıtin jan­nyń qaıta aınalyp kelmesin sezgendeı teńselýde. Sahnaǵa janary jarqyldap, súı­rik saýsaqtary sáıgúliktiń sha­by­syndaı quıqyljyp Qarshyǵa aǵam shyǵa kelerdeı eleńdeımin. Joq degenge kóńilim ılanbaıdy. Qazany Jaıyqta júrip estidim. Jaıyqtyń jaǵasyn tolqyndar jaıpap jibere jazdady. Onyń keshegi bir kezdegi Nurǵısa aǵa­myz­dyń “Aqqý” kúıin terbele tartqan ásem qalpy kóz aldymnan sy­nap­taı syrǵydy. Kól betiniń kórkemi – kúı aqqýymen endi syrlasyp, qatar júre almaı­ty­nyma qaı­ǵy­lanamyn. Ári ustaz, ári aǵa, ári úzeńgiles dospen 43 jyldan beri aralassaq, bir or­kes­trde taban aýdar­maı 30 jyl birge óner kór­se­tip­piz. Ekeýmiz de Qalı Jan­tileýovten dáris aldyq. Qazaqtyń kúı óneri ómir súrip turǵanda Qar­shy­ǵanyń kúı kúımesi de tozbaıdy, toqtamaıdy dep bilemin. Tuıaqberdi ShÁMELOV, Qurmanǵazy atyndaǵy memlekettik akademııalyq orkestrdiń kórkemdik jetekshisi, Qazaqstannyń halyq ártisi.