Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Sondaı kezde esime typ-tynyq aǵyp jatqan Qabyrǵa ózeniniń jaǵasyndaǵy týǵan aýylym, sonda ótken qyzyqqa toly balalyq shaǵym, áldeqashan «kelmestiń kemesine minip ketken» atalarym men ájelerim túsip, keýdemdi óksik qysady. Keshe ǵana ómirden ótken Rústem dosym kóz aldyma keledi. Aq saǵymnyń arasynan ájemniń aq jaýlyǵy aǵarańdaıdy. Osy sátte júregimdi saǵynysh bılep, áldebir qııal alystarǵa jeteleı jóneledi. Endi múlde uıqy qashyp, amalsyz, kózińdi taldyrý úshin kitap oqýǵa týra keledi. Sol shaqta poezııany, onyń ishinde aýyl týraly jazylǵan óleńderdi oqyǵandy unatamyn. Aýyldy jyrlamaǵan qazaq aqyny joq. Bári de shynaıy sezimmen móldiretip jazdy. Sonda da ózim jıi qaıtalap oqıtyn kórnekti eki aqynnyń jınaǵyn qolyma alyp, saǵynyshymdy basqandaı bolamyn.
Az jazsa da, saz jazatyn aıtýly aqyn Júrsin Ermannyń poezııasynda qyshqyl muńmen órilgen shynaıylyq pen syrshyldyq basym. Oqyrmandy magnıtteı birden tartyp áketedi. «Bizdiń aýyl shalǵaıda, jer túbinde» atty óleńi bir oqyǵannan jadymda jattalyp qaldy. Bizdiń aýyl da shalǵaıda, túkpirde jatyr. Kóliktiń joly kóp túspeıdi. Qalaı sony tap basqan dep oılaısyń. О́leńdi oqyp otyryp, taýsylyp bitpeıtin sekildi kórinetin tirliktiń jalǵandyǵyn, birge júrgen adamdardyń betińe kúlip turyp, syrtyńnan sóz etetin aıarlyǵyn, keıde ókpege qımaıtyn dostarynyń satqyndyǵyn kórip, oıǵa batasyń. Bul týyndyda sizdi de názik sezimge bóleıtin sap-sary saǵynysh, kermek muń bar.
Nanbasańyz, oqyp kórińiz:
«Bizdiń aýyl shalǵaıda, jer túbinde,
Bólek bizdiń aýyldyń derti múlde.
Bir saparǵa shyǵyp em on úshimde,
Endi myna taǵdyrdyń erki kimde?
Aýyl qaldy shalǵaıda, jer túbinde.
Qaırylýǵa qaıran joq,baram uzap,
Joldas boldym jandarǵa janary jat.
Iship júrgen sýymnyń bári kermek,
Jutyp júrgen aýamnyń bári ańyzaq,
Qaırylýǵa qaıran joq, baram uzap.
Uzap baram, qaıteıin, barǵan saıyn,
Qansha jylym bar endi, bar qansha aıym?
Báıterektiń basymyn tamyrynan
Alystaıtyn japyraq jarǵan saıyn...»,
dep aqyn týǵan aýylyna degen saǵynyshyn tereń oı, beıneli tilmen shynaıy jetkizipti.
Qamshynyń sabyndaı qysqa ǵumyrynda qazaq óleńine mol olja salǵan Keńshilik Myrzabekovtiń kez kelgen shyǵarmasy ulttyq naqyshqa baı boıaýlarǵa toly. Ony biz sóz etip otyrǵan óleńinen de baıqaısyz. Bir demmen quıylyp túsken osy týyndyda etnografııa deısiz be, tabıǵat sýreti deısiz be, sóz sazdylyǵy deısiz be bári tógilip tur. О́leńdi oqyp otyrǵanda týǵan aýylyńyzdyń beınesi kóz aldyńyzǵa kelip, qylań jorǵaǵa minip, shalǵynnyń ortasynda saıyn dalanyń saf aýasyn erkin jutsam dep qııalǵa berilesiz.
Endeshe óleń oqıyq:
«Bizdiń aýyl ar jaǵy – kókpeńbek qyr,
Izgi jaýyn sebelep kóktem kep tur.
Qaýlap qyrǵa shashadan kók meldep tur,
Qoryq bolmaı áne bir shalǵyn taban
О́riske ótken kóp malǵa ótkel bop tur.
Tuıaq tımeı bul jerge shyǵýshy edi
Sal bıdaıyq shaıqalyp kókpeńbek kil.
Meniń ákem mazasyz qoryqshy edi,
Oryp bolmaı sol jerdi ketken degbir.
Qylań jorǵa qylpyldap astyndaǵy
Oı men qyrdy oıqastap ótkende bir,
Qoryqshynyń daýysyna kánigi mal
Shashaý shyqpaı qyrdy asyp ketkende bir,
Salt at minip shalǵynnyń ortasynda
Tursań, shirkin, aýasy netken jeńil?!
Bizdiń aýyl ar jaǵy – kókpeńbek qyr,
Izgi jaýyn sebelep kóktem kep tur.
Shańdaq qyrǵa shashadan kók meldep tur,
Qoryq bolmaı áne bir shalǵyn taban
О́riske ótken kóp malǵa ótkel bop tur.
...Qoryq kórgen qunandar kóp kelmeıdi,
Qulyn-taıǵa qaıyrýsyz ókpem kep tur»,
dep jazǵan aıtýly aqynnyń osy óleńin qazaq poezııasynyń bir bıigi dep aıta alamyz.
Biz aýyl jaıynda jazǵan qazaqtyń eki úlken aqynynyń eki týyndysyn alyp, sol týraly qysqasha ǵana oı tolǵadyq. Oılanyp oqyǵan oqyrmanǵa bul eki óleń – bir-birinen bólek, shoqtyǵy bıik dúnıe. Poezııa oqyp júreıik.
