Jalpy, oblys kóleminde 4 mln 376 myń gektardan astam dándi alqap bar. Búginge deıin sonyń 3 mln 312 myń gektary, ıaǵnı 75 paıyzy ǵana jınaldy. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary basqarmasy astyqtyń ortasha túsimi 9,2 sentner dep otyr.
– Kúzgi jıyn-terim naýqanyn Jangeldın aýdany ǵana aıaqtady, qalǵan aýdandarda qaýyrt jumys júrip jatyr. Qyrkúıekte alqapqa mol ylǵal túskenin bilesizder. Qazan aıy da jańbyrmen bastaldy. Osynyń saldarynan jumys qarqyny edáýir báseńdep qaldy, deıdi Basqarma basshysynyń orynbasary Dmıtrıı Evstafev.
Búginde oblysta úlkendi-kishili 318 keptirgish toqtaýsyz jumys istep tur. Bul qurylǵylardyń bári qosylyp saǵatyna 12 jarym myń tonna bıdaı keptirip jatyr. Bıdaı keptirgishterdiń jumysy toqtap qalmaý úshin memleket lıtri 250 teńgeden aspaıtyn 11 myń tonna arzandatylǵan dızel otynyn bólgen.
О́kinishke qaraı, qyrkúıekte tolassyz jaýǵan jańbyr bıylǵy ónimniń sapasyn múlde tómendetip jiberdi. Sala mamandarynyń aıtýynsha, osy naýqanda qambaǵa túsken bıdaıdyń 10-aq paıyzy úshinshi surypqa jaramdy. Bul – jaýyn-shashyn bastalmaı turyp jınalǵan ónim. Al odan keıingi kezeńde alynǵan ónimniń bári tórtinshi, besinshi surypqa jatady.
Sharýalardyń deni aldaǵy kóktem naýqanyna bir túıir tuqym tappaı qalýymyz múmkin deıdi. Alaıda oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary bul máseleniń birtindep sheshim taýyp jatqanyn aıtty. «Oblys sharýashylyqtarynyń qoımasynda byltyrdan artylyp qalǵan 85 myń tonnadaı tuqym bar. Bıyl shamamen 200 myń tonnadaı tuqym daıyndaldy. Sondaı-aq «Azyq-túlik korporasııasynyń» menshigindegi azyqtyq bıdaı qorynan 304 myń tonna tuqymdyqqa alynady. Kelesi jylǵy kóktem naýqanyna osynyń bári jetip qalýǵa tıis», deıdi Dmıtrıı Evstafev.
Bıylǵy naýqannyń aýyrtpalyǵyn dıqannan asyp eshkim dál ashyp aıtyp bere almaıdy. Osyndaı oımen birneshe sharýashylyqqa habarlasyp kórgenbiz. Qamysty aýdanynda egin egip, un shyǵaratyn iri sharýashylyqty basqaryp otyrǵan Qaırat О́tepov bıyl 17 myń gektar alqapqa bıdaı ekken. Sonyń on myńyn jınap úlgeripti. Qalǵan jeti myńdy oryp alýǵa kúzdiń qara jańbyry mursat bermeı turǵan kórinedi.
– Keshe ǵana jańbyr jaýdy. Jumys toqtap tur. О́nim sapasy óte tómen. Byltyr negizinen úshinshi surypty bıdaı alyp edik, bıylǵy ónim – kileń 4-suryp pen 5-suryp. Mundaı sapasyz bıdaı tuqymǵa jaramaıdy. Osy másele úlken qıyndyq týdyraıyn dep tur. Alyp jatqan ónimniń kóbi mal azyǵyna ǵana jaraıdy. Qazir bıdaıdyń tonnasy – 55-60 myń teńge. Mundaı baǵamen eńbek ótelmek túgili, ónimniń ózindik quny da aqtalmaıdy. Qolda bar shaǵyn bıdaı keptirgishimiz kúni-túni toqtaýsyz jumys istep tur. Sonda da úlgerte almaı jatyrmyz. 25 tonnany úsh saǵatta áreń keptiredi. Áýpirimdep júrip táýligine 75-80 tonna bıdaı keptirip alyp jatyrmyz, dedi sharýashylyq basshysy.
Qazir qyrkúıektegi tolassyz jańbyrdyń saldarynan ónip ketken dánniń kóbi qaýyzynan ajyrap jel shaıqaǵan saıyn saýdyrap jerge túsip jatyr. Mysaly, Naýyrzym aýdanyna qarasty О́leńdi aýylyndaǵy sharýa qojalyǵynyń basshysy Dmıtrıı Isaev tamyzda bir gektardan 22 sentner bıdaı alamyn dep boljaǵan eken. Biraq ónim kólemi bir aıdyń ishinde 8 sentnerge deıin túsip ketken.
– Naýqandy aıaqtap qaldyq. Bıyl mezgilsiz jaýǵan uzaq jańbyrdan soń, dánniń kóbi jerge túsip qaldy. Nátıjesinde, shyǵynymyz boljamdy tabys kóleminen úsh ese asyp ketti. Qazir qalada bıdaıdy tonnasyna 45 myń teńgeden qabyldap jatyr. Oǵan jol shyǵynyn qossaq, baǵa 35 myń teńgege túsedi. Qazir 1 mln tonna bıdaı ótkizsem, qolyma 35 mln teńge tıedi. Al shyǵynymyz 95 mln teńgeniń ústine shyǵyp ketti. Anyǵy, dál qazir bıdaı satý tıimsiz bolyp tur. Sondyqtan qyrmandaǵy sý bıdaı qyzyp ketpes úshin kún saıyn ary-beri aýdaryp jatyrmyz, deıdi sharýa.
Dmıtrıı sekildi shaǵyn sharýalardyń bıdaı keptiretin qurylǵy satyp alatyn múmkindigi joq. Búgingideı qysyltaıań shaqta buıyrtqan azyn-aýlaq bıdaıyn shiritip alyp, múlde taqyrǵa otyryp qalmaýy úshin dıqan qoldan keptirgish jasap alýdy josparlap otyr. «Nobaıyn syzyp, keptirgishtiń kerek-jaraqtaryn satyp alyp qoıdym. Qyrman basyna aparyp, amaldap, ózimshe qurastyryp kóremin. Bir iske qosyp alsaq, ári qaraı jumys istep ketedi degen úmitim bar», deıdi Dmıtrıı.
Qymbat turatyn astyq keptirgish qurylǵyny byltyrdan qalǵan ájeptáýir qory bar keıbir iri sharýashylyqtar ǵana satyp alyp jatyr. Máselen, bıyl kóktemde 27 myń gektar alqapqa tuqym sepken «Lvovskıı kolos» seriktestiginiń basshysy Andreı Dvýrechınskıı jańa satyp alǵan keptirgishiniń osydan 2-3 kún buryn ǵana iske qosylǵanyn aıtady.
– Qurylǵynyń qýaty saǵatyna 400 tonna bıdaı keptirýge jetedi. Biraq qazir shamamen 250 tonnadan keptirip jatyrmyz. О́ıtkeni shylqyǵan sý bıdaı ońaılyqpen kebe qoımaıdy. Jańbyrdyń saldarynan sońǵy 3-4 kún boıy jumys toqtap qaldy. Jalpy, gektaryna 8-9 sentnerden ónim túsip bastady. Biraq eki kúnnen beri jeldiń ekpini kúsheıip, dán saýdyrap túsip jatyr. Endi gektaryna 8-9 emes, 6 sentnerden alsaq ta jaman emes. Qysqasy, aýa raıynyń qolaısyzdyǵy qyrýar shyǵyn ákeldi. Úshinshi surypty bıdaı joqqa tán, qazir kileń 4, 5-suryp jınap jatyrmyz. Ony satý qazir múmkin bolmaı tur. Astyq saýdasy toqtap qaldy. Elevatorlar da toqtap tur, kúnine 200-300 tonna qabyldaıdy da, jabylyp qalady. Sondyqtan elevatorǵa bıdaı ótkizý múmkin emes. 5-surypty bıdaı mal azyǵy retinde qabyldanyp jatyr, tonnasyna 45-50 myń teńge beredi. Mysaly, biz óz ónimimizdi keptirip, elevatorǵa jetkizgenshe, ár tonnadan 15 myń teńge joǵaltamyz. Osy shyǵyndy eseptegende, bıdaıdyń bir tonnasy 30 myńnan baǵalanyp otyr. 2019 jyldan 2022 jylǵa deıin úsh jyl qatarynan qurǵaqshylyq bolyp, gektaryna 2-3 sentnerden ǵana ónim alyp keldik. Biraq ol jyldary bıdaı baǵasy joǵary bolǵandyqtan, áýpirimdep bolsa da kelesi kóktemge iligip keldik. Bıyl jaǵdaıymyz tipti tómendep ketti, deıdi Andreı Dvýrechınskıı.
О́ńir sharýashylyqtary keıingi eki jyldan beri tuqym jańartýǵa, tehnıka satyp alýǵa memleket bólgen sýbsıdııany da ala almaı otyr. Eń bolmasa, osy demeý qarjy qolymyzǵa tıse, mynadaı qysyltaıań shaqta bir jyrtyǵymyzdy jamaýǵa sep bolyp qalar ma edi deıdi óniminiń jartysy jelge ushqan dıqandar.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary basqarmasynyń málimetinshe, kún raıy qolaıly bolyp turǵan jaǵdaıda, alqaptaǵy dándi daqyldy jınaý naýqany qazannyń 15-20-yna deıin aıaqtalyp qalýǵa tıis.
Qostanaı oblysy
