Qoı ósirýde kóshbasshy eldiń biri – Qytaı. Alaıda olar áli kúnge ishki naryǵyn tolyq qamtı almaı keledi jáne ımportqa táýeldi elderdiń aldyńǵy qatarynda. Parsy elderi Qazaqstannan qoı etin qymbatqa alýǵa daıyn. Tek jyl on eki aı jetkizip turý kerek. Ishki naryqtaǵy suranys ta barshylyq. Sondyqtan elimizde qoı sharýashylyǵyn damytýdyń mańyzy zor. Úkimet bul maqsatta «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasyna Qoı sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamasyn ázirleýdi tapsyrǵan edi.
«Osy maqsatta ulttyq palata qoı sharýashylyǵynyń mamandary, qoǵamdyq birlestikteri jáne sharýashylyq basshylary, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi jáne veterınarııa komıtetiniń ókilderin tartyp, jumys tobyn qurdy. Qazaqstanda orta eseppen 90-100 mln qoı ustaýǵa múmkindik bar. Alaıda kedergi kóp. Sýbsıdııa az, qoı ósirýge nesıe alýǵa qarjy quraldary joq, sondaı-aq mal urlyǵy da azaıar emes», deıdi «Atameken» UKP basqarma tóraǵasynyń orynbasary Erbol Eseneev.
Qazir ulttyq palata sarapshylary 2024-2029 jyldarǵa arnalǵan qoı sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamasyn daıyndap jatyr. Mamandardyń sózinshe, qujatty Strategııalyq josparlaý jáne reformalar agenttiginiń Qazaqstanda agroónerkásip keshenin (AО́K) damytýdyń 2024-2029 jyldarǵa arnalǵan josparyna engizýge bolady. Sebebi sarapshylardyń jıynda talqylaýǵa usynǵan jospary soǵan sáıkes jasalǵan. Ulttyq palata AО́K jáne tamaq ónerkásibi departamentiniń dırektory Erken Naýryzbekovtyń sózinshe, byltyr Qazaqstanda 21,3 mln qoı bolǵan.
«Qoı sany kóbeıip jatyr. Dınamıka bar, kezeń-kezeńmen jalǵasyp keledi. Degenmen memlekettiń qoı sharýashylyǵyn damytý saıasatyn jaqsartý kerek. Sonda dınamıka qarqyny ulǵaıady. Qytaı, Birikken Arab Ámirlikteri, jalpy parsy shyǵanaǵynyń ımportqa táýeldiligi joǵary. Arab Ámirlikteri jyl saıyn shamamen 55 myń tonna ımporttaıdy. Elimiz úshin bul – taptyrmas naryq. Ol jaqqa Aýstralııa da eksporttaıdy. Qazaqstan jyl saıyn myń tonnaǵa jýyq satady. Bul elde eksport ulǵaıyp keledi, biraq muny odan da kóbirek etip arttyrýǵa bolady», deıdi palata ókili.
Qazirgi ýaqytta Arqalyqta qanatqaqty joba retinde qoı sharýashylyǵyn damytý qolǵa alynǵan. Bul óńirde qoımen aınalysatyn 4 bıznes sýbekti, 73-ke jýyq iri sýbekti bar. Sharýalar qoı sanyn arttyrý úshin ótinim berip qoıǵan.
«Nege Arqalyq qoı ósirýge qolaıly qala retinde tańdaldy degenge kelsek, qalanyń syrtynda 1,5 mln gektar jer bar. Onyń 1,1 mln gektary – jaıylym, budan bólek, shóp ósiretin jer bar. Jalpy, tarıhqa qarasaq ta, Torǵaıda qoı ósirilgen jáne tabıǵaty ejelden qolaıly. 1992 jylǵa deıin bul óńirde qoı sharýashylyǵy jaqsy damyǵan. Arqalyqta qoı sharýashylyǵyn áleýmettik-kásipkerlik korporasııalar arqyly damytý jolyn usyndyq. Sharýalarǵa taýar nemese aqshalaı nesıe usyný kerek. Sodan keıin qoı júnin qabyldaý oryndaryn ashý, tasymaldy retteý qajet. Bunyń bári baǵdarlamaǵa engiziledi», deıdi sarapshy.
«Atameken» UKP Qurylys jáne jer qatynastary departamenti dırektorynyń orynbasary Ernur Ábjan baǵdarlamaǵa jerge qatysty engiziletin usynystardy atady.
«Ár jerdiń óz ónimdiligi bar. Búginde tek jerdi paıdalanyp jatyr ne paıdalanbaı jatyr dep esepteıdi. Al rasıonaldy túrde paıdalanyp jatyr ma, joq pa – ony eshkim qarap jatqan joq. Sondyqtan osy qoı sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamasynyń aıasynda jerdi kimge jáne qalaı úılestiremiz degendi qozǵadyq. Qazirgi qaǵıdalarǵa qatysty shaǵym kóp. Sony eskere otyryp, osy qaǵıdalardy qaıta qarap, jerdi tıimdi paıdalanyp otyrǵandarǵa berýdi usyndyq. Ekinshi másele, memleket jerdiń sapasyn tekserýi kerek. Iаǵnı qoı baǵamyn degen sharýaǵa talap qoıyp, jer tabýǵa bolady. Sondaı-aq monıtorıng júrgizý de mańyzdy. Jerge qatysty osy jáne basqa jumystar usynylady», dedi E.Ábjan.
«Qylshyq júndi ónimdilik baǵytyndaǵy qoılar» respýblıkalyq palatasynyń atqarýshy dırektory Qaıyrly Omashev baǵdarlamaǵa atsalysýǵa daıynbyz deıdi.
«Jaıylymnyń 70 paıyzy shól jáne shóleıt jer eken. Ol jer – tek geografııalyq erekshelikterine baılanysty qoı men jylqynyń jaıylymdyq jeri. Sol alqap osy sharýashylyqtardy damytýǵa úlken múmkindik beredi. Taǵy bir másele, biz baıaǵy ata-babamyz baqqan ádispen baǵyp kelemiz. Qazir jańa tehnologııalar barshylyq. Alaıda solardy engizý úshin de memleket kómegi qajet. Degredasııaǵa ushyrap jatqan jerlerdi anyqtaý da kezek kúttirmes másele», deıdi ol.
