Qasıetti Mekkede aldaǵy qajylyq máselesin talqylaý úshin Qazaqstan musylmandarynyń dinı basqarmasy men Orta Azııa múftıler keńesiniń tóraǵasy, Bas múftı, sheıh Ábsattar qajy Derbisáli haziret bastaǵan quramynda QR Mádenıet mınıstrligi Din isteri komıteti tóraǵasynyń orynbasary Janbolat Muhametqalıev, QMDB-nyń qajylyq bóliminiń meńgerýshisi Erkebulan Qaraqulov bar delegasııa Saýd Arabııasy Koroldiginde Qajylyq mınıstri doktor Abd as-Salam ál-Farısıdiń arnaıy shaqyrýymen bolyp qaıtty.
Sapar Uly Jeńis kúnine tus kelgendikten Dinbasy áýeli qasıetti Mekkede, múbarak Qaǵbada elimizdiń táýelsizdigi men azattyǵy jolynda qurban bolǵan sheıitterge quran baǵyshtady. Sondaı-aq el tynyshtyǵy men yntymaǵy úshin duǵa jasady. Elin, jerin qorǵap elge aman-esen oralǵan baýyrlarymyzǵa Alla taǵaladan uzaq ǵumyr tiledi: “Jaryq kúnderińizdi Jaratýshy Iemiz kóbeıtsin, yrystaryńyzdy molaıtsyn, Otanymyzǵa jar bolsyn. Aman bolyńyzdar. О́sirip otyrǵan ul-qyzdaryńyz, nemere-shóberelerińizge Qazaqstanyna, halqyna aıanbaı qyzmet etýdi Alla taǵala násip etsin”. Mundaı shara Saýdııada tuńǵysh ret uıymdastyryldy.
Bas múftı bastaǵan delegasııany Qajylyq mınıstriniń birinshi orynbasary, qajylyq máselesine tikeleı jaýapty Hatam bın Hasan al-Qadı qabyldady. Bas múftı Saýd eline Qazaqstan musylmandarynyń sálemin jetkizdi. Al Qajylyq mınıstrliginiń basshylyǵy Bas múftıge eki el arasynda qalyptasqan dástúrli saıası, mádenı, rýhanı dostyqpen qatar, qajylyq máselelerine de ózderiniń úlken mán beretinin jáne Qazaqstan tarapynyń aldyn ala júrgizgen daıyndyq jumystarynyń nátıjesinde Qazaqstan qajylarynyń jyl saıyn uıymdasqan túrde kelip, qaıtyp júrgenin atap ótti. О́tken jyly Qazaqstannan kelgen qajylardyń óz paryzdaryn ótep, aman-esen elderine oralǵanyn, bul úshin Saýd Arabııasynyń tıisti mınıstrlikteri men jaýapty kisileri de kúsh jumsap otyrǵanyna toqtaldy.
Delegasııany Jıdda qalasynda Qajylyq mınıstrligine qarasty “Birlesken ókilder keńsesi” bastyǵynyń josparlaý jónindegi orynbasary Farýh Iаhıa Buharı de qabyldady. Kezdesýde elimiz qajylaryn bıyl da kútip alyp, barynsha joǵary deńgeıde qyzmet kórsetý joldary talqylandy. Saýd jaǵy qajylyq máselelerimen aınalysatyn qazaqstandyq arnaıy mıssııasynyń bolýy kerek ekendigin, onyń Jıdda, Mekke men Medına qalalaryna qajylyq maýsymy bastalmaı turyp, erterek kelý kerektigin eskertti.
Mıssııa – qazaqstandyq qajylarǵa Jıdda, Mekke, Medınada praktıkalyq kómek kórsetý úshin qurylatyn top. Oǵan Mádenıet mınıstrligi Din isteri komıteti basshylyǵy men QMDB ókili, Saýd Arabııasyndaǵy Qazaqstan elshiliginiń konsýly, dinı qyzmetkerler, dárigerler jáne jýrnalıster kiredi. Mıssııanyń mindeti Qazaq eli qajylaryna der kezinde tıisti kómek kórsetýi.
Suhbat barysynda Farýh Iаhıa Buharı myrza ár qajynyń jeke kartochkasynyń bolýyna kóńil aýdardy. Ony ár fırma óz qajylaryna qujat retinde berýi tıis. Onda tómendegi derekter kórsetilýi kerek: 1) qajynyń aty-jóni; 2) tólqujat nómiri; 3) azamattyǵy.
Bas múftı Saýdııa Qajylyq mınıstrligine Qazaqstan azamattaryna kórsetip kele jatqan iltıpaty men dostyq kómegi, qamqorlyǵy úshin alǵys aıtty. Qazaqstan musylmandary Saýd eliniń qajylyq jeńil ótýine mán berip jáne tıisti dárejede qolǵabys etip otyrǵanyn baǵalaıtynyn málimdedi.
Saýdtyqtar bıylǵy qajylyqty da Qazaqstan azamattary avtobýspen emes, dástúrdegideı, Almaty-Jıdda-Almaty baǵytymen tek ushaqpen kelip, ketýdi usyndy. Bul qajylardyń qaýipsizdigi úshin de tıimdi ekenin qaperge saldy.
Bas múftı bul pikirdi qostaı otyryp, bıyl Qazaqstanda qajylyq máselesimen aınalysýǵa jıyrmadan astam fırma tilek bildirip otyrǵanyn habarlady. Saýdtyqtar Almatydan tikeleı Jıddaǵa nemese Medınaǵa kelýdi josparlap otyrǵan fırmalardyń ol týraly Saýd jaǵyna kún ilgeri habarlaýyn, Mekke men Medınada fırmalardyń qajylar úshin jatatyn oryndardy tıisti osy iske jaýapty Saýd mekemelerimen kelise otyryp jaldaýyn, kezdeısoq kisilermen qatynas jasamaýdy eskertti. Sonymen qatar birneshe máselelerge de toqtalyp ótti. Atap aıtqanda:
1) Qajylardyń jamaratqa (shaıtanǵa tas laqtyratyn jer) ýaqtyly barýy;
2) Ifada taýaby (taýap – arab tilinde bir nárseni aınalýdy bildiredi. Al sharıǵı maǵynasy – qasıetti Qaǵbany jeti ret ǵıbadat nıetimen aınalý. Ol – qajylar Arafattan qaıtqannan keıin jasalady. Taýap – qajylyqtyń úsh paryzynyń biri) ýaqtyly jasalýy jáne oǵan barǵanda qajylardyń ózderimen artyq zat almaýlary. О́ıtkeni, onyń qosymsha qıyndyq týǵyzýy múmkin.
3) Qonaqúı (Mekke ıakı Medınada bolsyn) týraly qujattyń bolýy;
4) Qazaqstandyq fırmalar tizimin Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń Saýd jaǵyna kún ilgeri jiberýi;
5) Fırmalardyń shatyr (Mınada qajylar turatyn arnaıy shatyrlar) oryndaryn erterek tańdap alýy;
6) Qajylyq mıssııasy quramynda kelgen qazaqstandyq dárigerlerdi Saýdııanyń Densaýlyq saqtaý mınıstrligine, al jýrnalısterdi Aqparat mınıstrligine aldyn ala erterek tirkeý;
7) Fırmalardyń áýejol dálizderin kún ilgeri alyp qoıýy. Osy iske jaýapty kisilerdiń Qazaqstan qajylarynyń ushaqtary keletin merzimin kún ilgeri anyqtap, Saýd jaǵymen úılestirip otyrýy.
Saýd Arabııasy bıyl Qazaqstanǵa 4000 qajyǵa kvota bóldi, biraq, eger Qazaqstannan úmitkerler odan asyp jatsa, qosymsha taǵy da kvota bólinetindigin málimdedi. Kvota tegin oryndar emes. Qazaqstan tarapy óz kezeginde qajylardyń 60 paıyzy Medına qalasyna, 40 paıyzy Jıdda qalasyna keletindigin aıtty.
Mekkede Bas múftı bastaǵan elimiz delegasııasyn Túrkııa, Eýropa, Amerıka jáne Aýstralııa musylmandary departamentiniń bastyǵy Abd ál-Azız bın Omar Ála ad-Dın de qabyldady. Munda departament basshylyǵy ótken jyly Qazaqstannyń birneshe týrıstik fırmalary alyp kelgen qajylardyń ózderi turǵan shatyrlardy syzyp, túrli jazýlar jazǵanyn, muny Koroldiktiń tártip buzý dep esepteıtinin jáne buǵan tıisti fırmalar aıyppul tóleý kerek ekendigin málimdedi. Sondaı-aq “Robınzon”, “Asyl maqsat” jáne “Er-Sı týr ı Ko” fırmalaryna bıyl vıza berilmeıtinin habarlady. Munyń sebebin bylaı dep túsindirdi:
1) “Robınzon” fırmasy mejeli ýaqytta qaıtpaı, qajylary birneshe kúnge qalyp qoıǵan.
2) “Asyl maqsat” alǵan kvotasyn (260) toltyra almaı, 63 qajy kem alyp barǵan.
3) “Er-Sı týr ı Ko” da alǵan kvotasyn (150) oryndaı almaı, 24 qajy kem aparǵan. Atalǵan fırmalar Saýd jaǵyna tipti túsinikteme de bermegen. Kvota oryndalmaýy Saýdııa jaǵyn shyǵynǵa batyrǵan. Atalǵan máselelerge tikeleı osy fırmalar kináli dep esepteıtinderin aıtty. Sol sebepti ár fırma Dinı basqarmadan kvota suraǵan kezde óz múmkinshilikterin muqııat eskerýi kerek edi dedi.
Mekkede sondaı-aq Bas kólik assosıasııasynyń bastyǵy Mýhammad Zakarııa bın Hasan Jaýharjı myrzamen de suhbat ótti. Onda Qazaqstan negizinen qajylaryn Mına, Arafat, Muzdalıfa, Jıdda-Mekke-Medına-Mekke-Jıdda, Medına-Mekke-Medına baǵytynda tasymaldaý máselesi talqylandy. Sonymen qatar eki tarap ta bul salada tıisinshe qyzmet kórsetilip kele jatqandyǵyn atap kórsetti.
Medınada Qajylyq mınıstrliginiń Qajylyq departamentiniń bastyǵy Iýsýf bın Ahmad Haýýala myrza bastaǵan departament qyzmetkerlerimen kelissózder boldy. Onyń barysynda Bas múftı bıyl qajylarǵa bólingen kvotanyń sany 4000, qajylyqpen aınalysýǵa jıyrmadan astam fırmalar nıet bildirip otyrǵanyn, Qazaqstan qajylarynyń dástúrdegideı qajylyqqa Almaty-Jıdda-Almaty jáne Almaty-Medına-Almaty baǵytymen tek qana ushaqpen kelip, ketetinin taǵy da eske saldy.
Saýdııa jaǵy Qazaqstan fırmalarynyń Medınada qonaqúı jaldaǵannan keıin ol jaıly óz departamentterine aldyn ala málimet berýin jáne Medınadan qajylyq úshin Mekke qalasyna attanatyn eń sońǵy kún zýlhıjja aıynyń 5 juldyzy, ıaǵnı qarashanyń 11-i jáne Mekkeden Medına qalasyna attaný zýlhıjja aıynyń 14 juldyzy, ıaǵnı qarashanyń 20-nan bastalatynyn eskertti. Sonymen qatar Qazaqstan mıssııasy tıisti shaharlarda turatyn meken-jaıdyń kúni buryn tańdalyp, mıssııaǵa jedel járdem, telefon, faks, elektrondy poshta alyp, mıssııa ornalasqan ǵımarat aldyna Qazaqstan týynyń ilýli turý qajettigin qaperge saldy.
Buǵan qosa birqatar ózge de máseleler talqylandy. Saýd Arabııasy Koroldiginen fırmalar bastaǵan qajylardyń attaný merzimin naqty bekitý, áýejaıda, departamentte, t.b. tıisti jerlerde qajylyq mıssııasy ókilderiniń der kezinde bolýlary, Qazaqstan qajylyq mıssııasynyń baılanys telefondaryn Medına qalasyndaǵy qajylyq departamentine berý, Qazaqstan qajylaryn ákeletin jáne áketetin ushaq reısteriniń kestege saı bolýy sııaqty jáıtter egjeı-tegjeıli talqylandy.
Saýdııa jaǵy Qazaqstan qajylarynyń shekten tys zámzám sýyn ala bermeýin, budan bir jyl buryn zámzám sýyn qajylardyń kóp alýyna baılanysty ushaqtyń áreń kóterilgenin eskertti. Saýdııa jaǵy Qazaqstan musylmandary basshylyǵyna qajylyqty jyl saıyn joǵary deńgeıde uıymdastyryp júrgenin ataı otyryp, bıyl da bıikten kórinedi degen senim bildirdi.
Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń baspasóz qyzmeti.
Bas múftı bastaǵan delegasııany Qajylyq mınıstriniń birinshi orynbasary, qajylyq máselesine tikeleı jaýapty Hatam bın Hasan al-Qadı qabyldady. Bas múftı Saýd eline Qazaqstan musylmandarynyń sálemin jetkizdi. Al Qajylyq mınıstrliginiń basshylyǵy Bas múftıge eki el arasynda qalyptasqan dástúrli saıası, mádenı, rýhanı dostyqpen qatar, qajylyq máselelerine de ózderiniń úlken mán beretinin jáne Qazaqstan tarapynyń aldyn ala júrgizgen daıyndyq jumystarynyń nátıjesinde Qazaqstan qajylarynyń jyl saıyn uıymdasqan túrde kelip, qaıtyp júrgenin atap ótti. О́tken jyly Qazaqstannan kelgen qajylardyń óz paryzdaryn ótep, aman-esen elderine oralǵanyn, bul úshin Saýd Arabııasynyń tıisti mınıstrlikteri men jaýapty kisileri de kúsh jumsap otyrǵanyna toqtaldy.
Delegasııany Jıdda qalasynda Qajylyq mınıstrligine qarasty “Birlesken ókilder keńsesi” bastyǵynyń josparlaý jónindegi orynbasary Farýh Iаhıa Buharı de qabyldady. Kezdesýde elimiz qajylaryn bıyl da kútip alyp, barynsha joǵary deńgeıde qyzmet kórsetý joldary talqylandy. Saýd jaǵy qajylyq máselelerimen aınalysatyn qazaqstandyq arnaıy mıssııasynyń bolýy kerek ekendigin, onyń Jıdda, Mekke men Medına qalalaryna qajylyq maýsymy bastalmaı turyp, erterek kelý kerektigin eskertti.
Mıssııa – qazaqstandyq qajylarǵa Jıdda, Mekke, Medınada praktıkalyq kómek kórsetý úshin qurylatyn top. Oǵan Mádenıet mınıstrligi Din isteri komıteti basshylyǵy men QMDB ókili, Saýd Arabııasyndaǵy Qazaqstan elshiliginiń konsýly, dinı qyzmetkerler, dárigerler jáne jýrnalıster kiredi. Mıssııanyń mindeti Qazaq eli qajylaryna der kezinde tıisti kómek kórsetýi.
Suhbat barysynda Farýh Iаhıa Buharı myrza ár qajynyń jeke kartochkasynyń bolýyna kóńil aýdardy. Ony ár fırma óz qajylaryna qujat retinde berýi tıis. Onda tómendegi derekter kórsetilýi kerek: 1) qajynyń aty-jóni; 2) tólqujat nómiri; 3) azamattyǵy.
Bas múftı Saýdııa Qajylyq mınıstrligine Qazaqstan azamattaryna kórsetip kele jatqan iltıpaty men dostyq kómegi, qamqorlyǵy úshin alǵys aıtty. Qazaqstan musylmandary Saýd eliniń qajylyq jeńil ótýine mán berip jáne tıisti dárejede qolǵabys etip otyrǵanyn baǵalaıtynyn málimdedi.
Saýdtyqtar bıylǵy qajylyqty da Qazaqstan azamattary avtobýspen emes, dástúrdegideı, Almaty-Jıdda-Almaty baǵytymen tek ushaqpen kelip, ketýdi usyndy. Bul qajylardyń qaýipsizdigi úshin de tıimdi ekenin qaperge saldy.
Bas múftı bul pikirdi qostaı otyryp, bıyl Qazaqstanda qajylyq máselesimen aınalysýǵa jıyrmadan astam fırma tilek bildirip otyrǵanyn habarlady. Saýdtyqtar Almatydan tikeleı Jıddaǵa nemese Medınaǵa kelýdi josparlap otyrǵan fırmalardyń ol týraly Saýd jaǵyna kún ilgeri habarlaýyn, Mekke men Medınada fırmalardyń qajylar úshin jatatyn oryndardy tıisti osy iske jaýapty Saýd mekemelerimen kelise otyryp jaldaýyn, kezdeısoq kisilermen qatynas jasamaýdy eskertti. Sonymen qatar birneshe máselelerge de toqtalyp ótti. Atap aıtqanda:
1) Qajylardyń jamaratqa (shaıtanǵa tas laqtyratyn jer) ýaqtyly barýy;
2) Ifada taýaby (taýap – arab tilinde bir nárseni aınalýdy bildiredi. Al sharıǵı maǵynasy – qasıetti Qaǵbany jeti ret ǵıbadat nıetimen aınalý. Ol – qajylar Arafattan qaıtqannan keıin jasalady. Taýap – qajylyqtyń úsh paryzynyń biri) ýaqtyly jasalýy jáne oǵan barǵanda qajylardyń ózderimen artyq zat almaýlary. О́ıtkeni, onyń qosymsha qıyndyq týǵyzýy múmkin.
3) Qonaqúı (Mekke ıakı Medınada bolsyn) týraly qujattyń bolýy;
4) Qazaqstandyq fırmalar tizimin Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń Saýd jaǵyna kún ilgeri jiberýi;
5) Fırmalardyń shatyr (Mınada qajylar turatyn arnaıy shatyrlar) oryndaryn erterek tańdap alýy;
6) Qajylyq mıssııasy quramynda kelgen qazaqstandyq dárigerlerdi Saýdııanyń Densaýlyq saqtaý mınıstrligine, al jýrnalısterdi Aqparat mınıstrligine aldyn ala erterek tirkeý;
7) Fırmalardyń áýejol dálizderin kún ilgeri alyp qoıýy. Osy iske jaýapty kisilerdiń Qazaqstan qajylarynyń ushaqtary keletin merzimin kún ilgeri anyqtap, Saýd jaǵymen úılestirip otyrýy.
Saýd Arabııasy bıyl Qazaqstanǵa 4000 qajyǵa kvota bóldi, biraq, eger Qazaqstannan úmitkerler odan asyp jatsa, qosymsha taǵy da kvota bólinetindigin málimdedi. Kvota tegin oryndar emes. Qazaqstan tarapy óz kezeginde qajylardyń 60 paıyzy Medına qalasyna, 40 paıyzy Jıdda qalasyna keletindigin aıtty.
Mekkede Bas múftı bastaǵan elimiz delegasııasyn Túrkııa, Eýropa, Amerıka jáne Aýstralııa musylmandary departamentiniń bastyǵy Abd ál-Azız bın Omar Ála ad-Dın de qabyldady. Munda departament basshylyǵy ótken jyly Qazaqstannyń birneshe týrıstik fırmalary alyp kelgen qajylardyń ózderi turǵan shatyrlardy syzyp, túrli jazýlar jazǵanyn, muny Koroldiktiń tártip buzý dep esepteıtinin jáne buǵan tıisti fırmalar aıyppul tóleý kerek ekendigin málimdedi. Sondaı-aq “Robınzon”, “Asyl maqsat” jáne “Er-Sı týr ı Ko” fırmalaryna bıyl vıza berilmeıtinin habarlady. Munyń sebebin bylaı dep túsindirdi:
1) “Robınzon” fırmasy mejeli ýaqytta qaıtpaı, qajylary birneshe kúnge qalyp qoıǵan.
2) “Asyl maqsat” alǵan kvotasyn (260) toltyra almaı, 63 qajy kem alyp barǵan.
3) “Er-Sı týr ı Ko” da alǵan kvotasyn (150) oryndaı almaı, 24 qajy kem aparǵan. Atalǵan fırmalar Saýd jaǵyna tipti túsinikteme de bermegen. Kvota oryndalmaýy Saýdııa jaǵyn shyǵynǵa batyrǵan. Atalǵan máselelerge tikeleı osy fırmalar kináli dep esepteıtinderin aıtty. Sol sebepti ár fırma Dinı basqarmadan kvota suraǵan kezde óz múmkinshilikterin muqııat eskerýi kerek edi dedi.
Mekkede sondaı-aq Bas kólik assosıasııasynyń bastyǵy Mýhammad Zakarııa bın Hasan Jaýharjı myrzamen de suhbat ótti. Onda Qazaqstan negizinen qajylaryn Mına, Arafat, Muzdalıfa, Jıdda-Mekke-Medına-Mekke-Jıdda, Medına-Mekke-Medına baǵytynda tasymaldaý máselesi talqylandy. Sonymen qatar eki tarap ta bul salada tıisinshe qyzmet kórsetilip kele jatqandyǵyn atap kórsetti.
Medınada Qajylyq mınıstrliginiń Qajylyq departamentiniń bastyǵy Iýsýf bın Ahmad Haýýala myrza bastaǵan departament qyzmetkerlerimen kelissózder boldy. Onyń barysynda Bas múftı bıyl qajylarǵa bólingen kvotanyń sany 4000, qajylyqpen aınalysýǵa jıyrmadan astam fırmalar nıet bildirip otyrǵanyn, Qazaqstan qajylarynyń dástúrdegideı qajylyqqa Almaty-Jıdda-Almaty jáne Almaty-Medına-Almaty baǵytymen tek qana ushaqpen kelip, ketetinin taǵy da eske saldy.
Saýdııa jaǵy Qazaqstan fırmalarynyń Medınada qonaqúı jaldaǵannan keıin ol jaıly óz departamentterine aldyn ala málimet berýin jáne Medınadan qajylyq úshin Mekke qalasyna attanatyn eń sońǵy kún zýlhıjja aıynyń 5 juldyzy, ıaǵnı qarashanyń 11-i jáne Mekkeden Medına qalasyna attaný zýlhıjja aıynyń 14 juldyzy, ıaǵnı qarashanyń 20-nan bastalatynyn eskertti. Sonymen qatar Qazaqstan mıssııasy tıisti shaharlarda turatyn meken-jaıdyń kúni buryn tańdalyp, mıssııaǵa jedel járdem, telefon, faks, elektrondy poshta alyp, mıssııa ornalasqan ǵımarat aldyna Qazaqstan týynyń ilýli turý qajettigin qaperge saldy.
Buǵan qosa birqatar ózge de máseleler talqylandy. Saýd Arabııasy Koroldiginen fırmalar bastaǵan qajylardyń attaný merzimin naqty bekitý, áýejaıda, departamentte, t.b. tıisti jerlerde qajylyq mıssııasy ókilderiniń der kezinde bolýlary, Qazaqstan qajylyq mıssııasynyń baılanys telefondaryn Medına qalasyndaǵy qajylyq departamentine berý, Qazaqstan qajylaryn ákeletin jáne áketetin ushaq reısteriniń kestege saı bolýy sııaqty jáıtter egjeı-tegjeıli talqylandy.
Saýdııa jaǵy Qazaqstan qajylarynyń shekten tys zámzám sýyn ala bermeýin, budan bir jyl buryn zámzám sýyn qajylardyń kóp alýyna baılanysty ushaqtyń áreń kóterilgenin eskertti. Saýdııa jaǵy Qazaqstan musylmandary basshylyǵyna qajylyqty jyl saıyn joǵary deńgeıde uıymdastyryp júrgenin ataı otyryp, bıyl da bıikten kórinedi degen senim bildirdi.
Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń baspasóz qyzmeti.
