Sot júıesi jáne jasandy ıntellekt

Máselen, Joǵarǵy sot jasandy ıntellektini osydan birneshe jyl buryn qoldana bastady. Sot alqasynyń mundaı jańa trendke moıyn burýyna otandyq bıznes septigin tıgizgen. «Jasan­dy ıntellektiniń sot alqasyna qan­­­sha­lyqty qajet boldy?», «Bul joba neni ózgertip, ne­ni je­ńil­detti?» degen oryndy saýal týyndary aqıqat. Qara­paıym tilmen túsindirsek, mun­daǵy maqsat – halyqty sot iste­riniń nátıjelerin izdeý men baǵa­laýda sapaly tyń quralmen qam­tamasyz etý. Osylaısha, 2018 jyly «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy men Joǵarǵy sot bir­lesip, atalǵan jobany iske asy­rý úshin Qazaqstan-Brıtan teh­nıkalyq ýnıversıteti­niń ma­man­daryn tartqan. Júıege bar­lyq sot aktisi men azamattar­­dan qabyldanǵan myńdaǵan talap-aryz júktelgen. Munda sot aktisi bir júıege keltirilip, «ne­gizgi» sózder anyqtalyp, sodan keıin ol sıfrlyq júıege kóshirilip, sanatqa bóliný arqyly irikteledi.

Zańnama ózgergen saıyn aqyl­dy júıe de soǵan saı ózgerip, beıim­delip otyrady. Bul joba qa­zirgi ýaqytta sýdıalardyń she­shim qabyldaýdaǵy senimdi kó­mekshi quralyna aınalǵan, al aza­mattarǵa óz talap-aryzynyń qa­ralý barysyn baqylap otyrýǵa múm­kindik beredi. Júıe Joǵarǵy sottyń sheshimi boıynsha shyq­qan azamattyq sot aktileri negizin­de ǵana jumys isteıdi. Júıe­ni engizý halyqtyń óz ýaqytyn únem­deýine jáne materıaldyq re­sýrstaryn ońtaıly paıdalanýyna múmkindik beredi. Sonymen qatar sýdıalarǵa túsetin júk­te­meni tómendetýge yqpal ete­di. Algorıtmge negizdelgen neı­ron­dyq jeli mıllıondaǵan sot ak­tisin taldaıdy jáne sýdıa­larǵa eldegi uqsas ister boıynsha statıs­tıka men basqa da qajetti máli­met­terdi usynyp otyrady.

Árıne, jasandy ıntellekt sýdıalardy almastyra almaıdy, alaıda kúndelikti júktemeni jeńildetedi. Sonymen qatar ja­sandy ıntel­lektini qoldaný adam resýrstaryn únemdeýge, qa­telikterdi azaıtýǵa jáne sýdıa­larǵa kúrdeli isterge jiti nazar aýdarýǵa múmkindik beredi. Bul, óz kezeginde, azamattardyń sot tóre­ligine qol jetkizýin jeńil­dete túspek.

Sot júıesin sıfrlandyrý bız­nes úshin de jańa múmkindikter ashyp otyr. Birinshiden, ol sot úderisteriniń yńǵaıly logıstıkasyn qamtamasyz etedi. Iаǵnı kásipker sotqa júginýden bastap sıfrlyq platformalar arqyly istiń túpkilikti sheshilýine deıingi barlyq úderisti baqylaı alady. Ekinshiden, sottardy sıfr­landyrý sot úderisteriniń ashyq­tyǵyna kepil­dik beredi. Bul sýdıa­larǵa júk­temeni azaıtady, shy­ǵyndardy ońtaılandyrady jáne, eń bastysy, azamattardyń sot júıesine degen senimin arttyrady.

Memlekettik organdardaǵy úde­­risterdi sıfrlandyrý olar­dyń ha­lyq­pen jáne bıznespen ózara is-qımy­lyn retke keltire­ri sóz­siz. Máselen, kásipkerler sot pro­sesterine jıi qatysady. Árı­ne, mundaı júıkege salmaq salatyn ister olardyń odan da tapshy ýaqytyn alady. Al bız­nes ókili sot esigin emes, kásip­tiń kiltin iz­deýi kerek emes pe. Son­dyqtan bul joba­nyń bızneske de tıimdiligi shashetekten. Buryn olardyń sot pro­sesine mindetti túrde qatysýy talap etilse, qazir sot ony beınebaılanys arqyly qashyqtyqtan ótkizýge quqyly.

Osylaısha, Qazaqstan-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıtetiniń mamandary, bıznes pen sýdıalar­dyń birlesip tapqan sheshimi sot praktıkasyn sıfrlyq taldaıtyn ári sot isteriniń nátıjesin bol­jaıtyn jasandy ıntellekt quraly GPT Chat shyqqansha oılastyrylyp, 2021 jyldan beri qoldanylyp keledi.

Qazaqstan sottarynda sıfr­landyrýdy damytý sot tóre­li­gi­niń tıimdiligi jó­ninde­gi Eýro­ko­mıssııanyń (SEPEJ) 2020 jáne 2022 jyl­dardaǵy sottar­dyń IT-tehnologııalardy qolda­nýy jó­nindegi sho­lýlarynda 47 el­diń ishinde 4-oryn­dy ıelendi. Demek kósh so­ńynda emespiz, aldyńǵy qa­tar­da kelemiz. Memleket basshy­sy aıtqandaı, qazirgi mindet – eli­miz­degi IT-mamandardyń, sa­rap­shy­lar­dyń, ǵalymdardyń ba­syn qosyp, olardyń kúsh-jige­rin tıimdi paıdalaný, halyq­ara­lyq seriktester­diń zor múm­kin­digin elimizdiń kádesi­ne jaratý.