Sıfrlandyrý jemqorlyq táýekelderin tómendetedi

Keıingi jyldary qaı salada bolsyn sybaılas jemqorlyqpen kúres qarqyn alyp, ádiletti qoǵam qalyptastyrýǵa kúsh salynyp keledi. Bul baǵytta Ádilet mınıstrligi de qoǵamdyq derttiń aldyn alýǵa arnalǵan is-sharalar josparyn ázirledi. Atap aıtqanda, «Jemqorlyq – indet, joıý – mindet» qaǵıdatyn sanaǵa sińire otyryp, búkil qoǵamdy sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreske jumyldyrý boıynsha aqparattyq-túsindirý sıpatyn­daǵy semınarlar men dárister ótkizýdi qolǵa aldy. Stýdentter men mektep oqý­shylary arasynda túsindirme jumys­taryn ótkizý, sybaılas jemqorlyq táýe­kelderine ishki taldaý júrgizý de nazardan tys qalǵan emes. Jospar aıasynda ádilet organdary qyzmetkerleri oqý oryndarynda 52 semınar men dáris ótkizdi.

«Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl týraly» zańǵa sáıkes Ádilet mınıstr­liginiń vedomstvolyq baǵynysty uıymdarynda da qyzmetkerler arasynda zańsyzdyqtyń aldyn alýǵa, sondaı-aq jemqorlyqqa qarsy zańnamany qol­danýdyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyt­tal­ǵan is-sharalar júzege asyrylyp kele­di. Jemqorlyq faktorlaryn anyqtaý maq­satynda osy jyly Sot saraptamalary or­talyǵy men Ulttyq zııatkerlik menshik ınstıtýtynda birqatar jospar daıyndalyp, sybaılas jemqorlyq táýekelderine ishki taldaý júrgizildi. Osyǵan oraı quqyq buzýshylyqtar jasaýǵa yqpal etetin sebepter men jaǵdaılardy joıý jónindegi is-sharalar jospary jáne jemqorlyq táýekelderine beıim laýazymdy tulǵalar tizbesin ázirleý jumystary qolǵa alyndy. Vedomstvolyq baǵynysty uıymdarda qylmystyń osy túrine qarsy is-qımylǵa baǵyttalǵan qujattar qabyldanyp, resmı ınternet resýrsynda jarııalandy.

Sybaılas jemqorlyqtyń basty sebep­te­riniń biri – memlekettik qyzmet túr­lerine adamı faktordyń aralasýy jáne sol qyzmetteri úshin qomaqty qarjy talap etýi. Osyndaı derekterdi azaıtý maqsa­tyn­da Memleket basshysy onlaın usyny­latyn memlekettik qyzmetterdiń sapasyn jaqsartý men sanyn arttyrýǵa tapsyrma berip, bul bıýrokratııa men jemqorlyqty tómendetýge, sondaı-aq mem­lekettik organdardy neǵurlym tıimdi jáne ashyq etýge múmkindik beretinin atap ótken edi.

Qasym-Jomart Toqaev sıfrlandyrý de­genimiz bir ǵana salany nemese bir baǵytty damytý emes, onyń, eń aldymen, ekonomıkanyń, ónerkásiptiń jáne qoǵamnyń damýyna túbegeıli ózge­rister ákelýi qajettigin basa aıtty. Son­dyqtan barlyq memlekettik organ men vedomstvoǵa qarasty mekemege ortaq monıtorıng júıesin qurýdyń mańyz­dylyǵyn eskertti.

Qazirgi tańda Ádilet mınıstrligi 53 memlekettik qyzmet túrin kórsetedi. Qazir onyń barlyǵy elektrondy túrde qol­jetimdi. Bul – sıfrly qyzmet túrlerin qolyńyzdaǵy smartfon arqyly jasaı alasyz degen sóz. Bul rette bıznes-úde­risterdi reınjınırıngteý, sondaı-aq olar­dy tanymal mobıldi qosymshalarǵa kóshirý boıynsha jumystar belsendi júrgizilip jatqanyn basa aıtýymyz kerek. Mysaly, jyl basynan beri «egov.kz» saıtta mindetti memlekettik tirkeýge jatpaıtyn jyljymaly múlik kepilin tirkeý jónindegi qyzmet tolyq avtomattandyryldy. 2023 jyldyń sońyna deıin «egov.kz» saıtynda tirkeý, qaıta tirkeý úderisin tolyǵymen avtomattandyrý, sondaı-aq saıası partııalar men dinı birlestikterdi qospaǵanda, zańdy tulǵalardyń barlyq túriniń quryltaı qujattaryna ózge­rister men tolyqtyrýlar engizý jos­parlanyp otyr. Biz bul qyzmettiń bar­lyǵyn sıfr­landyrý jumystaryn aldaǵy ýaqytta da jalǵastyramyz.

Prezıdent tapsyrmasyna oraı qazir­gi ýaqytta Ádilet mınıstrligi «Digital Justice» – «Sıfrlyq ádilet» jobala­ry­nyń portfelin iske asyryp keledi. Memlekettik qyzmet kórsetý úderisterin jeńildetý úshin daıyndalǵan bul jańa jobalar halyqtyń ýaqytyn únemdep, qyzmet túrlerin jyldam alýǵa jáne sybaılas jem­qorlyq áreketterin týdyrmaýǵa múm­kindik beredi.

Halyqtyń múlik resimdeý jáne senim­hattar alý barysynda kóbirek júgi­netin qyzmetiniń biri – notarıýs. Bıyl 11 sáýir­den bastap «egov Mobile» platfor­masynda azamattarǵa beıneqońyraý ar­qyly onlaın formatta «sıfrlyq no­tarıattyq senimhattardy» resimdeýge múmkindik beretin qanatqaqty jobany usyndyq. Múlikti ıemdenýge baıla­nys­ty senimhattardan ózge barlyq túr­i aza­mattarǵa mobıldi qosymshada qolje­timdi. Atalǵan qyzmettiń nátıjeleri boıynsha «Sıfrlyq senimhattar» bank­ter men basqa da jeke uıymdar qosylǵan «eGov Mobile» «sıfrlyq qujattar» ser­vısinde qoljetimdilik artyp, halyq ara­synda suranysqa ıe boldy. Oǵan qanatqaqty jobada qysqa merzimde 19 myń­nan asa sıfrlyq senimhat resim­de­lip, qoldanýshylardyń jyldam qyzmet alǵany dálel. Jobany keńeıtý maq­satynda bıyl 2 maýsymnan bastap «onlaın notarıattyq keńes» qyzmeti shyǵaryldy. Bul endi azamattar úıden nemese keńseden shyqpaı-aq notarıattyq qyzmetke qatysty zańdy suraqtarǵa jaýap ala alady degen sóz. Al notarıýstar kez kelgen suraqqa jaýap beredi. Bul – ýaqytty únemdeýge jáne yńǵaıly ýaqytta senimdi aqparat alýǵa kómektesedi.

Búgingi tańda atqarýshylyq qujatty alǵan sátten bastap atqarýshylyq is júrgizý aıaqtalǵanǵa deıingi úderis atqarýshylyq is júrgizý organdarynyń aqparattyq jú­ıesinde avtomattandyrylǵan. Osy jyly sot oryndaýshysynyń jumysyn onlaın rejimde uıymdastyrýǵa múmkindik beretin mobıldi qosymsha qurý jos­parlanyp otyr. Osy arqyly taraptar atqarýshylyq is júrgizý materıal­darymen onlaın tanysýǵa jáne sot oryndaýshysynan habarlama ala alady. Vedomstvolyq baqylaýdy kúsheıtý jáne óndirip alýshylardyń talaptaryn oryndaý maqsatynda túrli taldaý júrgizý múmkindigi bar júıe ázirlenbek. Bul uıymdastyrýshylyq ádister men atqarýshylyq is júrgizý sapasynyń deńgeıin arttyrýǵa múmkindik beredi.

Sondaı-aq avtokólik quraldaryna tyıym salý jáne ony alyp tastaý servısi engizildi. Qamtamasyz etý sharala­ryn avtomatty túrde alyp tastaı otyryp, mobıldi qosymshalary arqyly bere­shekti tóleý servısin kóbeıtý boıynsha jumystar jalǵasyp keledi. Bul júıege «Halyq», «Frıdomfınans», «Jýsan» jáne «Bereke» bankterin qosý qolǵa alyndy. Al servıster qazirgi ýaqytta «Kaspıı», «Qazposhtada» jumys isteıdi. Sonymen qatar tıisti qyzmetter «Qazposhta» termınaldary arqyly qoljetimdi. Qazirgi ýaqytta boryshkerdi bereshekti tóleý qajettiligi týraly habardar ete otyryp, sot oryndaýshysynyń qatysýynsyz atqa­rý­shylyq is júrgizýdi avtomatty túrde qozǵaý jónindegi qanatqaqty jobany iske qosýdy josparlap otyrmyz. Jobanyń basty artyqshylyǵy – qaǵazbastylyqtan arylý arqyly adamı faktordy joıý jáne jeke sot oryndaýshy qyzmetine aqy tóleý boıynsha azamattarǵa qarjylyq júktemeni azaıtýǵa kómektesedi.

Iske qosylǵan taǵy bir jańalyq – «E-zańkómegi» jobasy. Aty aıtyp tur­ǵandaı joba zań kómegine júginetinder úshin óte tıimdi. Júıe arqyly biz advo­kattardyń, zań keńesshileriniń qyz­metin avtomat­tandyramyz. Bul júıe «Ult­tyq aqpa­rattyq tehnologııa» AQ bas­tamasy ret­inde ázirlenip, mınıstrliktiń balan­syna qabyldandy. Qylmystyq isti júrgizýdiń sotqa deıingi satysynda memleket kepildik bergen zań kómeginiń úderisteri avtomattandyrylǵan. Bul úshin Bas prokýratýranyń «E-qylmystyq is» júıe­si men tıisti ıntegrasııalary bar. Advokatty avtomatty túrde tańdaý arqyly tıisti qyzmet alýǵa múmkindik berdi. Máselen, júıeniń algorıtmine sáıkes advokat kezekshiler arasynan kezekpen tańdalady. Osy jyly biz memleket kepildik beretin zań kómegi úshin tólemdi ádil tóleýge, advokattardyń naqty jum­saǵan ýaqytty belgileý bóliginde júıeniń mobıldi qosymshasyn jetildirýdi jos­parlap otyrmyz. Osy arqyly naqty jumsalǵan ýaqytpen tólem jasalady. Tu­tastaı alǵanda, júıe memleket kepildik beretin zań kómeginiń maqsaty men shyǵyn­darynyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi.

Sondaı-aq mınıstrlik menshik ıeleri birlestikterin sıfrlandyrý qyzmetin qurý jáne ony tirkeý sheńberinde elek­tron­dyq daýys berý boıynsha qanat­qaq­ty jobany júzege asyryp keledi. Jańa servıs osy jyl­dyń 12 qyrkúıe­ginen bastap iske qosyldy. Qazirgi ýaqytta 200-den asa bastamashyl top óz óti­nishte­rin usynyp, olardyń 25-i elektron­dy túrde tirkeldi. Joba menshik ıeleri birlestigi qyzmetiniń ashyqtyǵyn arttyryp, alaıaqtyq áreketterdiń táýe­kel­derin azaıtýǵa jáne jınalys hatta­malarynda turǵyndardyń qoldaryn burmalamaýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq úıdi basqarý úderisterin avtomattandyryp, qaǵazbastylyqtan aryltady.

Mamyr aıynda elimizdiń úsh óńiri Astana, Shymkent qalalary men Túrkistan oblysynda jeke sot oryndaýshylardy, notarıýstardy, advokattardy, sot sarapshylary men patenttik senim bildirilgen ókilderdi attestattaýdan ótkizý boıynsha qanatqaqty joba iske qosyldy. Aýyz­sha áńgimelesýdiń komıssııalyq kezeńi kom­pıýterlik sıtýasııalyq keıs­terge aýys­tyrylyp, jalpy attestattaý rásiminiń ashyqtyǵyn arttyryp, adamı faktordy joıdy. Bul jobanyń sátti iske asqanyn atap ótken jón. Qanatqaqty rejimde iske qosylǵan sátten bastap 700-den asa kandıdat tirkelip, olardyń 200-ge jýyǵy attestasııadan ótti. Osyndaı oń nátıjeni eskere otyryp, qanatqaqty jobany eli­miz­diń barlyq aımaǵynda iske qosý jumysy júrgizilip jatyr.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Ádiletti Qazaqstannyń ekono­mı­kalyq baǵdary» atty halyqqa Jol­daýynda elimizdi IT memleketke aınal­dyrý bizdiń mańyzdy strategııalyq min­detimiz ekenin atap ótti. Sondaı-aq Pre­zıdent sybaılas jemqorlyqpen ymyrasyz kúresý memlekettik saıasattaǵy negizgi basymdyqtyń biri ekenin atap kór­setip: «Zań ústemdigin ornatyp, naǵyz quqyqtyq memleket qurý úshin, eń aldymen, jemqorlyqtyń tamyryna balta shabý kerek» degen bolatyn. Bul – birinshi kezekte barsha memlekettik organdarǵa jáne Jańa Qazaqstanǵa qadam basyp, ádiletti qoǵamda ómir súrgisi keletin ár azamatqa aıtylǵan sóz. Iаǵnı árqaısymyz jemqorlyqpen kúresýdi ózimizden bastap, boıymyzda jemqorlyqqa qarsy turý mádenıetin qalyptastyrýymyz kerek. Al biz sóz etip otyrǵan jobalar men basta­malar jemqorlyqtyń tamyryna balta shaýyp, joıýǵa múmkindik beredi. Iаǵnı sıfrlandyrý – jemqorlyqty azaıtý men onymen kúresýdiń basty joldarynyń biri. Sıfrlyq júıege kóshý sybaılas jemqorlyq táýekelderin aıtarlyqtaı tómendetkenin kórip otyrmyz. Sondyqtan Ádilet mınıstrligi aldaǵy ýaqytta da osy baǵytta sáıkes jobalardy iske asyryp, halyq suranysyn qanaǵattandyratyn aýqymdy is-sharalardy usynady.

Azamat ESQARAEV,

Ádilet mınıstri