Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
1992 jyly Almaty qalasynda Birinshi dúnıejúzilik rýhanı kelisim kongresi ótken bolatyn. Sol jıyn sońynda manıfest qabyldanyp, kongresstiń ashylǵan kúnin, ıaǵnı 18 qazandy «Rýhanı kelisim kúni» dep jarııalaý usynyldy. Bul – túrli shıelenis pen qaqtyǵysqa moratorıı jarııalaý, tatýlasý joldaryn izdeý, adamdar arasyndaǵy ózara túsinistik ornatý, jaqyndaryńa meıirim men járdem berý kúni retinde kúntizbege endi. Sol kezden beri elimizde jyl saıyn Rýhanı kelisim kúni atap ótilip keledi.
«Rýhanı kelisim – qazirgi qoǵamdyq tatýlyq pen birliktiń negizi» taqyrybynda ótken halyqaralyq konferensııaǵa memlekettik organdardyń, dıplomatııalyq korpýstardyń ókilderi, dinı qaıratkerler, otandyq jáne halyqaralyq sarapshylar qatysyp, sóz sóıledi. Jıyndy júrgizgen Rýhanı kelisim kúniniń bastamashysy, elimizdiń eńbek sińirgen qaıratkeri, kompozıtor Tólegen Muhamedjanov álemdegi jáne elimizdegi tynyshtyq pen beıbitshiliktiń gúldenýi úshin birlik pen yntymaqqa shaqyratyn osyndaı ataýly kúnderdiń mańyzy zor ekenine toqtaldy.
– Bul merekeniń tarıhy 1992 jyldan bastaý alady. Sol is-sharaǵa tuńǵysh ret barlyq dinniń, bitimgershilik qozǵalystar men qoǵamdyq uıymdardyń ókilderi, rýhanııat pen adam ómiriniń máselelerine alańdaıtyn belgili ǵalymdar men mádenıet qaıratkerleri qatysyp, bir ústel basynda pikir almasty. Mine, 30 jyldan asa ýaqyttan beri elimizde 18 qazan ózara túsinistik pen rýhanı úndestik meıramy retinde atap ótilip keledi. Memleket basshysy «Qazaqstan barlyq kúrdeli máseleni BUU Jarǵysy negizinde ústel basyndaǵy kelissózder arqyly sheshýge shaqyrady. Biz pikirtalastardy kúshpen, qorqytýmen nemese sanksııa salý arqyly sheshý múmkin emestigine senimdimiz» dep atap ótken edi. Qazirgi kúni dástúrli dinder gýmanıstik ıdeıalardyń saqtaýshysy bolyp otyr. Adamzat balasyn tatýlastyrýda da din qaıratkerleriniń yqpaly orasan. Bizdiń elimizde 100-den asa ult jáne 18 konfessııa ókilderi tatý-tátti ómir súrip jatyr. Árqaısysynyń óz tili, dini, dástúri bar. Bizdiń birligimiz – barlyq jetistigimizdiń kilti, – dedi ol.
Astana qalalyq máslıhatynyń tóraǵasy Erlan Kanalımov elimizde dinı senim erkindigine kepildik berilgenin atap ótti. «Altaý ala bolsa, aýyzdaǵy ketedi, tórteý túgel bolsa, tóbedegi keledi» degen naqyl sóz qansha ǵasyr ótse de óz mánin joǵaltpaı keledi. Qazaq jerinde bas qosqan barlyq ult ókili osy naqyldy basshylyqqa alyp, birlik pen yntymaqtyń eren úlgisin saqtap otyr. Rýhanı kelisim – bizdiń baǵa jetpes baılyǵymyz. Elimizdiń ekonomıkalyq-áleýmettik damýy jerimizdi mekendegen halyqtardyń dostyǵyna tikeleı baılanysty. Belgisizdik beleń alǵan qazirgi zamanda búgingi basqosýdyń aıryqsha máni bar», dep atap ótti ol.
Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Din isteri komıtetiniń tóraǵasy Erjan Núkejanov rýhanı kelisimniń elimiz úshin mańyzyn aıta kele, bir apta buryn ǵana elordamyzda ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi hatshylyǵynyń HHI otyrysy barysynda kóterilgen mańyzdy bastamalarǵa toqtaldy. Sondaı-aq ol elimizdiń din salasynda júrgizilip jatqan keleli ister týraly keńinen áńgimeledi.
Astana qalasy ákiminiń orynbasary Eset Baıken memleket tarapynan túrli din ókili qatysatyn mańyzdy jıyndarǵa, sonyń ishinde álemdik dinder sezine, basqa da halyqaralyq is-sharalar men qaıyrymdylyq aksııalaryna aıryqsha kóńil bólinip otyrǵanyn jetkizdi. О́ıtkeni halyqty birlikke shaqyrýda, ózara túsinistikke úndeýde din qaıratkerleriniń róli orasan. «Bul bizden zaıyrly memleket retindegi sıpatymyzdy saqtaı otyryp, dinı birlestiktermen tyǵyz jumys isteýdi talap etedi», dep atap ótti ol.
О́rkenıetaralyq jáne konfessııa-aralyq dıalogti damytý jónindegi N.Nazarbaev ortalyǵynyń basqarma tóraǵasy Bolat Sársenbaev jýyrda Senat spıkeri Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi hatshylyǵynyń otyrysyna toqtalyp, 23 elden kelgen din mamandarynyń álemdegi beıbitshilikti saqtaýǵa ún qosqanyn atap ótti. «Bul jıynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrysymen daıyndalǵan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń 2023-2033 jyldarǵa arnalǵan damý tujyrymdamasyn elimizde jáne shetelde keńinen nasıhattaýdyń mańyzdylyǵy aıtyldy. Ǵalamdyq qaterler men halyqaralyq qaýipsizdik negizderiniń shaıqalǵan zamanynda elimiz túrli órkenıetti, mádenıet pen halyqty jaqyndastyrýda din faktoryn alǵa tartýǵa óz úlesin qosyp keledi. Sonymen qatar álemdik dinder sezi túrinde óz tájirıbesin álemge taratýǵa qadam jasaıdy. 20 jyldan beri úzbeı ótip kele jatqan osynaý irgeli jıyn arqyly elimiz ózara til tabysý men ún qatysýdyń úlgisin kórsetti», dedi ol.
Halyqaralyq konferensııa barysynda elimizdegi dinı birlestikter ókilderi, BUU turaqty úılestirýshisi Skender Syla, BUU Damý baǵdarlamasynyń elimizdegi turaqty ókili Katarjına Vavernıa, Úndistannyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy tótenshe jáne ókiletti elshisi Nagendra Prasad, t.b. qonaqtar sóz alyp, oı-pikirlerin ortaǵa saldy. Konferensııa jumysy aıaqtalǵannan keıin Beıbitshilik jáne kelisim saraıynyń «Opera» zalynda konsert ótti.
