Qazaqstandaǵy prodıýserlik ınstıtýttyń qalyptasýy jaıynda oı tolǵap, kıno ónerindegi mańyzdy mamandyqtyń qyr-syryn ashyp, tushymdy ıdeıalardy saralaıtyn «Mıllıonǵa tatıtyn tostaq kofe» atty jańa kitap óz oqyrmanyn osy suraqtardyń jaýabyn bilýge jeteleıdi. Kitap avtorlary – Qazaqstannyń prodıýserlik kınosynyń bastaýynda turǵan belgili tulǵalardyń biri, «Stalınge syılyq», «Jaýjúrek myń bala» fılmderiniń prodıýseri, menedjerlik qabiletimen bedelge ıe bolǵan tanymal kıno mamany Álııa Ývaljanova men belgili kınotanýshy-ustaz, ónertaný doktory Gúlnar Ábikeeva. T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynda jańa kitaptyń jibek baýy sheshilip, óner salasyndaǵy erekshe mamandyq týraly tanymdyq málimetterge toly oqýlyq qural kitaphana men kıno jáne televızııa salasynyń mamandaryna syıǵa tartyldy.
Táýelsiz kınostýdııalar boı kóterip, prodıýserlik kınonyń bastaýy bolǵan sonaý 1989 jyldan bastap búgingi kúngi art-haýs, tarıhı kıno jáne serıaldar men kommersııalyq fılmderge deıin júrip ótken qazaq kınosynyń shırek ǵasyrdan astam shyrǵalańǵa toly, biraq izdenis pen tájirıbe negizinde óz soqpaǵyna túsken uzaq saparyna sholý jasalady. Prodıýser avtorlyq quqyqty qorǵaýdyń jáne joba qatysýshylarymen, seriktesterimen kelisimshart jasaýdyń jeke tájirıbesimen bólisedi. Sondaı-aq keńse jumysyn uıymdastyrý, túsirilim tehnologııalary, túsirilim alańyndaǵy qyzmetkerlerdiń jumys mindetteri týraly da baıandalady. Prodıýserlik kınonyń damýyna mańyzdy úles qosqan Álııa Ývaljanova, Gúlnár Sársenova, Ernar Malıkov, Maksım Smaǵulov, Oraz Rymjanov, Saın Ǵabdýllın, Lımara Jeksembaeva, Sergeı Ázimov, Jadyra Sahıeva, Ahat Ibraev syndy on prodıýserdi aıryqsha atap ótip, árbir taraýdy osy prodıýserlerdiń profaılymen túıindep otyrady.
«Bıýdjet jáne seriktester izdestirý» degen taraýda avtor bolashaq fılmge ınvestorlar tartý joldaryn baıandaıdy. О́ıtkeni bıýdjet jasaý – únemi basyn táýekelge tigetin prodıýser úshin atqaratyn eń mańyzdy jumystarynyń biri. Qajetti adamdarǵa qalaı shyǵyp, qarjyny qalaı tabýǵa bolatyny, seriktesti qyzyqtyrýdyń basty qaǵıdalary prodıýserlik kásipti ıgerýge talpynǵan stýdentke ǵana emes, qarapaıym adamǵa da qyzyq. «Prodıýserlik – ashyq júıe. Oǵan únemi qandaı jaǵdaı bolsa da, jumysty jalǵastyryp, barlyq esikti qaǵyp shyǵý kerek. О́z ıdeıasyna degen senimi myqty bolýy qajet. Eń aldymen, sol ıdeıanyń, jobanyń jetistigine sengen durys. Oıyn naqty aıtyp, taratyp jetkizýge mashyqtanýy ári ıdeıasyn qysqasha birneshe sóılemniń kómegimen berýge daǵdylanǵany jaqsy. Taqyryptan aýytqymaǵan jón. Aýytqyǵan kúnde de oǵan qaıta oralyp otyrý kerek», deıdi avtor. Prodıýserdiń sózine sensek, ınvestordy ılandyrý asa qıyn sharýa emes. Bastysy, sózinde turý jáne ýádeni oryndaý – ol jaqsy fılm shyǵarý jolynda uzaq jyldar birge seriktes bolýdyń alǵysharty, sonymen qosa kepildigi.
Kitap 2021 jyly orys tilinde jaryq kórgen. Joǵary oqý oryndarynda ana tilinde jazylǵan arnaıy oqý quralynyń jetispeıtini eskerile otyryp, arada eki jyl ótkende ónertaný professory Ǵaınıjamal Ábildınanyń aýdarmasy arqyly «Mıllıonǵa tatıtyn tostaq kofe» ataýymen jýyrda qazaq tilinde basylyp shyqty. Oqýlyq ataýyn kommersııalyq sıpatqa oraılastyrýdyń óz sebebi bar. Kınoprodıýserler men ınvestor-demeýshilerdiń birneshe mıllıon qarjyny sóz etetin beıresmı iskerlik kezdesýi bir shyny shaı nemese tostaq kofe aıasynda sheshimin tabatyny belgili. Ideıany sata bilý – tııanaqty saraptama, tájirıbe, bilim men sál de bolsa yqylas oıatý optımızmine súıengen biliktilik pen talant. Prodıýser mıllıonǵa shyǵatyn jobany qarjylandyrýǵa senim oıata ala ma? Mine, bul prodıýserdiń kóp mindeti men qyzmetiniń bir qyry ǵana.
«Kıno óndirisiniń bir salasy – prodıýserlik jumys. Kınodaǵy eń aýyr jumys prodıýserdiń enshisinde. Ideıa paıda bolǵannan bastap uıymdastyrýdyń barlyq satysy: ssenarıı jazatyn avtor izdeý, qarjy tartý, daıyn jobaǵa fılm túsiretin rejısser tabý, shyǵarmashylyq topty jasaqtaý, fılmdi prokatqa daıyndaý, sheteldik konkýrstarǵa qatysý múmkindigin qarastyrý, qysqasy, prodıýser fılm jaryqqa shyqqansha tynym tappaıtyn kıno ónerindegi eń mańyzdy tulǵa. Bas prodıýser, atqarýshy prodıýser, ishki jumystarmen aınalysatyn prodıýser bolyp bul qyzmettiń ózi birneshe topqa bólinedi. Osy prodıýserlik qyzmet týraly jazylǵan birden-bir tushymdy dúnıe dep men Álııa Ývaljanova men Gúlnar Ábikeevanyń «Professııa: prodıýser» eńbegin atar edim. Bul eńbektiń qundylyǵy da kıno ónerindegi mańyzdy mamandyqtyń qyr-syryn jan-jaqty saralap ashyp bergeninde. On bir taraýdan turatyn eńbektiń ár taraýy mańyzdy», deıdi ǵylymı-pedagogıkalyq eńbekti qazaq tiline tárjimalaǵan professor Ǵaınıjamal Ábildına.
«Mıllıonǵa tatıtyn tostaq kofe» – otandyq kıno men televızııa salasynda prodıýserlik boıynsha jaryq kórgen alǵashqy eńbek. Jańa jınaq bolashaqta prodıýser mamandyǵyn meńgergisi keletin stýdent jastarǵa ári kıno ónerine qyzyǵatyn barsha oqyrman qaýymǵa arnalǵan.
ALMATY
