«KazAgro» ósimdik sharýashylyǵyna arnalyp, onda negizinen tuqym seleksııasy, zamanaýı tehnologııa men jabdyqtar, aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý, logıstıka boıynsha qyzmetter kórsetý syndy máseleler kóterildi. Al «KazFarm» – embrıondardan bastap, daıyn ónimge deıin jáne mal sharýashylyǵynyń ártúrli salalaryndaǵy qyzmetterge deıin tolyq qamtylǵan otandyq mal sharýashylyǵy men et-sút ónerkásibiniń kórmesi.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparovtyń aıtýynsha, aýqymdy kórme – aýyl sharýashylyǵy mamandary men jobalaryn bir arnada toǵystyratyn, biregeı alańqaı.
«Qazaqstanda bolyp jatqan sońǵy jyldardaǵy klımattyń ózgerýi men sý tapshylyǵy jaǵdaıynda tehnologııanyń osyndaı ózgeristerge beıimdelýi qajet ekenin túsinip otyrmyz. Buǵan mysal – barlyq jerde sý únemdeý tehnologııasyn engizý. Bizdiń elimizde memleket sýarý júıelerine shyǵyndardyń jartysyn óteý, sondaı-aq barlyq qajetti ınfraqurylymdy júrgizý arqyly olardy qoldanýdy yntalandyrady. Sapaly tuqymdar, mıneraldy tyńaıtqyshtar jáne ósimdikterdi tıimdi qorǵaý jaqsy eginniń kepili bolǵanymen, tabysqa jetý úshin durys agrotehnologııalardy qoldaný qajet», dedi ol.
Sol sebepti, osy kórme baǵdarlamasyna dóńgelek ústelder men semınarlar engizilgen, onda bilikti agrosarapshylar óz tájirıbelerimen bólisedi eken. Mundaı kórmeler otandyq fermerlerdiń senimdi ónim berýshi men seriktes tabýyna, jańa agrotehnologııalar týraly bilýge jáne olardy óndiriske engizýge múmkindik beretin kórinedi.
Mınıstr paıymynsha, elimiz qazir Ortalyq Azııa men Aýǵanstandy azyq-túlikpen qamtamasyz etip otyr. Budan basqa taǵy birneshe elge ónimder eksporttaıdy. Sondyqtan mundaı kórmeni uıymdastyrý arqyly jańa ınvestor tabýdyń da múmkindigi mol bolmaq.
Kórme aıasynda jańashyl ónimder kóp tanystyryldy. Sonyń biri – Budan kompanııasy óndiretin júgeri tuqymy.
«Bizde júgeri tuqymyn tazartý jáne kalıbrleý zaýyty bar. Amerıkalyq óndiris jabdyqtary, ornatý kezinde ol eń ozyǵy boldy. Bizdiń genetıka Belgrad qalasyndaǵy «Zemýn Pole» júgeri ınstıtýtynan shyqqan. Áli kúnge deıin onymen yntymaqtastyqty jalǵastyramyz, olardyń genetıkasyn da, jergilikti jaǵdaılarǵa beıimdelgen óz genetıkamyzdy da kóbeıtemiz», deıdi Budan bas dırektory Nurlan Saqaýlov.
GESA Agro kompanııasy V-AGRO dep atalatyn mıneraldy mıkrotyńaıtqyshty alyp kelgen. Kompanııa ókilderiniń aıtýynsha, bul –tabıǵı ósý stımýlıatorlaryna, fıtogormondarǵa jáne sıgnaldyq molekýlalarǵa negizdelgen sońǵy ámbebap preparat. Ony dándi jáne tehnıkalyq daqyldarǵa, kókónis, shóp, kartop jáne jıdekterge, jylyjaılarǵa qoldanýǵa bolady. Qaı el úshin de azyq-túlik qaýipsizdigi men halyq densaýlyǵy birinshi orynda ekenin eskersek, mundaı ónimderge fermerler tarapynan úlken qyzyǵýshylyq týyndaıtyny túsinikti.
Kórme barysynda tek eleýli jetistikter emes, kemshilikter de sóz boldy. Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Azat Sultanovtyń aıtýynsha, eldegi aýyl sharýashylyǵy parkiniń 70 paıyzdan astamy tozyp tur.
«Munda álemdik konsernderdiń jańa aýylsharýashylyq tehnıkalary, sonymen birge, ınnovasııalyq agrotehnologııa, qurylǵylar men mal sharýashylyǵy salasyndaǵy túrli daıyn ónimder usynylyp jatyr. Qazir mınıstrlik ınvestısııalyq sýbsıdııalaý jobasyn ázrileýge kiristi. Kásipkerler aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan mashınalardy satyp alǵan jaǵdaıda memleket onyń 30-50 paıyz aralyǵyndaǵy qunyn tólep beredi. Úsh jyl ishinde biz aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn jańartý qarqynyn 8-10 paıyzǵa jetkizýimiz kerek. Qazir ol bizde 4,4 paıyz deńgeıinde. Iаǵnı jumysty eki ese arttyrýǵa týra keledi. Kesheden bastap jeńildetilgen lızıngpen aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn berýge ótinim qabyldaı bastadyq. Ol alǵashqy tólemsiz júzege asyrylady. Nesıeleý merzimi – jyldyq 6 paıyzben 10 jylǵa deıin», dedi mınıstrlik ókili.
Kórme baǵdarlamasy sheńberinde AgriTech baǵyty boıynsha tehnologııalyq boljaýǵa qatysty dóńgelek ústel de uıymdastyryldy. Negizgi taqyryp – mal sharýashylyǵy, ósimdik sharýashylyǵy, aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý, mashına jasaý, bıotehnologııa, sıfrlandyrý salasyndaǵy forsaıttyq zertteýlerdiń nátıjelerin talqylaý.
«Sıfrlandyrý jáne ınnovasııa – agroónerkásip keshenin damytýdaǵy eń ózekti baǵyttar. Agrarlyq sala ekonomıkamyzdyń naqty qozǵaltqyshy bola alady jáne ol úshin osy baǵyttardy naqty damytý qajet. Sondyqtan biz ǵylymymyzdan zańnamalyq qoldaýdy talap etetin qandaı da bir usynystardy kórsek, depýtat retinde olardy tyńdaýǵa jáne jumysqa qabyldaýǵa daıynbyz», dedi Májilistegi AО́K komıtetiniń tóraǵasy Serik Egizbaev.
ExpoGroup kompanııasynyń dırektory Sholpan Qojabaevanyń aıtýynsha, kórme birneshe mindetterdi qatar sheshe alatyn qabiletke ıe. Birinshiden, bizde álemdik deńgeıdegi otandyq kompanııa joq deýge bolady. Kórmeniń kómegimen otandyq mamandar bıik deńgeıge talpyna bastaıdy, bul óz kezeginde Úkimetti de oılandyrady. Ekinshiden, mundaı sharaǵa osal kompanııa kelmeıdi. Qaı-qaısy da básekege qabilettilik deńgeıi joǵary ujymdar. Ondaı kompanııa ónimderiniń de sapaly bolary belgili. Sheteldik sapa qazaq kásipkerlerin de yntalandyrsa kerek. Úshinshiden, kórmege aýyl sharýashylyǵyna asa qajetti túrli taýarlar men tehnıkalar ákelinedi. Tıisinshe, tehnıka ıesimen tikeleı kelisim jasasý, mámilege kelý múmkindigi joǵary. Tizbeleı bersek, kórme ıgiligi kóp-aq.
Sarapshylar aldaǵy ýaqytta aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń otandyq suryptaryn irikteý jáne kóbeıtýge, seleksııalyq jumysty jaqsartý úshin maldy ındekstik baǵalaýdy engizýge mán berý kerek dep otyr.
