ÚIRENERLIK ÚZDIK ÚLGI

Elbasy sheshimi eldiń kóńilinen shyqty KО́P PIKIRIMEN ORAILAS Bul ózi qyzyq boldy ǵoı. Eń aldymen, ol – el saılaǵan Par­lamenttiń bedeldi músheleri oıda joq jerde “Ulttyń kóshbasshysy” (“Ult lıderi”) degen ataq bereıik dep Parlamenttiń 81 múshesin kóndirip, biraýyzdan qaýly shyǵaryp, Pre­zıdentke bekitýge jibergeni. Son­daı-aq, abyroı bolǵanda, Prezı­den­timiz ony bekitpeı, keri qaıtarǵany. Oılap kóreıikshi, “Kósh­bas­shy”, “lıder” degen ataq qashanda qaýlymen, sheshimmen, buıryqpen berilmeıdi. Ony el, halyq ózi beredi, ataıdy. Nursultan Ábishuly onsyz da Qazaqstan halqy aldynda, búkil álem aldynda Vashıngton, de Goll, Atatúrik, Den Sıaopın, taǵy basqa qaıratkerler sııaqty aty shyqqan lıder. Árbir halyq osyn­daı álem aldynda bedel alyp, kóte­rilgen basshylaryn maqtan ete­di, qorǵaıdy, aman-saýlyǵyn, ta­bystan tabysqa bastaı berýin ti­leı­di. Halyq pikiri bárinen de joǵary. Parlament sheshimi el tilegine eshnárse qosa da almaıdy. Son­dyqtan Parlamenttiń bul usynysy qabyldanbaı, keri qaıtarylǵanyn el bolyp quttyqtaımyz. “Ulyq bolsań, kishik bol” degen, mine, osy. Bul úlken adamgershiliktiń, demokratııalyqtyń, qarapaıym­dy­lyqtyń, ıaǵnı kisilikke jarasatyn kishiliktiń aıqyn kórinisi. Osy aıtylǵan pikiri arqyly Prezı­den­ti­miz álem aldynda óziniń mártebesi óte bıik turǵanyn kórsete bildi. Dosmuhamed KIShIBEKOV,  QR Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi. DEMOKRATIIаLYQ DÁSTÚRLERGE BERIKTIK Parlament Senaty men Máji­li­siniń depýtattary elimizdiń Tuń­ǵysh Prezıdenti, El Basy týraly zań­namaǵa ózgerister men tolyq­ty­rýlar engizý týraly zańdardy bir­aýyz­dan qabyldap, Memleket bas­shy­syna qol qoıýǵa jibergeninen jaq­sy habardar­myz. Atalǵan zań­dar­daǵy máselelerdi qazaqstan­dyq­tar da qoldady. Muny qazaqstan­dyq­tardyń Tuńǵysh Prezıdentke degen shynaıy yqylasy men qalt­qy­syz seniminiń kórinisi dep baǵa­laǵan jón. О́ıtkeni, Memleket bas­shysy N.Á.Nazarbaev salıqaly saıasaty men reformalardy tabys­ty júrgizýiniń nátıjesinde Qazaq­standy jıyrma jylǵa jýyq ýaqyt ishinde álem jurtshylyǵyna tany­mal etti, kórshiles eldermen ara­da­ǵy memlekettik shekaramyzdy bel­giledi. Saryarqa tósinde kelbeti ke­lisken, kórki tań-tamasha qaldy­ra­tyn elorda – Astana qalasy salyndy. Memleket basshysy Qazaqstan azamattaryna, Parlament depýtat­ta­ryna, “Nur Otan” HDP Saıası bıýro­syna arnaýynda El Basy mártebesin tek zańdarmen nemese quqyqtyq aktilermen belgileýge bolmaıtyndyǵyn, sondaı-aq Mem­le­ket basshysyna qosymsha ókilet­tikter berý álemdik tájirıbede az emes ekendigin atap ótti. Jalpy, Elbasy men El Basy­nyń arasynda aıyrma bar. Parla­ment biraýyzdan sheship berip tur­ǵanda El Basy atanýdan Prezı­denttiń ózi bas tartyp, kisilikke laıyqty kishiliktiń úlgisin kórsetti. Qazaqstan táýelsizdiktiń bastap­qy kezinde-aq durys saıasat usta­nyp, naryqtyq ekonomıkanyń qa­zaqstandyq úlgisin qalyptastyrdy. Kóp ulttyń basyn yntymaqqa bi­rik­tire otyryp, turaqtylyqqa qol jetkizdi. Ol elimizdiń saıası-eko­no­mıkalyq jáne áleýmettik jaǵynan damýyn qamtamasyz etti. Kúıregen ákimshilik júıeni túbirimen ózger­tip, ótpeli kezeńniń aýyrtpa­ly­ǵy­nan aman alyp shyqty. Baıtaq eli­mizde etnosaralyq jáne konfes­sııaaralyq kelisim nyq ornyqty. Endi, mine, Prezıdenttiń tikeleı basshylyǵymen Qazaqstannyń 2020 jylǵa deıingi Strategııalyq damý josparyn jáne elimizdiń ınnova­sııa­lyq-tehnologııalyq damý baǵ­dar­lamasyn júzege asyrý qolǵa alynyp jatyr. Ǵalym retinde, oqytýshy re­tin­de aıtaıyn, Prezıdenttiń tap­syr­ma­symen bilim men ǵylym sala­sy­na erekshe kóńil bólinip keledi. Ǵalym-oqytýshylarǵa, stýdent jastarǵa qoldaý-kómekter az jasa­lyp jatqan joq. Jahandyq qar­jy-ekonomı­kalyq daǵdarys jyl­darynyń ózinde oqytýshylar men stý­dentterdiń jalaqylary, shákirt­aqylary kóbeıtildi. Osynyń bar­lyǵy bolashaqty kózdegenniń ar­qasy. Memleket basshysy arnaýynda: “Men kúrdeli kezeńde eldiń kóshin bastaý qurmetine ıe boldym. Sonda sizderdiń naqty qoldaýlaryńyzdy, ynta-jigerlerińizdi, qajyr-qaı­rat­ta­ryńyzdy árdaıym aıqyn se­zin­dim”, – dep atap ótken. Ra­syn­da da, qazaqstandyqtar Elba­sy­nyń júr­giz­gen saıasatyn, elimizde júzege asy­rylǵan ekonomıkalyq refor­ma­lardy qoldap, Prezıdenttiń janynan tabyla bildi. Osyndaı aýyzbirlik pen yntymaq Táýelsiz Qazaqstandy búkil álemge tanymal etti. Sonyń naqty dálelin 2010 jyly elimizdiń bedeldi halyq­ara­lyq uıym – EQYU-ǵa tóraǵalyq etýinen kórýge bolady. Prezıdent Parlament qabyl­da­ǵan zańdarǵa qol qoıýdan bas tartý jónindegi ustanymyn depýtat­tar­dan durys túsinýlerin ótinip otyr. Bul máseleni jurtshylyq ta durys qabyldaıdy degen oıdamyn. Eger ótkenge zer salar bolsaq, Pre­zıdent tól valıýtamyz – teńgege ózi­niń beınesin tańbalaýdan, jo­ǵa­ry ataqtar berý týraly usynys­tar­dan da bas tartqan bolatyn. Mine, bul Tuńǵysh Prezıdentimiz N.Á.Na­zarbaevtyń demokratııalyq dás­túr­lerge beriktigin de aıǵaqtaı túsedi. Qunypııa ALPYSBAEV, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa  ulttyq ýnıversıtetiniń professory, fılologııa ǵylymdarynyń doktory. ÁÝ BASTAN OSYLAI BOLARYN SEZIP EDIM “Ulyq bolsań, kishik bol”. Elba­sy Nursultan Nazarbaevtyń Qa­zaq­stannyń azamattaryna, Parlamentke, “Nur Otan” partııasy Saıası bıýro­syna arnaýyn oqyǵanda qasıetti halqymyzdyń osynaý qarapaıym maqaly oıyma oraldy. “Áý bastan osylaı bolaryn bilip edim”, deı be­rippin. Prezıdentimiz qarapaıym­dylyǵy arqasynda burynǵysynan da bıiktep bara jatty. Qos palataly Parlamenttiń Tuń­ǵysh Prezıdent – Elbasy týraly zańnamaǵa ózgerister men tolyq­ty­rý­lar engizý týraly zańdar qabyldaýyn, osy jóninde jetekshi partııamyzdyń usynys jasaýyn, myńdaǵan otan­das­ta­rymyzdyń ony qoldap ótinish túsirýin túsinýge bolady. Ulyqty ulyqtaǵan halyqpyz. Bul – ǵasyrlarǵa jalǵasyp kele jatqan tálimdi tárbıe. Nursultan Ábishuly – barshamyzdyń júregimizden aıryqsha oryn alǵan jarqyn tulǵa. Ol – qaıym zamandardan arman bolǵan Táýelsizdigimizdiń Tý ustaýshysy, demokratııalyq ustanymdary berik, múldem jańa turpatty memleket qurǵan aımańdaı azamat. Qazaqstan – ǵajaıyp ózgerister qushaǵyndaǵy, keleshegi kemel, bolashaǵy baıypty memleket. Beıbitshiliktiń uıasy men dostyqtyń ordasy da bizde. Kúni keshe qaıran da qaıran daýysymyz irgedegi Máskeýge jetpeı jatsa, qazir bizdegi jańalyq pen jaqsylyqty, údemeli, serpindi silkinisterdi ilkim dúnıe ilip alyp, qulager shabysymyzǵa qaıran qalýda. О́zge de shen-shekpenimizdi aıtpaǵannyń ózinde, Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna (EQYU) tóraǵalyq etý, basqany aıtpaǵanda, postkeńestik elder ishinen bizdiń mańdaıymyzǵa jazylyp otyr. Elbasynyń baǵa jetpes eńbekterine zamana tarıhy óz baǵasyn berip úlgerdi. Bul – “abyroıdy aqtaı bilý kerek” degen qaǵıdany ózine qaratyp aıtatyn azamattardyń, Nurekeńniń alǵy sheptegi seriktesteriniń, kópetnosty baýyrmal halqymyzdyń ortaq jaýapkershiliginiń arqasy. Keń maǵynadaǵy jaýapkershilik jetekshiniń abyroıy men úlgi-órnekterinen bastaý alatyny belgili. Men jáne meniń zamandastarym Elbasynyń batyl bastamalarynan, tereń aqyl-paıymynan jiger-qýat alyp jotalanady. Ol kisiniń boıyndaǵy namys oty qamshylaıdy bárimizdi. Bizdiń Keńótkelde áıgili Balqadısha ómirge kelip, aýylymyzdyń shyraı-shapaǵatyn tókken. Munda aqıyq aqyn Aqan seri máńgi shyrqalar “Balqadıshasyn” áýeletken. Jylandy men Qoshqarbaıdyń baýraıy ánge suranyp áli tur. Aıadaı aýyldan Janaıdar Mýsın, Mádı Hasenov syndy jazýshylar shyǵyp, júrekpen jazǵan shyǵarmalaryn jastyqqa basyp júrmiz. Elbasy “Aýyl jyldaryn” jarııalaǵanda memleket tarapynan qarjy quıylymyn ǵana emes, túp qazyǵy­myzda otyrǵandarymyzdyń namysyn oıatar oı tastaǵanyn uqtyq. Qıyn-qystaý kezeńde áýeli sharýa qojalyǵyn quryp, amaldadyq. Kóshe-kóshe qojalyqqa aınala bastady. Eń irisi biz edik. 460 gektarǵa dán sebetinbiz. Teledıdarǵa qulaq túrip, baspasózdi kóp oqıtyn boldyq. Qazir 80 úı birigip, 1200 gektar dándi alqabymyzdy ortaǵa salyp, “Shaǵala” jaýapkershiligi shekteýli seriktestigin quryp otyrmyz. Eginshilik mádenıetin kóterý maqsatynda 300 gektar parly alqapty tórt izben óńdep, ylǵal jınaý tehnologııasyn qamtamasyz ettik. Tuqymdy da molynan qorlandyryp, ony der kezinde seýip, byltyrǵy jyldan asyra ónim alýdyń qam-qareketindemiz. Syrttan qol sozǵan ınvestor-fırmalardan sanaly túrde bas tarttyq. Olardyń qýatty tehnıkalary bar. Jumysty japyryp istegenimen, jan-jaǵymyzdaǵy aýyldardyń eki-úsh adamy ǵana jumysqa qabyldanǵanyn bilemiz. Bizdiń maqsat – ár úıden keminde bir kisini eńbekke tartý, ıaǵnı aýylymyzdyń irgesin shaıqaltpaý. Jalaqymyz áýelep turmaǵanymen, mekteptiń ystyq tamaǵy, áleýmettik nysandardyń kerek-jaraǵy, zeınetkerlerimizdiń ótinish-tilegi bizdiń moınymyzda. Jeńis meıramy qarsańynda maıdangerler eskertkishi qaıta jóndelip, aýyl klýby jumys isteı bastady. Sharshap kelgende “Egemen Qazaqstandy” oqımyn. “Otanymyzdyń bas gazeti” dep El­basynyń ózi baǵalaǵanyndaı, onyń ár para­ǵynan qýat alamyn. Osydan bir juma buryn ǵana Nursultan Ábishuly aýdanymyzdaǵy kók­temgi egis naýqanynyń barysymen tanysyp, eginshilermen emen-jarqyn áńgimelesti. Baıaǵy ashyqtyǵynan, qarapaıymdylyǵynan, janyna jaqyn tarta biletindiginen, talapshyldyǵynan taımaǵan. “Osylaryń durys” degen baǵa alyp, tóbemiz kókke jetti. Prezıdentimizdiń aýyl sharýashylyǵyn ártaraptandyrý týraly nusqaýy ujymǵa qozǵaý saldy. Tórt jyl daıyndyq jasap, 100 bas saýyn malǵa arnalǵan qora saldyq. О́zimizge tıesili shabyndyqty tártipke keltirdik. Endi nesıe kózi ashylsa (kepildik jarnany aıtamyn), asyl tuqymdy qunajyndar satyp almaqpyz. Sonda aýyldyń jyl boıy jumystan qoly bosamaıtyn bolady Elbasy atalǵan arnaýynda: “Boıdaǵy qýat, bilik pen tájirıbe múmkindik berse, men halqym júktegen qasterli mindetti oryndaý maqsatynda áli de qajymaı qyzmet ete beremin”, depti. Bul – baqytty jannyń, qadiri asqan azamattyń aqjarylqap sózi. Bárimiz tolqımyz. Biz árqashan Sizben birgemiz, qadirli Nursultan Ábishuly! Dýlat TILEÝOV,  “Shaǵala” JShS dırektory. Aqmola oblysy, Zerendi aýdany. ELINIŃ KО́ShBASShYSY Elimizdegi jańalyqtarǵa qulaq túrip, buqaralyq aqparat qural­darynyń múmkindikterin barynsha paıdalanatyndardyń birimin. Elimizdiń bas gazeti – “Egemen Qa­zaqstan” gazetinen Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń “Qazaq­stan Respýb­lıkasynyń azamat­ta­ryna, Qazaq­stan Respýblıkasy­nyń Parla­menti­ne, “Nur Otan” halyqtyq-demokratııalyq partııa­synyń Saıası bıýrosyna” arnaýyn oqyp shyqtym. Buǵan deıin de Mem­leket basshysynyń kóregen­digi men parasattylyǵyna san márte kýá bolyp, ony óz júre­gimnen ótkizgenmin. Bul jolǵy arnaýy erekshe áser etti. Onda ózine zań­dy turǵyda El  Basy dep resmı mártebe belgilegen depýtattarǵa alǵysyn bildirip, bul ustanymyna túsinistikpen qaraýdy ótindi jáne sheshiminiń sebebine jan-jaqty toqtaldy. Qazaqstan  jan-jaqty da­my­­ǵan, órkenıetti memleket­ter­men ıyq teńestirýge baǵyt aldy. Búginde qazaq degen halyqty dúnıe júzi moıyndasa, Nursul­tan Ábishulynyń eńbegi erekshe ekenin qaıtalaýdyń qajeti joq. Júzden asa etnosty ortaq shańyraq astynda birik­tirip, aırandaı uıytý ekiniń biriniń qolynan kelmeıdi. Árdaıym til-kózden saqtasyn deımin. Qazaqstannyń 2030 jylǵa deıingi uzaq merzimdi Strate­gııa­lyq damý baǵdarlamasy osy ba­ǵyt­taǵy múmkindiktiń moldy­ǵy­men erekshelenedi. Biz kór­me­sek te keleshek urpaq Otany­myzdyń budan da qaryshty damyp, Jol­daýlarda kórsetil­gen kóshbas­shy­­lyqqa qazaq­stan­dyq jol, ındýs­trııalyq-ınno­vasııalyq jo­balar­­dyń tolyq­qandy júzege asý jo­lyndaǵy jumystardyń tııa­naǵyna kýá bolyp, onyń ıgiligin paıda­lanatynyna kú­mánim joq. Memleket basshysy ózi aıt­qan­daı, El Basy mártebesi zań­men, dekretpen belgilenbeıdi. Bul uǵym ár qazaqstandyqtyń júre­ginde budan buryn oryn alyp, zań-zákúnsiz-aq qalyp­tasqandy­ǵyn atap aıtqym keledi. Qaı kezde de biz ózimizdiń erteńgi kúnimizge materıaldyq jaǵynan ǵana emes, beıbit ómirdegi syndarly saıasatymyzben de senimdi bolýǵa tıispiz. Men aıtar edim, bul jaǵynan elimizde esh alańdaýshylyq joq jáne bolmaýy tıis dep. Áleýmettik-turmystyq jaǵdaılar birtindep sheshimin tabýda. Búginde jyl saıynǵy Elbasynyń Joldaýla­ryn úlken-kishi jaqsy jańalyqqa bastama retinde úlken senimmen kútedi. Senim aqtalyp,  memleket­tik qyzmetker men eńbek jáne soǵys ardagerleri, barsha qaýym óz ómirlerin jaqsartýǵa baǵyt­talǵan ıgilikterdi paıdalanýda. Bul – óz ultyn, halqyn súıetin jan ǵana barlyq salada osyndaı qundylyqtardy júzege asyrýǵa kúsh-jigerin jumsaıtynynyń dáleli. Qazaqstan degen uly shańy­raqtyń bir ýyǵy sanalatyn Almaty oblysy da qazirgi kezde ekonomıkadaǵy údemeli damýymen kórinýde. Taldyqorǵan qalasy ásem Astanaǵa qarap boı túzese, jetisýlyqtar da órkenıet kóshine baǵyt túzegen. Keshegi men búgingini salystyrýǵa bolmaıdy. Halyqqa kórsetilgen qamqorlyq ushan-teńiz. Qarjy daǵdarysy kezinde qolǵa alynǵan “Jol kartasy” baǵdarlamasymen qanshama jandar jańa kásipke oqytylsa, qanshasy eki qolǵa bir jumys taýyp, eńbekke tartylǵan. Mundaı baǵaly baǵdarlama qaı kezde bolyp edi. Parlament qabyldaǵan atal­ǵan zańǵa qol qoıýdan bas tartý arqyly Nursultan Ábishuly óziniń múddesinen góri halqynyń múddesin joǵary qoıatyn shynaıy memleketshil, parasat-paıymy mol Memleket basshysy ekenin ta­nytty. Halqymyz “Kóp kózi­nen ótken istiń mini joq, ádil sózdiń zili joq” degen ǵoı. Biz úshin Elbasynyń parasat-paıy­my, adamı bolmysy árdaıym úlgi. Osyndaı basshysy bar Qazaqstan halqy shyn baqytty dep bilemin. Bátıma SAQAÝOVA, Almaty oblysynyń, Taldyqorǵan qalasynyń Qurmetti azamaty, oblystyq ardagerler keńesiniń múshesi, odaqtyq dárejedegi derbes zeınetker. Almaty oblysy. ELBASY OSYNDAI BOLÝY KEREK Bizdiń qazaq azamattarynyń jaqsy, parasatty isterine súısin­gen­de “bárekeldi, uzaǵynan bol­syn!” dep jatady ǵoı. Pre­zı­den­timizdiń el azamattaryna, elimizdiń Parlamen­ti­ne, “Nur Otan” ha­lyqtyq-demokra­tııa­lyq partııasy­nyń Saıası bıýro­syna arnaýyn oqyp shyǵyp, osyndaı bir jaqsy oıda qaldym. Elbasy mártebesin tek zańdarmen, basqa da quqyqtyq aktiler­men bekitýge bol­maıdy ǵoı. Túsingen adamǵa bul aıdaı aqıqat jáıt. Biz ol kisini zańmen qabyl­dap bekitpeı-aq, jurtshylyq El­ba­sy dep atap, qurmettep júrgeli qaı zaman! Onsyz da Nursultan Ábish­ulyn qazaqtyń eldigi, egemendigi jolynda qyz­met atqaryp júrgen El­basy dep ekiniń biri aıtady. Qazaqtyń sózi, ony eshkim bizge tańyp osylaı aıtyńdar, sóıtip ja­zyńdar degen joq. Elbasy, Eltań­ba, Ánuran, elim, jerim – barlyǵy da bir-birine etene jaqyn, egizdeı bolǵan tól sózderimiz, endeshe osylaı ary qaraı da aıta beremiz. Bárimiz de ata-babalarymyz aıtqandaı, artyqshylyqtarymyz ben kemshilikterimiz bar, pende­shi­lik­ten de kende emes, et pen súıek­ten jaralǵan adam balasymyz. Osy oraıda Elbasy óziniń arnaýynda atalǵan oıdy “biz birge jumyla tús­sek, kez kelgen qıyndyqty eń­se­retinimizge kámil senemin” degen bir aýyz sózben túıindegen eken. Prezıdentimiz eldiń kóshin shy­nyn­da da sondaı bir qıyn kezeńderde qolǵa alǵanyn bárimiz de bilemiz. Biz bárimiz de sol kisige sendik. Elimizdi alǵa aparady, jaqsylyq pen jaqsy kúnderge jetkizedi dedik. Qazir qaı elden kembiz? Jaǵdaıymyz jaqsardy. Jumys jasamaǵan adam ǵana muny kóre almaı ártúrli pikir aıtýy múmkin. Úıdegi ata-ájelerimiz “eldiń eldigin, birligin saqtap kele jatqan Elbasy aman bolsyn” dep bata berip otyrady. О́zimiz ony estip, kórip júrmiz. Bizdiń bir ǵana qalamyzda bıyldyń ózinde jańa mektep, jańa emhana boı kóter­­di. О́ndiristi qalamyz jańaryp, jasaryp keledi. Bári de jumystarynda. Dúkender toly, aýyldar aman. Osynyń bári Elbasynyń tynyshtyqty qorǵaǵan, birlikti saqtaǵan saıasatynyń arqasy emes pe? Mádenıet OMARǴALIEV, Aqsý qalalyq máslıhatynyń hatshysy. Pavlodar oblysy. ASYQPAI JÚRIP, ANYQ BASYP KELEMIZ Kúni keshe Parlament depýtattary El Basy týraly zań jobasyn qabyldap, Memleket basshysynyń qol qoıýyna jibergenin estigende oılanyp qalǵanymyz ras. О́ıtkeni, buǵan deıin halyq qalaý­lylarynyń ózine Qazaqstannyń Eńbek Eri ataǵyn berý týraly usynysyn Nursultan Nazarbaevtyń qabyl almaǵany belgili ǵoı. Biz biletin Prezıdentimiz bul joly da ózine tán bıiginen kórinip, zań jobasyna veto qoıatyn shyǵar degen boljamymyz dál kelip, alǵan betinen qaıtpaıtyn, aıtqan sózinen aınymaıtyn Elbasymyzdyń málimdemesin rızashylyqpen qabyldadyq. Shyntýaıtyna kelsek, Parlament El Basy týraly zań qabyldamasa da, halqy­myz Nursultan Ábishulyn óziniń Tuńǵysh Prezıdenti jáne Ultymyzdyń kóshbas­shy­sy retinde qadir tutyp, Elbasymyz dep erekshe qurmetpen ataıdy. “Aqyryn júrip, anyq bas, eńbegiń ketpes dalaǵa”, dep uly Abaı aıtqandaı, elimizdiń damý keleshegin kóregendikpen boljaı bilgen Elbasymyz­dyń eren eńbeginiń, alǵa naqty maqsattar qoı­ǵan ashyq ta aıqyn saıasatynyń, der ke­zinde qabyldaǵan kemel sheshimderiniń arqa­synda jas barys beıneli memleketimiz bu­ǵa­nasy bekip, qanaty qataıyp, eńsesin tik­tep, búginde Eýropanyń tórine kóteril­gen­deı dárejege jetip, dúnıe júzin túgel moı­yn­­datyp otyr. Bul sózimizge bizdiń Qyzyl­jar óńirinde táýelsizdik jyldary júzege asy­ryl­ǵan jaqsy ózgerister de aıǵaq bola alady. Sonaý Keńes ókimeti zamanynda Qy­zyl­jar óńiri talaıdyń tańdaıyn qaqty­ryp, kóziniń jaýyn alǵan keremet kórkem ári dalasynda sary altyndaı egini jaı­qal­ǵan, órisinde tórt túlik maly myńǵyrǵan berekeli ólke sanalatyn. Osyny eskergen Máskeý ótken ǵasyrdyń 50-shi jyldarynda tyń kóterý uranymen atamekenimizge basqa ult ókilderin lek-legimen qonystandyr­ǵan­dyqtan, óz jerimizde azshylyqqa aınalyp, óz Otanymyzda ógeıdiń kúnin keshýge máj­búr boldyq. Asyl dinimiz álsirep, ana ti­limiz shubarlanyp, aıasy tarylyp, joıy­lý­ǵa shaq qalǵan. Osylaı sorymyz qaı­na­ǵany jetpegendeı, Tyń ólkesi qurylyp, onyń quramyna kirgizilgen Qazaqstannyń bıdaıǵa baı soltústik aımaǵyn kompartııa kósemi Nıkıta Hrýshev Reseıge qosyp ji­berý nıetin de jasyrmaǵan. Onyń sol sandyraq oıyn arada otyz shaqty jyl ótkende qaıta qurý dáýirin bastan keshirip jatqan jańa Reseıdiń rýhanı kósemi sanalǵan áıgili jazýshy Aleksandr Sol­jenı­syn óziniń atyshýly “Reseıdi qalaı kórkeıtý kerek?” degen maqalasynda aı­qaı­lata qaıtalap, Qazaqstannyń teris­keıin­degi tyń kóterilgen bes oblysyna taǵy da kóz alartqany jadymyzda. Mundaı qısynsyz áńgimeler keýdesinde namysy bar qazaq azamattarynyń qanyn qaınat­qany­men, ózge ult ókilderiniń arasyndaǵy keıbir nıeti buzyq pendeler, bir kezdegi otarshyl aq patshanyń soıylyn soqqan kazachestvonyń qylyshyn qaıtadan jalań­datqan sholaq belsendileriniń Soljenısyn sirińke jaqqan otqa odan saıyn maı quı­yp, órshitip, órt shyǵarýǵa tyrysqan­dyq­tary da málim. Sóıtip, 90-shy jyldary Qyzyljar óńirindegi saıası ahýal ýshyǵýǵa bet alyp, shıelenisip turǵan bolatyn. Osy qıly kezeńde Alla jarylqap, óz Táýelsizdigin jarııalaǵan týǵan elimizdegi bılik tizginin qolyna alǵan Tuńǵysh Elbasymyz Nursultan Nazarbaev ata-babalarymyzdyń qany men teri tógilgen qasıetti jerimizdiń taǵdyry týraly tereń tolǵanýyna týra kelgeni kámil. О́ıtkeni, elimizdiń qazaǵy seldir soltústik aımaǵyn­da­ǵy jaǵdaı tipti kúrdelene túskeni anyq edi. Ekonomıkadaǵy eski baılanystar úzilip, baıaǵy qorǵanys zaýyttarynyń ónim­derine suranys kemip, óndiristeri quldy­rap, myńdaǵan adam jumyssyz qalǵan­dyq­tan, qulaǵan keńes ımperııasy kezindegi tur­mysyn kókseýshiler kóbeıip, qos mem­lekettik til, qos azamattyq máselesin kóterý­shiler qatary qalyńdap, jańa týǵan sábı­deı Táýelsizdigimizdi besiginde tun­shyq­tyrý qaýpi týyndap turǵan qıyn kez edi bul. Onyń ústine Soltústik Qazaqstan obly­synyń jáne Petropavl qalasyndaǵy iri kásiporyndardyń keshegi keńes zama­nynda Máskeý taǵaıyndaǵan, ózderin uly derjavanyń ókiletti ókili sanap, óktem sóılep úırenip qalǵan basshylarynyń ta­laıynyń kókbaıraǵyn jańa kótergen jas elge jandary ashı qoımaǵandary, búı­rek­­teri ózderi kelgen jaqqa buryp, memle­ket múlkin talan-tarajǵa salyp, orman asy­ryp jatqandary da jasyryn syr emes-ti. Osynaý ótpeli kezeńde Elbasy tirelgen tuıyqtan shyǵar jol taýyp, jańa basqarý júıesin engizdi. Oblystardy basqaryp turǵan oblystyq keńesterdiń tóraǵalaryn – kúni keshegi obkomnyń birinshi hat­shy­laryn bılikten taıdyryp, olardyń qo­lyn­daǵy tizgindi óz Jarlyqtarymen taǵaıyn­da­ǵan ákimderge berdi. Neshe túrli ázázilder ulty árkelki turǵyndar arasyna shı jú­gir­tip jatqan Soltústik Qazaqstan oblysy­nyń basshylyǵyna osy óńir tarıhynda alǵash ret nemis azamaty – Vladımır Gartmannyń jiberilýin Elbasynyń el basqarýdaǵy dıplomatııalyq sheshimi dep túsindik. Kózkórgenderdiń aıtýynsha, V.Gartman óziniń el ishindegi araaǵaıyndyq qyzmetin janyn sala atqaryp, Qyzyljar óńirinde eshqandaı ultaralyq qaqtyǵysqa jol bermeýge eleýli eńbek sińirgen. Demek, ol óziniń Elbasy júktegen negizgi mindetin abyroımen atqarǵany daýsyz. Al 1997 jylǵy kóktemde Soltústik Qazaqstan oblysy men kórshiles Kókshetaý oblysy biriktirildi. Irilendirilgen oblys ortalyǵy bolyp Qyzyljar qalasy bel­gi­lendi. Elbasynyń bul sheshimi bizge, kók­she­taýlyqtarǵa ońaı soqpaǵanymen, ulty­myz­dyń kóshbasshysynyń uıǵarymynyń durystyǵyna esh kúmánimiz bolǵan joq. Muny Tuńǵysh Prezıdentimizdiń el irgesin bekite túsýge baǵyttalǵan kezekti qadamy retinde qabyldadyq. Kókshetaýda bılik basynda júrgen qazaq azamattarynyń basym kópshiligi Qyzyljarǵa oblystyq basqarý organdaryna birinshi-ekinshi basshy bolyp aýystyrylyp, ákimdiktegi, basqar­malar men ártúrli vedomstvolardaǵy ult­tyq kadrlar qatary birden qalyńdap shyǵa keldi. Oblys turǵyndarynyń quramyndaǵy qazaqtardyń úles salmaǵy da ájeptáýir kó­beıip, 30 paıyzdan asyp jyǵyldy. Sóıtip, enshisin Qyzyljardan 1944 jyly bólip alyp, jeke otaý – jańa oblys bolyp qu­ryl­ǵan Kókshetaý araǵa 53 jyl salyp, ata shańyraqqa qaıtyp oraldy. Ata shańy­raq­ta­ǵy álsiregen ulttyq rýhty kótere tústi. Má­selen, 1990-1991 oqý jylynda oblys­taǵy qazaq balalarynyń nebary 30 paıyzy ǵana óz ana tilinde bilim alǵan bol­sa, qazir bul jónindegi kórsetkish 57 paıyz­ǵa jetti. Buǵan qosa, aıaqtalyp jatqan bı­yl­ǵy oqý jylynda ulty basqa 267 oqýshy qazaq mektepterinde qazaqsha oqyǵandyǵyn da aıta ketken jón. Bul – Keńes ókimeti tu­synda ultsyzdandyrý saıasatynyń soq­qysy asa qatty tıgen teriskeı óńirde de qazaq tiliniń órisi jyldan-jylǵa keńip, tynysy ashylyp keledi degen sóz. “Qa­zaqstannyń bolashaǵy – qazaq tilinde!” de­gen Elbasy sózin, ásirese, keıingi tolqyn, óskeleń urpaq urandaı ustanyp otyrǵany anyq. 1997 jyldyń aıaǵynda Soltústik Qa­zaqstan oblysynyń sońǵy alpys jyl­dyq tarıhynda tuńǵysh ret óńir basshylyǵyna Elbasy Jarlyǵymen qazaq azamaty taǵaı­yn­daldy. Arada on jyl ótkende, 2007 jyly kúz­de oblysymyzǵa tuńǵysh ret Qyzyljar eliniń tól perzenti, buǵan deıin birneshe aýdandy oıdaǵydaı basqaryp, óńir basshysynyń orynbasarlyǵyna deıin kóterilgen Serik Bilálovti oblystyq más­lıhat depýtattarynyń kelisimimen ákim etip taǵaıyndady. Prezıdentimiz óziniń osy sheshiminiń de durys bolǵandyǵyna Qyzyl­jarǵa jasaǵan jyl saıynǵy jumys saparlarynyń barysynda kóz jetkizip, óńirdegi oń ózgeristerge ádil baǵasyn berip júr. Buǵan Qyzyljardyń aq nıetti adamdarynyń bári rıza. О́ńirimizdegi jaqsylyqtardyń bári de Elbasynyń sharapaty – jergilikti ákim­der­ge halyqtyń ál-aýqatyn, turmys jaǵ­daı­yn jaqsartý jóninde bergen naqtyly tapsyrmalaryn iske asyrýdyń oń nátı­je­leri ekendigi haq. Nursultan Nazarbaevtyń Qyzyljardyń qaq ortasynan boı kótergen záýlim jańa meshitimizdi saldyrýǵa tikeleı járdem jasaǵanyn, “Mádenı mura” baǵdar­lamasy boıynsha Abylaıdyń aq úıin qal­pyna keltirýge tapsyrma berip, óz qolymen ashqanyn qyzyljarlyqtar asa rıza­shy­lyqpen aıtyp otyrady. Elbasynyń Qy­zyl­jar óńirine árbir sapary soltús­tik­qazaq­standyqtardyń­ kári-jasy túgel asyǵa kút­ken, aıryqsha qýanyshqa toly, umytyl­mas oqıǵa retinde esimizde saqtalyp qaldy. Abylaı han murajaı keshenin ashý saltanaty ústinde Elbasy “Qyzyljar qalasy” dep sóıledi. Petropavldyń ataýyn ózgertý tý­raly pikirin Nursultan Ábishuly osy oqı­ǵanyń aldynda qazaq tildi res­pýb­lıkalyq gazet­terdiń bas redaktorlarymen bolǵan suh­batynda ortaǵa salǵan edi. El men jer qamyn oılaǵan ultymyzdyń kóshbasshy ulynyń sol sózderdi mezgili ábden jetken soń aıtqanyn túsinýge tıispiz. Amandyq bolsa, qalamyzdyń halqymyz súıip aıtatyn Qyzyljar ataýy resmı bekitiletin kún de týar dep senemiz. Káribaı MUSYRMAN, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi, Halyqaralyq “Qazaq tili” qoǵamy Soltústik Qazaqstan oblystyq fılıalynyń tóraǵasy.