Taýarlardy tańbalaý merzimi uzartyldy

Búgingi tańda Qazaqstanda janýar­lar terisinen jasalǵan buıymdar, teme­ki bu­ıymdary, aıaqkıim jáne dári-dár­mek sııaqty 4 taýarlar toby boıynsha min­detti tańbalaý týraly sheshim qa­byl­dan­dy. Zergerlik buıymdardy tań­ba­laý qanatqaqty rejimde júzege asyrylýda.

О́nerkásip jáne qurylys mınıstr­liginiń málimetinshe, búginde aıaqkıim taýarlary aınalymynyń 96%-y – ım­porttyq, 4%-y ǵana – otandyq ónim. Ishki naryqtyń damýyna aıaqkıimniń kóleńkeli aınalymy aıtarlyqtaı kedergi bolyp tur. Tańbalaý engizilgennen keıin aıaq kıim naryǵy aı­tar­­lyqtaı tazardy.

«Aıaqkıim ónimderin sıfrlyq tańba­laý­dy engizý nátıjesinde aıaqkıimniń resmı ımporty 36%-ǵa ósti (2022 jylǵy 7 aıdaǵy 26,1 mln juptan 2023 jylǵy 7 aıdaǵy 35,6 mln jupqa deıin). Aıaqkıim óndirisi 20%-ǵa ósti (2021 jylǵy 1,5 mln juptan 2022 jylǵy 1,8 mln jupqa deıin). Reseı Federasııasy jáne Belarýs Respýblıkasymen tańbalaý kodtaryn ózara taný úderisi bastaldy, bul atal­ǵan elderden ákelinetin aıaqkıimderdi tań­balamaýǵa múmkindik beredi», dedi óner­­kásip jáne qurylys vıse-mınıstri Dınara Sheglova.

Sıfrlyq tańbalaýdyń basty artyq­shylyǵy – ol ár aıaqkıimdi belgilep, adamı faktorsyz taýardy jetkizý tizbegin qa­da­ǵalaýǵa múmkindik beredi. 2023 jyl­ǵy qazan aıyndaǵy jaǵdaı boıynsha taýar­lardy tańbalaý jáne qadaǵalaý boıynsha aqparat júıesinde 3,2 myń qatysýshy tirkelip, 78,3 mln-nan astam tańbalaý kody berildi, 12,1 myń tańbalaý kody aınalymnan alyndy.

Aıaqkıimmen aınalysatyn iri kóterme saýdagerlerdiń basty máselesi – qoıma­lar­da, ásirese Astana, Almaty, Shymkent qalalarynyń kóterme jáne bólshek saý­da ba­zarlaryndaǵy tańbalanbaı qal­ǵan aıaqkıimder. Kásiporyn taýarlardy tańbalaýǵa daıyn, biraq bul biraz ýaqytty qajet etedi. Osyǵan baılanysty QR О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi aıaq kıim qal­dyq­taryn tańbalaý merzimin 2023 jylǵy 1 qarashadan 2024 jylǵy 1 qańtarǵa deıin uzartý boıynsha jumysty bastady. Importtaýshylardyń ótinishterin eskere otyryp, keńeste tańbalaý merzimin 2024 jylǵy 1 aqpanǵa deıin taǵy bir aıǵa uzartý týraly sheshim qabyldandy. Son­daı-aq atalǵan kúnge deıin aıaqkıimdi ım­port­taýshynyń óz qoımalarynda tańbalaý múm­kindigi uzartyldy.

«Qazir biz Almaty jáne Shymkent qala­laryndaǵy kóterme qoımalarda tań­balaý pýnktterin qurý jumystaryn júr­gizip jatyrmyz, bul Qazaqstanǵa aıaqkıim ákeletin eki úlken pýnkt. Bazar ákimshiligi kóterme saýda qoımalaryndaǵy aıaqkıim qaldyqtaryna kodtar engizýge kómek­tesýge, bul úshin oryn berip, qyzmet kór­setýge daıyn. Sondaı-aq qaldyqtardy tańbalaý úderisi turaqty bolyp ketpes úshin ımport­taýshylar jańa maýsymda tek tań­balanǵan aıaqkıimder ákelinetini týraly mindettemelerdi qabyldaýy qa­jet. Bul aıaqkıimniń baǵasyna is jú­zinde eshqandaı áser etpeıdi. Mysaly, Qazaq­stan naryǵyna aıaqkıim eksporttaıtyn qytaılyq «Beijing Vitcony» kompanııa­sy aıaqkıimdi tańbalaý qyzmetin tegin, taýar baǵasyna qospaı-aq, usynýǵa daıyn ekenin málimdedi. Olar qazirdiń ózinde Reseıden ımporttaýshylar úshin osylaı istep jatyr. 300-den astam qytaılyq jetkizýshisi bar júk tasymaldaýshylar Reseıge aıaqkıim eksporttaıdy, olar taýarlardy ózderiniń óndirisinde tańbalaıdy. Bul kompanııalar Qazaqstan úshin de dál osyndaı qyzmetti kórsete alady. Negizgi aıaqkıim jetkizýshileri sanalatyn О́zbekstan men Túrkııa óndirýshileri óndiris oryndarynda taýarlardy birden tańbalaýǵa daıyn. Reseı qazirdiń ózinde tańbalap jatyr. Osylaısha, arnaıy jab­dyq­talǵan keden qoımalarynyń qajet­tiligin barynsha azaıtýǵa bolady, olardy tek qana aıaqkıim áýe kóligimen ákelinetin keden qoımalarynda qaldyrýǵa bolady. Bul negizinen Eýropadan kelgen qymbat aıaq kıimder. Aıaqkıim ónimderiniń aınalymyna qatysýshylarmen ortaq mindetimiz – aıaqkıimderdi 4 aı ishinde, negizinen, keden qoımalaryna kirer aldynda tańbalaý úderisterin qurý, al muny boldyrtpaý múmkin bolmasa, keden qoımalarynyń ıelerimen aıaqkıimdi tańbalaý qyzmeti boıynsha jumys isteý», dedi «Sıfrlyq ekonomıkany damytý ortalyǵy» JShS bas dırektory Bıkesh Qurmanǵalıeva.

Sonymen qatar keńeste keden qoımala­rynyń taýarlardy tańbalaý úshin oryn berýge daıyndyǵy men ondaǵy jaǵdaı má­­selesi qarastyryldy – qoımalardyń kó­binde jylý joq, keıbireýi elektr jeli­lerimen jabdyqtalmaǵan jáne t.b. Mem­le­kettik kirister komıtetine qajetti ınfra­­qurylym máselesin sheshý tapsyryldy.

2024 jylǵy 1 shildeden bastap engizi­le­tin dárilik zattardy tańbalaýǵa keletin bolsaq, búgingi tańda medısınalyq uıym­dar­dy qajetti qural-jabdyqtarmen jab­dyq­taý basty kedergi bolyp otyr. Atal­ǵan máselemen Densaýlyq saqtaý mı­nıstrligi «Qazaqtelekom» AQ-men bir­le­sip aınalysatyn bolady.

«Tańbalaýdy jalǵastyrý kerek. Aıaq­kıimdi tańbalaýda qazirdiń ózinde ná­tı­je bar ekenin, óz óndirisimiz ósip, na­ryq tazaryp jatqanyn kórip otyrmyz. Ol úshin aıaqkıimdi ımporttaýshylary, far­masevtıkalyq naryq jáne basqa da qatysýshylarǵa osy úderistiń barlyq múmkindigi men shartyn barabar túsin­dirip, tańbalaýǵa qajetti qural-jab­dyq­­­tardyń quny týraly bıznesti naq­ty habardar etý qajet. Sonymen birge tań­balaýdy qamtamasyz etý úshin qa­jetti keshendi sheshimderdi biriktiretin qu­ryl­­ǵylardy farmasevtıkalyq naryq­tyń qatysýshylaryna tegin negizde berý múmkindigi boıynsha ekinshi deń­geı­li banktermen jumys júrgizý qa­jet», dedi keńesti qorytyndylaı kele vıse-premer.