Salyq saıasaty qaıta qaralady

Senat Tóraǵasynyń orynbasary Olga Perepechına Memleket basshysy 2022 jylǵy 1 qyrkúıektegi Joldaýynda Salyq kodeksiniń problemalaryna erekshe nazar aýdaryp, ony tolyǵymen ja­ńartý keregin atap ótkenin eske saldy.

«Salyq kodeksiniń eń problemaly bóligi – salyqtyq ákimshilendirý máselesi. Bul taraý tolyǵymen jańartylýy kerek. Salyqtyq ákimshilendirýdi servıstik nusqaǵa kóshirýdi qarastyrý usynylyp otyr. Birinshiden, bıznesti salyq bazasyn keńeıtýge yntalandyrýǵa basa nazar aýdarý kerek. Salyqtyq jeńildikter naq­ty mýltıplıkatıvti áser alýǵa ba­ǵyttalýǵa tıis. Ekinshiden, salyq júk­temesin anaǵurlym joǵary kiristi sala­larǵa kóshirý jáne halyqtyń dáýletti toptarynan túsetin tabysty kúsheıtý tetigin pysyqtaý qajet. Bul salyq júktemesin ádil bólýdi qamtamasyz etedi», dedi O.Pe­repechına.

Is-shara barysynda halyqaralyq tájirıbe men arnaıy salyq tártipteri talqylandy. Depýtattar tabystarǵa salyq salýdyń jáne salalar boıynsha júk­temeni bólýdiń halyqaralyq táji­rıbesin júzege asyrý, sondaı-aq arnaýly salyq tártipterin jańasha qaras­tyrý, onyń ishinde salyqtyq ákim­shilendirý te­tikterin jaqsartý jáne salyq­tyq ba­qy­laýdy sıfrlandyrýdy bar múm­kin­diginshe qamtamasyz etý qajettigin atap ótti.

«Tıimsiz salyq jeńildikterin ońtaı­landyrý jáne olardy berý jónindegi mo­nıtorıng sapasyn arttyrý maqsatynda salyq jeńildikterin 20%-ǵa qysqartý máselesin qarastyrý qajet. Tehnogendik mıneraldyq túzilimderden paıdaly qazbalardy alýǵa salyq salý máselelerin retteý kerek. Gazdy tehnologııalyq tur­ǵyda eriksiz jaǵý kezinde, sondaı-aq uńǵymalardy synaý kezinde álemdik baǵalarǵa emes, óndiristik ózindik qunǵa súıene otyryp, bıýdjettiń ysyrap bolýyna jol bermeı salyq salý tetigin qaıta qaraǵan jón. Osy jáne basqa da usynystar biz Úkimetke daıyndaǵan usynymdar tizimine endi», dedi senator Sultanbek Mákejanov.

Ulttyq ekonomıka mınıstri Áli­bek Qýantyrov, Qarjy mınıstrligi Memle­kettik kirister komıteti tóraǵasynyń orynbasary Jánibek Nurjanov, otandyq bıznes, «Atameken» UKP, qarjygerler qaýymdastyǵy keńesiniń ókilderi baıandama jasady. «KAZENERGY» qaýym­dastyǵynyń bas dırektory Kenjebek Ibrashev jańa salyq kodeksine munaı salasyndaǵy salyqty retteýge arnalǵan úsh usynys aıtty.

«Birinshiden, qory sarqylyp kele jatqan munaı kenish ıelerin óndiris deńgeıin saqtap qalýǵa múmkindik beretin tehnologııalarǵa ınvestısııa salýǵa, eń­bek ujymynyń aılyǵy men turmys jaǵdaıyn jaqsartý úshin ınvestısııa salýǵa mindetteıtin jańa yntalandyrýshy tetik qarastyrý usynylady. Ony «jer qoınaýyn paıdalanýshyǵa salynatyn salyqqa balama salyq» dep ataýǵa bolady», dedi K.Ibrashev.

Sondaı-aq ol munaı kenishin barlaý jáne óndiristik tájirıbe kezeńinde jaǵylatyn gazǵa salyqty álemdik baǵamen emes, ózindik qunyna qarap salýdy usyn­dy.

«О́ıtkeni ol gaz eksportqa shyǵaryl­maıdy, kásiporynnyń ishki qajettiligine jaratylady. Úshinshiden, eksportqa ketetin munaıdy óndirýge salynatyn salyqtardy is júzindegi satylym ba­ǵasyna qarap, transferttik baǵa qalyptasý jaǵdaıyn eskere otyryp esepteý kerek», dedi K.Ibrashev.

Budan keıin sóz alǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrovtyń aıtýynsha, Jańa Salyq kodeksiniń jobasyn ázirleý jumystaryna memlekettik organdardyń, bıznes-qoǵamdastyqtyń, «Atameken» UKP, úkimettik emes jáne halyqaralyq uıymdardyń ókilderi bel­sendi qatysqan.

«Búgingi tańda 1 000-ǵa jýyq usynys tústi. Barlyq másele apta saıynǵy kestege sáıkes turaqty jumys tobynyń qaraýyna shyǵarylady. Jyl basynan beri 230-dan asa jumys kezdesýi ótkizildi. Olarǵa bıznes-qoǵamdastyqtyń 140-tan asa ókili, salyq salý salasyndaǵy sarapshylar, ekonomıster qatysty. Sondaı-aq múddeli memlekettik organdar­dyń qyzmetkerleri tartyldy», dedi Á.Qýan­tyrov.

Mınıstrdiń aıtýynsha, túsinikti jáne boljamdy salyq saıasatyn qalyp­tas­tyrý úshin Salyq saıasatynyń tujy­rymdamasynda 2030 jylǵa deıingi barlyq jańa tásil men josparlanǵan ózgeris kór­setý usynylady. Sondaı-aq daýly máse­lelerdi biryńǵaı túsindirý úshin mınıstr­lik janyndaǵy Ádistemelik keńestiń rólin kúsheıtý qajet ekenin alǵa tartty.

«QQS bazalyq mólsherlemesin 12 paıyz­dan 16 paıyzǵa deıin kóterý usynylady. Mólsherlemeniń ósýi – bıýdjetke 2-2,4 trln teńge mólsherinde qosymsha túsim ákeledi. Bul Ulttyq qordan respýblıkalyq bıýdjetke kepildendirilgen transfertter kólemimen para-par. Qosymsha kiris­ter transfertterdiń mólsherin azaı­týǵa múmkindik beredi. Osylaısha, Ult­tyq qor­dyń jınaqtaý fýnksııasyn kú­sheıtemiz. Bul – óte mańyzdy mindet. Biz bolashaq urpaq úshin Ulttyq qordy saqtaýymyz kerek.

Sondaı-aq negizgi ekonomıkalyq áriptestermen salystyrǵanda QQS tómen mólsherlemesi osy elderden Qazaqstanǵa taýarlardyń eksportyn tıimdi etedi. QQS mólsherlemesiniń ósýi, eń aldymen, ımporttyq taýarlarǵa júktemeni arttyrady. Qazaqstanda azyq-túlik taýar­laryn óndirý jáne qaıta óńdeý úshin QQS salýdyń tıimdi jaǵdaı jasalǵan. Bólshek saýdagerler bólshek salyq rejimin qoldanady, onda QQS-tan bosatý da qarastyrylǵan. Bul jeńildikter saqtalady», dedi Á.Qýantyrov.

Sala basshysy KTS (korporatıvti tabys salyǵy) mólsherlemesin saralaý kózdelgenin jetkizdi. Shıkizat jáne qarjy sektorlary, oıyn bıznesine KTS mólsherlemesin 25-30 paıyzǵa deıin arttyrý qarastyrylǵan. Shyǵyndardy aýys­tyrý merzimderin jáne talap qoıý eskirý merzimin 5 jylǵa deıin teńestirý máselesi de eskerilmek.

«Budan basqa, EAEO sheńberinde kelisimderdi iske asyrý úshin temeki ónimderine aksızder mólsherlemelerin kezeń-kezeńmen arttyrý usynylady. Sondaı-aq «sán-saltanat» zattaryna qosymsha aksızdeý máselesi boıynsha jumys júrgizilip jatyr. Qunynyń 10 paıyz mólsherinde qymbat turatyn alkogol jáne temeki ónimderine aksızder engizý qarastyrylǵan.

Múlikke salyq salýdyń kelesi tásilderi usy­nylady. Birinshiden, ıahta­larǵa, jeke ushaqtarǵa salyq mólsherlemesi art­tyrylmaq. Ekinshiden, barlyq JT (jeke tulǵa) nysanynyń jıyntyq quny 130 myń AEK sheginen asqan jaǵdaıda salyqtyń joǵary mólsherlemesin bel­gileý usy­nylady.

Budan basqa, qymbat jyljymaıtyn múlik nysandary úshin «sán-saltanat koeffısıentin» belgileý boıynsha JAO (jergilikti atqarýshy organ) quzyretin belgileý kózdelgen. Arnaıy salyq rejim­derin ońtaılandyrý úshin talap etilmegen rejimderdi joıa otyryp, uqsas sharttary bar rejimderdi biriktiredi. Naqty qoldaný derekterin eskere otyryp, rejimderdi qoldaný sharttary qaıta qaralady», dedi Á.Qýantyrov.

Sondaı-aq mınıstr tıimsiz salyq jeńildikterin ońtaılandyrý jáne olar­dyń tıimdiligine monıtorıng sapasyn arttyrý boıynsha jumys júrip jatqanyn atap ótti. Sala basshysy Kodekste arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar men ınves­tısııalyq kelisimsharttarǵa salyq tu­raqtylyǵy saqtalatynyn jetkizdi.

«Geologııalyq barlaýǵa salyqtyq je­ńildik jóninde aıtsaq, bul máseleni talqylaýdamyz. Qazir jańa ken oryndaryn ıgerý úshin paıdaly qazbalardy óndirý boıynsha salyq jeńildikteri bar. Geologııalyq barlaýda jıi kóteriletin másele – qosylǵan qun salyǵyn qaıtarý. Biz qazir qaıtarý rásimderin jeńildetý máselesin pysyqtap jatyrmyz.

Tehnogendik mıneraldyq túzilim­derden (TMQ) paıdaly qazbalardy ón­dirýge salyq salý máselelerin retteý­ge qatysty bul másele qazir ishinara she­shilgenin atap ótkim keledi. Paıdaly qazbalardy óndirý salyǵy (PQT) buryn TMO quramyna kiretin metaldar boıyn­sha tólengen bolsa, mundaı paıdaly qazbalardy TMO-dan keıin óndirý kezinde salyq tólenbeıdi. Sonymen qatar qatty turmystyq qaldyqtardan salyq tólemeı sırek jer metaldaryn alý qaýpi bar», dedi Á.Qýantyrov.