Sharýashylyq basshysy Qaırat Ospanov aýyldyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa jylyna 300 mln teńge qarjy jumsaıdy. Nátıjesinde, aıadaı ǵana aýyldyń ınfraqurylymyn qazir eshbir qaladan kem emes dep aıtýǵa bolady. Eldi mekendegi 250 eresek turǵynnyń 200-i jergilikti sharýashylyqta jumys istep jatyr.
– Bizdiń óńirde aýyldaǵy úılerdiń kóbi ótken ǵasyrdyń sekseninshi jyldarynyń sońynda, birazy toqsanynshy jyldardyń basynda salynǵan. Sodan beri otyz jyldan astam ýaqyt ótti. О́kinishke qaraı, kóptegen iri sharýashylyqtar aýylǵa úı salyp, qarapaıym halyqqa qarasaıyn demeıdi. Bul – túbirimen durys emes. Máselen, bizdiń fermada jańa tehnologııaǵa negizdelgen nemis qurylǵylary tur, egistik alqaptarymyzda «Djon dır», «Klass» sııaqty joǵary sapaly zamanaýı tehnıkalar jumys isteıdi. Al qulaǵaly turǵan eski úıde turyp jatqan adamdy mundaı sońǵy úlgidegi qýatty tehnıkaǵa otyrǵyzý nemese zamanaýı «aqyldy» qurylǵylardy basqartý, eń aldymen, adamdyqqa syn, odan keıin bir-birine múlde úılespeıtin dúnıe ǵoı. Jumysshynyń turmys jaǵdaıy men ol isteıtin tehnıka sáıkes kelýi kerek. Sonda ǵana jumys ónedi. Kez kelgen eldiń eń basty baılyǵy – eńbek resýrsy, adam. Sondyqtan jyl saıyn shamamyz jetkenshe áleýmettik salany jaqsartýǵa kúsh salyp jatyrmyz, – deıdi kásipker.
Sońǵy jyldary sharýashylyq aýyl turǵyndaryna 25 turǵyn úı salyp bergen. Ár úıge ortalyqtandyrylǵan sý qubyry kelip tur. Bári derbes dızeldi otynmen jylytylady. Aldaǵy jyly aýyldyń shetine birneshe rezervýar qoıylyp, sol jerden ár úıge gaz qubyryn tartý josparlanyp otyr. Aýyl kósheleri de seriktestiktiń óz qarjysyna jóndeledi. Qamysty Shańdaqtyń taqtaıdaı túp-túzý kóshelerine tóselgen asfalttyń sapasy kóp qalanyń asfaltynan artyq. Sharýashylyqtyń jol jasaý tehnologııasy erekshe: aldymen joldyń betine armatýra toqyp tósep, onyń ústine qalyńdyǵy 30 sm beton quıady. Betonnyń ústine iri túıirshikti asfalt tóseledi de, onyń beti maıda túıirshikti taǵy bir asfalt qabatymen jabylady. Mundaı jol qytaıdyń 40 tonnalyq aýyr tehnıkasyn da myńq etpeı kóterip, ondaǵan jyldar boıy oı-shuqyrsyz qalpynda saqtalyp turady.
Qamysty Shańdaqta ózge aýyldardaǵydaı emes, jas otbasylar kóp turady. Osydan bolar, seriktestik jumysshylarynyń da 65-70 paıyzy – jastar. Bir shańyraqta dúnıege sábı kelse, sharýashylyq 300 teńge kóleminde bir rettik syıaqy berýden jańylǵan emes. Bul úrdis 1997 jyldan beri qaraı jalǵasyp keledi. Sharýashylyq basshysy kelesi jyly muny 1 mln teńgege ósirýdi kózdep otyr.
Seriktestik jumysshylarynyń deni jańa úılerde turady. Munyń syrtynda qanshama jyl osy sharýashylyqta jumys istep, qurmetti demalysqa shyqqan zeınetkerler kommýnaldyq qyzmet tóleminen tolyq bosatylady. Aýyl turǵyndarynyń biri naýqastanyp qalsa, onyń emi men dári-dármegi sharýashylyqtyń moınynda. Aýyr naýqastyń otasyna ketken shyǵyn da sharýashylyq esebinen óteledi. Aýyl jastarynyń oqý aqysyn da, bala Qostanaıda, Astana, ıá Almatyda, tipti álemniń qaı qalasynda bilim alyp jatqanyna qaramastan, otyz jyldan beri seriktestik esebinen tólenedi.
Taıaýda shaǵyn aýyl ortalyǵynda balalar oıyn alańynyń qurylysy aıaqtaldy. Bul jyl basynda aýdan ákimdigi men seriktestik arasynda qol qoıylǵan memorandým sheńberinde júzege asqan. Sharýashylyq óz qarjysy esebinen 15 mln teńge bólip, qaladaǵy oıyn alańdarynyń bir kem túspeıtin qalashyqty el ıgiligine tapsyryp bergen.
– «Turar» JShS óńirdiń áleýmettik salasyn jańǵyrtýda kóptegen iske muryndyq boldy. Buǵan deıin Qaırat Baqytjanuly osy aýylǵa hokkeı kordyn, basseın, FAP salyp berse, endi mine, balalarǵa tamasha tartý jasap otyr. Qamysty Shańdaq osy aýdany úshin ǵana emes, búkil óńirdegi eń úlgili aýylǵa aınaldyp otyr. Bul Memleket basshysynyń ózi basty nazarda ustap otyrǵan másele, – deıdi aýdan ákimi Táýba Isabaev.
Kásipker Qaıtar Ospanov: «Qalaǵa kelgen aýyl balasy ondaǵy oıyn alańyn kórgende tańǵalmaýy kerek. Bul alań – sol úshin salynǵan dúnıe. Munda bala qulaǵanda jaraqat alyp qalmaýy úshin tóselgen tartan tósenish, átkenshek, syrǵanaq, týrnık, basketbol, fýtbol alańy sııaqty oıyn balasyna kerektiń bári bar. Qurylys barysynda eń aldymen balanyń qaýipsizdigi eskerildi», deıdi kásipker.
Qamysty Shańdaqtaǵy feldsherlik-akýsherlik pýnkt memleket pen jekemenshiktiń seriktestigi baǵdarlamasy aıasynda 60 mln teńge qarjyǵa salynǵan. Atalǵan baǵdarlama eki jaqqa da tıimdi ekenin aıta ketken jón. Kásipker áleýmettik nysandy salyp, kerek qurylǵymen jabdyqtaǵan soń, memleket úsh jyldyń ishinde qurylysqa ketken shyǵyndy tolyq qaıtaryp beredi.
FAP-tyń tórt oryndyq kúndizgi stasıonary jumys isteıdi. Dárigerlik pýnkt anaý-mynaý aýrýhanańyzdan kem túspeıdi. Ishinde jeke-jeke emdeý bólmeleri, óz dárihanasy bar. Munda búginde alty medısına mamany eńbek etedi.
– Bizdiń feldershik-akýsherlik pýnkt naýqastarǵa dárigerge deıingi alǵashqy medısınalyq kómek kórsetedi. Máselen, esepte 320 adam tursa, sonyń 288-ine em-dom jasaldy. Mańaıdaǵy aýyl turǵyndary da bizge kelip em-dom alyp ketedi. Mysaly, bıyl 480 adam skrınıngten ótti, – deıdi FAP meńgerýshisi Aleksandra Kovtýn.
Alaqandaı ǵana aýylda istelip jatqan ıgi isterge jergilikti turǵyndar da rıza.
Jergilikti seriktestiktiń arqasynda biz ózimizdi qalada turǵyndaı sezinemiz. Aýyldyń joly, sýy bolsa, jaryǵy kúni boıy janyp tursa, odan artyq ne kerek? Mundaǵy turǵyndardyń kóbi jergilikti sharýashylyqta eńbek etedi. Tabysy jaman emes. Sosyn da shyǵar, aýyldan eshkim ketip jatqan joq. Kerisinshe, kóship kelýshiler bar. Seriktestik dırektory halyqtyń jaǵdaıyn oılaýdan sharshaǵan emes, – deıdi aýyl turǵyny Qaıynjamal Sýshko.
Shırek ǵasyrdan beri egin egip, mal ósirip otyrǵan sharýashylyq búginde oblystaǵy eń ozyq sharýashylyqtardyń sanatynda tur. Seriktestik 21 myń gektarǵa dán sińirse, sonyń teń jartysy arpa, suly, júgeri, soıa, burshaq, qysha, jasymyq tárizdi dándi daqyldardyń enshisinde. О́ıtkeni «Turar» JShS 300 jylqy, 3200 qara mal ósiredi. Sonyń 1200-i saýyn sıyr. Sharýashylyq basshysynyń aıtýynsha, bir sıyr kúnine 28 lıtr sút beredi. Súttiń ár lıtri 250 teńge turady. Munyń syrtynda memleket bir lıtr sútke 45 teńge sýbsıdııa tóleıdi.
– Eger tabysyń eselene tússin deseń, onda eńbek adamyna laıyqty jaǵdaı jasa. Sonda ǵana jumysyń ónedi. Aýyldyń betine qan júgiredi. Qazirgi jastar aýylda turǵysy kelmeıdi. Jumys joq deıdi. Turmys deńgeıiniń tómendigin syltaý etedi. Bizde bári kerisinshe, sharýashylyqta eńbek etetinderdiń deni jastar. Biz olarǵa laıyqty jaǵdaı jasap qoıdyq. Jalaqylary da joǵary, – deıdi Qaırat Ospanov.
Osydan úsh jyl buryn A.Baıtursynuly atyndaǵy Qostanaı óńirlik ýnıversıtetin «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha támamdaǵan Aqbergen Saıpyrhanov qazir «Turar» seriktestiginde agronom bolyp jumys istep júr.
– Munda kelgenime esh ókinbeımin. Kerisinshe, osyndaı qýatty sharýashylyqtan ózime laıyqty jumys tapqanyma qýanamyn. Eger elimizdegi ár sharýashylyq «Turar» seriktestigi sııaqty halyqqa járdemdeser bolsa, onda aýyldyń baǵy janar edi. Oqýdy bitire salysymen eńbekke aralasqan maǵan sharýashylyq dırektory jassyń degen joq, tórt bólmeli páterge kirgizdi. Endi ata-anamdy osynda kóshirip ákelsem be dep júrmin. Jyl sońyna qaraı úılenip, otbasyn qurmaqpyn. О́zderińiz kórip turǵandaı, úıdiń ishinde bári bar. Ystyq, sýyq sýy úzilmeıdi. Muny qarapaıym eńbek adamyna degen úlken qurmet dep bilemin, – deıdi Aqbergen Saıpyrhanov.
Aldaǵy eki-úsh jyl ishinde aýyl shetindegi keńes zamanynan qalǵan eski úıler súrilip, ornyna jańa baspana turǵyzylmaq. Kásipker sol mańaıdaǵy ashyq alańǵa sý burqaq ornatýdy josparlap otyr. Kúni keshe ǵana shaǵyn aýyldaǵy taǵy bir kóshe kúrdeli jóndeýden ótti.
Qostanaı oblysy
