Qyzylsha – aýa arqyly taraıtyn jiti ınfeksııalyq aýrý. Bul tek naýqas adamnan juǵady. Eresekterde kúrdeli, al balalarda jeńil ótedi. Balalar qyzylshanyń aýyr túrlerin tek náreste kezinde jáne ımmýnıteti álsiregen jaǵdaıda qabyldaı alady. Bul aýrý daqtar paıda bolardan eki kún buryn basqalarǵa juqpaly bolady. Aýrýdyń jasyryn kezeńiniń ekinshi kúninen denedegi bórtpeler
4 kún aralyǵynda baılanysta bolǵan adamdarǵa tynys alý arqyly aýadan juǵady. Adam ómirinde qyzylshamen aýyrmaǵan bolsa, ne ekpe almaǵan jaǵdaıda osy aýrýdy juqtyrýy múmkin.
Belgilerine toqtalsaq, qyzylshanyń jasyryn (ınkýbasııalyq) kezeńi 9-11 kún, al eger buryn ekpe alǵan bolsa, jasyryn kezeńi 15-21 kúnge sozylýy múmkin. Inkýbasııalyq kezeńnen keıin naýqastyń temperatýrasy 39-39,5 gradýsqa deıin kúrt kóteriledi. Sonymen qatar jumsaq teri bórtpeleri, jalpaq qyzǵylt daqtar paıda bola bastaıdy. Birneshe saǵat ishinde bórtpeler sany kúrt artady. Alǵashqy belgileri – qyzýy kóterilip, álsizdenip, tamaqqa tábeti nasharlap, murnynan sý aǵyp, ashy jótel paıda bolyp, kózi qyzaryp qabynady. Odan jumsaq jáne qatqyl tańdaıda teńbil bórtpeler paıda bolady. Eki urttyń ústinde qyzylshaǵa tán maıda aqshyl bórtpeler kilegeı qabyǵynyń ústinde erekshelenip turady, mundaı belgini Belskıı-Fılatov-Koplık bórtpeleri deıdi. Daqtar dóńes pishindi bolady, olardyń ortasynda suıyqtyq bar kórinetin kópirshikter bolady. Árıne, bul jaǵdaıda eshteńeni syǵyp alýǵa bolmaıdy. Alǵashqy 3-4 kúndegi bórtpeler kóp jáne tek teride ǵana emes, sonymen qatar shyryshty qabattarda – kózde, jynys múshelerinde jáne aýyzda bolýy múmkin. Bul jaǵdaıda bala ádette qatty qyshýdan azap shegedi. Ata-analar balanyń terisine syzat túspeýin qamtamasyz etýi kerek. Bul jarada ınfeksııany týdyrýy múmkin. Qyzylshanyń asqynǵanynda aǵzanyń ortalyq júıke júıesiniń jumysy zaqymdalyp, júıkeniń qabynýynan ózgerister kóp bolady.
Shamamen bir aıdan keıin aýrý azaıady. Qylshyqtar ketip, olardyń ornyna qyrtystar paıda bolady. Olar joǵalǵannan keıin teride eshqandaı iz qaldyrmaıdy.
Qyzylshanyń arnaıy emi joq. Alaıda aýrý belgilerin azaıtýǵa kómektesetin sharalar bar:
– Jańa bórtpeler sanyn azaıtý úshin tósek-oryn men ishkıimdi jıi aýystyryńyz;
– Sý prosedýralaryn azaıtyńyz, eger temperatýra bolmasa, qabyný úderisi baıqalmasa, bala kóbinese marganestiń álsiz eritindisin qosyp, qysqa vanna qabyldaı alady. Pedıatrlar dýsh qabyldaýǵa keńes bermeıdi.
– Balańyzda qarapaıym dıetany ustanyńyz. Bul allergenderdiń barlyq túrin boldyrmaý úshin qajet. Dıetada kóbirek sút jáne kókónis ónimderi bolýy kerek, kóp suıyqtyq ishý kerek.
– Temperatýrada parasetamol negizinde antıseptık qoldanǵan jón. Aspırındi qoldaný usynylmaıdy.
– Kók dəri (zelenka) qyzylshaǵa emdik áser etpeıdi, biraq bórtpeniń oshaqtaryn dezınfeksııalaý úshin paıdalanady. Jarqyraǵan jasyldan basqa, bórtpelerdi marganestiń álsiz eritindisimen súrtýge bolady. Spırtti qoldanýǵa bolmaıdy.
Ibadat ÁMIREQULOVA,
Ǵylymı-klınıkalyq kardıohırýrgııa jáne transplantologııa ortalyǵy dırektorynyń orynbasary
