"Aq Jaıyq" basylymynyń málimetinshe, ol kóptegen fılmderdiń túsirilimine, sonyń ishinde áıgili amerıkandyq kınojuldyz Vıola Devıspen birge «Jaýynger patshaıym» fılminde Brıýs Lıdiń túpnusqa ıdeıasyna negizdelgen «Jaýynger» amerıkandyq ekshn serııalynyń úshinshi maýsymyn qatysqan. Onyń sońǵy jumystarynyń biri - Netflix-tiń «One Piece» atty tanymal anımesine qatysýy.
Tımýr 1975 jyly dúnıege kelgen, Baıuly-Berish rýynan. Balalyq shaǵy týǵan aýylynda, al jastyq shaǵy Aqtóbedegi Hromtaýda ótken. Sol jerde mektep bitirip, Jubanov atyndaǵy pedagogıkalyq ınstıtýtqa oqýǵa túsedi. Instıtýtta stýdent jekpe-jek ónerine - kıkboksıngke, boksqa jáne taekvondoǵa qyzyǵýshylyq tanytady.
– 2004 jyly men chempıon atanǵan Arhangelskide ótken thekvondodan álem chempıonatynda Ońtústik Afrıkadan da komanda boldy. Olarǵa bizdiń tehnıkamyzdyń unaǵany sonsha, bizdiń komanda sparrıngte óner kórsetkennen keıin olar meniń bapkerimdi Afrıkaǵa shaqyrdy; Ol kezde men Aqtóbe federasııasynyń vıse-prezıdenti bolatynmyn, odan keıin shaqyrtý boıynsha men de bardym, – deıdi Tımýr.
2007 jyldan bastap ol Ońtústik Afrıka Respýblıkasynda turady, Úndi muhıtynyń shyǵys jaǵalaýynda ornalasqan Dýrban qalasyna jaqyn jerde Kvazýlý-Natal provınsııasynyń Etekvını okrýginde bapker bolyp jumys isteıdi. Ol jerde kóptegen Gollıvýd fılmderi ekzotıkalyq afrıkalyq landshaftarda túsiriledi. Keıbir fılmderde bizdiń Tımýr, áldebir taıpanyń jaýyngeri retinde naızamen, afrıkalyq kýkrı pyshaqtarymen shaıqasady; keıde ony mına jaryp jibergen gangster djıpiniń jarylys tolqyny alyp ketedi; biraq ol kóbinese jekpe-jek ónerin kórsetedi, arasynda keıipkeri óledi. Jalpy, jerlesimizdiń kúndelikti ómiri jerlesteriniń turmysynan sál ózgesheleý.
Tımýr aldaǵy ýaqytta arnaıy jasaq sarbazynyń rólin somdaıtyn boevık fılminiń túsirilimine ázirlenip jatyr. Sondyqtan onyń búkil kúni mınýtyna deıin josparlanǵan.
«Osy jerde, Dýrbanda ózimniń jekpe-jek óneri ortalyǵyn ashtym, al fılmge túsýdi meniń hobbıim deýge bolady.
...Shynymdy aıtsam, kınomatografııa salasyna kezdeısoq keldim. Feısbýkta Erden Telemisov degen dosym bar, ózi akter, kaskader. Ol óz jazbalarynyń birinde Keıptaýn qalasynda ekenin aıtqan edi. Qazaqstandyq jerlesim, menen nebári eki myń shaqyrym jerde eken! Ony kórip, amandasý múmkindigin qalaı jiberip alaıyn? Úıden jyraqta júrgender meni túsinedi.
Men oǵan habarlama jazdym, ol birden jaýap berdi. Sol kúni bılet satyp alyp, Keıptaýnǵa ushyp kettim. Bul Ońtústik Afrıkanyń ońtústik-batysyndaǵy port qalasy. Áleýmettik jelidegi dos bolsaq ta, qazaqsha jyly qarsy aldy. Sol jerde Keıptaýnda «Jaýynger» serıalynyń ekinshi maýsymyna qatysyp jatqany belgili boldy.
Bilmeıtinder úshin «Jaýynger» - Brıýs Lıdiń túpnusqa ıdeıasyna negizdelgen amerıkandyq ekshn serıal, al atqarýshy prodıýseri - ataqty jekpe-jek sheberiniń qyzy, óte daryndy aktrısa ári ssenarıst Shennon Lı.
- Jigitter sońǵy túsirilim kúnin atap ótip, meni shaǵyn banketke shaqyrdy. Sol jerde meni halyqaralyq komandanyń ataqty kaskaderlerimen tanystyrdy, ol jerde qazaqstandyq Nomad Stunts kaskaderlar tobynyń ókilderi de boldy. Ońtústik Afrıkada úlken jobalar túsiretin qýatty Cape Town Film Studios kompanııasy bar ekeni maǵan jańalyq boldy. Al, kerek bolsa! Men Ońtústik Afrıkada 12 jyl ómir súrsem de, estip kórmeppin... Árıne, buǵan qyzyǵýshylyq bildirip, kaskader dostarymnyń jeke paraqshalaryna jazyldym. Olardyń jobalaryn baqylap, kıno álemine degen qyzyǵýshylyǵym arta tústi, - dep eske alady Tımýr.
– Sodan soń atpen trıýk jasaý kýrstaryna irikteý týraly habarlandyrýdy kórdim. Árıne jazyldym. Irikteýdi Ońtústik Afrıkada, Keıptaýnǵa jaqyn jerde 30 jyldan astam ýaqyt turyp jatqan álemdik deńgeıdegi kaskader Elbrýs Ýrtaev júrgizdi. Ol óz salasynyń naǵyz mamany, ol «b.e.d. 10 000 jyl», «Saryshaıan patshasy» jáne basqa da kóptegen fılmderge tústi, Kventın Tarantıno jáne basqa da tanymal rejısserlermen birge jumys istegen.
«Atpen trıýk jasaý - bul jumystyń jartysy ǵana, olarmen ortaq til tabý kerek, olar adam sııaqty - ózara senim bolýy kerek», - degen edi sol kezde maǵan Elbrýs. Biraq óz basym bul máselede esh qıyndyq kórgen joqpyn – óıtkeni men qazaqpyn ǵoı. Bala kezimnen attyń qulaǵynda oınaımyn.
«Patsha áıel» fılminiń túsirilimi bastalǵanyn bilgen soń, túsirilimge qatysqan kaskaderlerdiń jetekshisine habarlastym. Elbrýs maǵan rıza bolyp, keremet usynystar berdi: osylaısha alǵashqy jobama kiristim.
Birden aıtaıyn, ońaı bolǵany joq. Bul jerde úlken básekelestik bar, jaqsy daıyndyq kerek, al meniń jekpe-jektegi sheberligim basqa úmitkerlerden artyqshylyǵym boldy, - deıdi ol.
Rejısser Djına PRINS-BAITVÝDTYŃ «Patsha áıel» fılmi Qazaqstannyń kınoteatrlarynda kórsetildi. Bul 1800 jyldardaǵy shynaıy oqıǵany sýretteıtin fılm. Agodjı taıpasynyń óz patshalyǵyn qorǵaıtyn jaýyngerleri týraly baıandalady. Oqıǵa jaýyngerlerdi ómir saltyn túbegeıli joıýǵa tyrysatyn jaýlarymen kúresýge úıretetin bólimshe generaly Nanıskanyń aınalasynda órbıdi. Fılm túgeldeı Ońtústik Afrıkada túsirilgen jáne basty róldi tanymal aktrısa Vıola DEVIS somdaǵan.
- Vıola óte tartymdy áıel eken. Shynymdy aıtsam, trıýktarymdy oryndaý barysynda Gollıvýd juldyzymen bir alańda ekenimdi sezbegen edim. О́z jumysyma qatty berilip ketkenmin, óıtkeni fılm áreketke toly - tóbeles, shabys. Túsirilimderdiń birinde óte ádemi aktrısa Sheıla ATIM somdaǵan onyń kómekshisi Amenza meni óltiredi. Ol naızasyn aınaldyryp, meniń tamaǵymdy "oryp jiberedi". Onyń óte ádemi ekeni sonsha, onyń naızasynan qaıta-qaıta ólýge daıyn edim...
Bul kórinis fılmge kiristirilmegen. Mundaı jaǵdaı bolyp turady. Biraq men dýblderdiń kópshiliginde boı kórsetemin. Ádette, fılmdi kórip otyrǵan kórermendi trıýktary bar ádemi kórinistiń baýrap alatyny sonsha, ol árbir epızodtyń qandaı aýyr eńbekpen túsiriletinin oılamaıdy da. Meniń jumysym akterlyq jumystan birshama erekshelenedi. Biz úshin eń bastysy – daǵdylar. Kaskaderde daǵdylar neǵurlym kóp bolsa, soǵurlym ol qundyraq bolady. Qazir men brazılııalyq djıý-djıtsýmen aınalysyp júrmin, bul kedergi keltirmeıdi; kez kelgen kýrs jarııalansa, jańa nárseni úırenýge tyrysamyn: mysaly, arqanmen rıýk jasaý, bıiktikten qulaý, atys qarýymen domalaý, motosıkl júrgizý, kólik júrgizý. Maǵan bular qyzyq, munyń bárin úırenip júrmin, áli de kóp nárseni úırengim keledi. Kóptegen jobalarǵa qatysqanyma qaramastan, áli de bul salany jańa bastaýshymyn, - deıdi Tımýr.
– Bıyl qarasha aıynda meniń qatysýymen Devil's Peak dep atalatyn fılm jaryqqa shyǵady. Keıptaýnda Ibilis shyńy dep atalatyn jer bar, bul taýdaǵy ǵajaıyp jer. Bul fılmde men gansterdiń oqqaǵarlarynyń birimin. Sıýjet boıynsha onyń djıpi jarylyp, biz, onyń oqqaǵarlary ólemiz.
Jarylys tolqynynan áserli kórinis túsirý úshin bizdi arqamen baılady, olardyń kómegimen tórt metr qashyqtyqqa ushyp ketýge tıispiz. Bul meniń mundaı alǵashqy tájirıbem ári bul qaýipti trıýk bolyp sanalady.
Kóbinese, eger qulaý kadrǵa túsirilmese, kaskadıorlar tósenishterge qulaıdy. Biraq bul jerde kórermen qatty qulaǵan óte tabıǵı kórinisti kórýi kerek boldy. Keıbir áriptesterimniń joly boldy - olar otynnyń ústine, basqalary kógalǵa qulady, al men úlken tastary bar jerge tap boldym. Iá, meniń de jolym bolǵysh. Jarylys da shynaıy, jalyny jáne barlyq arnaıy effektileri boldy. Terimiz kúıip qalmas úshin arnaıy geldi aldyn ala jaǵyp tastady. Sóıtip, jarylys sátinde bizdi arqanmen tartyp qalady da, men joǵaryǵa kóterilip, sodan soń tars etip tastarǵa qulaımyn. Bul jerde maǵan jekpe-jekte úırengen – durys toptastyrý daǵdylarym kómektesti. Myna-a-adaı isik paıda boldy, biraq ózińiz kórip turǵandaı, tirimin.
Men sondaı-aq One Piece túsirilimine qatystym, bul Eııtıro ODA jazyp, ıllıýstrasııalaǵan japondyq manga.
One Piece – Japonııada óte tanymal jáne búkil álemde, sonyń ishinde Qazaqstanda da jankúıerleri bar anıme telehıkaıasy.
Jaryqqa shyqqaly beri One Piece Japonııadaǵy eń tanymal jáne álemdegi eń tanymal mangalardyń birine aınaldy.
..Munyń bári óte qyzyq, qanshama adamdarmen tanysasyń. Aıta ketý kerek, kaskaderlik jumys batyldyqty, eńbekqorlyqty, tózimdilik pen shydamdylyqty qajet etedi. Mende munyń bári bar. Bul tek ózimdi únemi damytýdyń arqasynda ǵana emes. Biz, qazaqtar negizinen óte myqty halyqpyz ǵoı. Bul bizdiń qanymyzda bar.
О́mirin shyǵys jekpe-jegimen baılanystyrǵan adam retinde mamandyǵymnyń qaýip-qaterinen qoryqpaımyn. Biz, shyǵystyqtar, ashý, yza, jekkórýshilik jáne t.b. sııaqty jaǵymsyz emosııalardy «eńseremiz». Árıne, men de janym bar adammyn, trıýk aldynda qobaljımyn, bul qalypty jaǵdaı. Mamandyǵym boıynsha jaraqat alý qaýpi óte joǵary, biraq olaı bolmas úshin kóp jattyǵamyn, al eger jaraqat alyp jatsam, demek ol Allanyń qalaýy, - deıdi Tımýr.
Kaskaderlerdiń akterlarǵa jasyryn renishteri bar-joǵyn bilý de qyzyq boldy. О́ıtkeni, olar úshin barlyq aýyr jumysty jasaıdy: qulaıdy, sekiredi, júgiredi, ot pen tútinniń arasynda júredi, keıde aýyr jaraqat alady. Al kaskader qandy terin súrtip jatqanda, kelesi kadrda kúıe jaǵyp alǵan batyl júzdi akter jarylysqa burylmastan sloý-mo rejıminde ketip bara jatady. Sodan keıin oǵan Oskar beredi, qoltańba suraıdy. Sóıtek, Tımýrdyń renishi joq eken:
- Djekı Chan mansabyn bastaǵan kezde Brıýs Lıdiń ony kamera aldynda uryp, taıaqpen soqqylaǵanyna renjigen joq qoı. Men nege renjýim kerek? Bul jumys.
– Ár adamnyń ıdealy bolady ǵoı. Ákem Súndet QURMANOV árqashan meniń ıdealym bolyp qala beredi. Al anam, onyń esimi Jumabıke, men úshin mahabbat pen náziktiktiń sımvoly. Ákem ómir boıy avtoelektrık, al anam esepshi bolyp jumys istedi.
Qarapaıym otbasynda dúnıege keldim: áke-sheshem eńbekqorlyqty, tártipti, ádeptilikti bala kúnimnen boıyma sińirip ósirdi. Týǵan jerge degen súıispenshilikti de. Aıtpaqshy, men Qazaqstan azamattyǵynan bas tartqan joqpyn, bul jerde yqtııarhatpen turyp, jumys istep jatyrmyn.
Áke-sheshem Inderborǵa jıi barady, onda týystarymyz turady. Men votsapta «Ońtústik Afrıkadaǵy qazaqstandyqtar» tobynda barmyn. Bul jerde birneshe otandasym turady, olar Atyraýdan. Bul bir kezder turmysqa shyǵyp, kóship ketken qyzdar. Ońtústik Afrıkada qazaqtar az, bári bir-birine qoldaý kórsetip júredi. Árıne, týǵan jerimdi saǵynamyn, biraq sońǵy jyldary jumysym kóp bolyp ketti; úıge barmaǵanyma 5 jyl boldy, Qazaqstandy jıi saǵynyshpen eske alamyn.
Ońtústik Afrıka - keremet el, maǵan bul jerdiń halqy unaıdy - meıirimdi, balajan halyq, - deıdi Tımýr. – Árıne, minsiz emes. Sybaılas jemqorlyq, jumyssyzdyq, qylmys, ásirese Iohannesbýrgte kóp. Al men turatyn jerde ózimdi jaıly sezinemin. Bul Kvazýlý-Natal provınsııasy, halyq tyǵyz qonystanǵan, munda negizinen qara násildi afrıkalyqtar, sonymen qatar Úndistannan kelgender turady, eýropalyqtar az. Bul zulystardyń astanasy. Maǵan osy jer jaıly, munda turatyn adamdardyń minez-qulqy adaılardy eske túsiredi, olar da týrashyl, jaýynger halyq. Al jalpy Ońtústik Afrıka turǵyndaryn úılesimdi ómir súrip jatqan osyndaı alýan túrli jurtshylyq jınalǵandyqtan túrli-tústi ult dep ataıdy.
...Bul shyǵysynda Úndi muhıtynyń, batysynda Atlant muhıtynyń sýy shaıyp jatqan ǵajaıyp el. Men bul eldi qabyldap, jan-tánimmen súıdim. Biraq... Týǵan jerdi saǵynǵanym sonsha, aıtyp jetkize almaımyn. Samal jel eskende murnyńa keletin qoıdyń ıisin, sheksiz-shetsiz dalamdy, tipti tanymasam da ózimizdiń adamdardy saǵyndym, bárińiz maǵan jaqynsyzdar. Shirkin-aı, Jaıyqta shomylǵanǵa ne jetsin...
