Mańyzdy forým ótedi

Sharaǵa qatysqan «Atameken» KP basqarma tóraǵasynyń orynbasary Murat Amrın, UKP О́ńdeý ónerkásibi ko­mıtetiniń tóraǵasy Tahmına Naǵy­manova, «Taý-ken metallýrgııalyq kásip­oryndarynyń respýblıkalyq qaýym­dastyǵy» TMKQ Atqarýshy dırek­to­rynyń birinshi orynbasary Maksım Kononov halyqaralyq forýmnyń mán-jaıy men maqsaty týraly aıtyp, til­shiler tarapynan qoıylǵan birqatar suraqqa jaýap berdi.

«Aǵymdaǵy aıdyń 16-sy kúni О́ner­ká­sip jáne qurylys mınıstrligi men «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy birlesip, «Qazaqstandyq qamtý 2.0» halyqaralyq forýmyn ótkizedi. Forým «Expo» Kongress ortalyǵynda bolatynyn habarlaımyz. Onda Taý-ken metallýrgııa (TMK) salasynyń ókilderi, otandyq taýar óndirýshiler (OTО́), memlekettik organdar, ınvestorlar men halyqaralyq sarapshylar bir alańda jınalady. Osy saladaǵy jergilikti qamtý úlesin ulǵaıtý, elishilik qundylyqty eseleý, sondaı-aq halyqaralyq kompanııalardyń ozyq tájirıbelerin talqylaımyz. Atalǵan máse­leler Memleket basshysynyń 2023 jylǵy 1 qyrkúıektegi «Ádiletti Qa­zaq­stannyń ekonomıkalyq baǵdary» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyn iske asyrý jónindegi ulttyq is-sharalar jos­parynda kórsetilgen. Bul retteletin satyp alýlardaǵy ishki qundylyqty damytý tapsyrmasynyń joǵary saıası mańyzdylyǵyn rastaıdy», dedi M.Amrın.

Taý-ken metallýrgııa ónerkásibi eko­no­mıkadaǵy júıe quraýshy sala­lar­dyń biri bolyp tabylatynyn jáne eldegi IJО́-degi úlesi 2022 jyldyń aıaǵynda 9,5%-dy quraǵanyn aıtty. Taý-ken metallýrgııa kesheni ekonomıkanyń basqa sala­laryna úlken mýltıplıkatıvti áser etedi. Máselen, sarapshylardyń ba­ǵa­laýyna qaraǵanda, taý-ken metallýr­gııa sektoryndaǵy 1 jumys ornyna ekonomıkanyń basqa salalarynda 2,6 jumys orny, sondaı-aq bul sektordaǵy 1 teńge salyq úshin ekono­mı­kanyń basqa salalarynda 1,8 teńge qosymsha salyq qalyptasady eken.

«Saladaǵy óńdeý ónerkásibi týraly aıtatyn bolsaq, 2022 jyly onyń ishki jalpy ónimdegi úlesi – 13,2 paıyz. О́ńdeý ónerkásibindegi ónim mólsheri 21,2 trln teńgeni nemese ónerkásip óndirisiniń jalpy kóleminiń 43 paıyzyn qurady. Búginde óńdeý ónerkásibindegi belsendi zańdy tulǵalardyń sany 20 myńnan asady», dedi basqarma tóraǵasynyń orynbasary.

Tilshilerdi taý-ken jáne taý-ken metal­lýrgııa kásiporyndary qaýym­das­tyǵynyń jumysymen tanystyrǵan M.Kononov birqatar túıindi máseleni alǵa tartty. «Taý-ken metallýrgııa sa­la­­synyń kásiporyndary Memleket bas­­shy­synyń satyp alynatyn taýar­lar­daǵy qazaqstandyq qamtý úlesin ul­ǵaıtý qajettiligi týraly tapsyrmalaryna barynsha jaýapkershilikpen qaraıtynyn atap ótkim keledi. Desem de, bul mindetti sheshý jolynda bizge júıeli jańa tásilder qajet. Áýeli TMK-ny otandyq taýar óndirýshilermen jumys is­teý­diń jańa qaǵıdattaryna qaıta baǵ­dar­laý qajet.

Eń aldymen, jańa qaǵıdattar de­genimiz – ofteık-kelisimsharttar men uzaqmerzimdi kelisimsharttar quraldary arqyly uzaqmerzimdi seriktestikterge kóshýdi kózdeımiz. Qazir memlekettik retteý júıesi kóbinese bir rettik satyp alýlarda OTО́-ny qoldaýǵa kóbirek baǵyttalǵan. Bul tásildi tolyǵymen tıimdi dep ataýǵa bolmaıdy. Bizdiń oıy­myzsha, Prezıdent Joldaýynda óńdeý ónerkásibi taýarlaryn uzaqmerzimdi kepildendirilgen satyp alýdy kózdeıtin offteık-kelisimsharttarǵa basa nazar aýdarýdy aıtty», dedi qaýymdastyqtyń Atqarýshy dırektorynyń birinshi orynbasary.

Qazirgi ýaqytta osy baǵytta ju­mys­­tar belsendi júrgizilip jatyr. Endi atalǵan forým aıasynda TMK men OTО́ arasynda birqatar jańa offteık-ke­lisim­sharttarǵa qol qoıý josparlanyp otyr­ǵan kórinedi. Sondaı-aq TMK men OTО́ arasyndaǵy yntymaqtastyq satyp alýmen shektelmeıtinin atap ótken jón. Mysaly, búginde metaldardy (alıýmınıı, mys, qorǵasyn) ishki naryqqa qaıta óńdeýshilerdiń qajettilikteri úshin jetkizýdi kózdeıtin jeńildetilgen jaǵdaıda sharttar jasasý tájirıbesi tabysty iske asyryldy. Sondyqtan, orta merzimdi perspektıvada TMK men OTО́-nyń elishilik qundylyqty damytý máselelerindegi yntymaqtastyq mindeti áldeqaıda keń dep aıtýǵa bolady. Saıyp kelgende, TMK iri qala quraýshy kásiporyndarynyń aınalasynda ShOB beldeýlerin qurýǵa kelýimiz kerek. Bul, óz kezeginde, TMK qajettilikteri úshin taýarlardy jetkizý tizbegindegi irki­lis táýekelderin azaıtýǵa múmkindik bere­di jáne belgili bir dárejede valıýta baǵa­my­nyń ózgerý faktoryn teńes­tire otyryp, satyp alý baǵasynyń bol­jam­dy­lyǵyn arttyrady.

«Qazaqstandyq qamtý 2.0» forýmy TMK tarapynan negizgi tutynýshylardy jáne otandyq taýar óndirýshiler qatary­nan áleýetti ónim berýshilerdi bir ústel basy­na jınap, barlyq ózekti máselelerdi talqylaý jáne odan ári birlesken ju­mys joldaryn belgileý úshin tamasha alań bolatynyna senimdimiz», dedi M.Kononov.

Qazirgi kezde bizdiń el úshin ózin ózi ekonomıkalyq turǵydan qamtamasyz etýge múmkindik beretin óńdeýshi ónerkásip pen ishki qundylyqty jedel damytý mindetteri erekshe mańyzdy bolyp tabylady. Eń aldymen, búginde óz óndirisine ınvestısııa salǵan, jumys oryndaryn qurǵan, salyq tóleıtin eldegi qolda bar óndiristik kásiporyndardyń kyzmetin qamtamasyz etý úshin barlyq jaǵdaıdy jasaý qajet. Ony Memleket basshysy halyqqa Joldaýynda atap aıtty.

«Otandyq óndiristi damytýdyń ma­ńyzdy sharttarynyń biri – taý-ken metal­­lýrgııa ónerkásibiniń kásiporyn­da­ryna óz ónimderin jetkizý múmkindigi.

О́kinishke qaraı, búginde ózara ynty­maq­­tastyǵymyzdyń nátıjesi jaqsy bolmaı tur. Buǵan taý-ken metallýrgııa ónerkásibi men óńdeýshi ónerkásiptiń baıaý ósý qarqyny anyq dálel. ASPiR derekteri men Dasco Consulting Group esep­teýlerine sensek, 30 jyl ishinde taý-ken ónerkásibi 3 esege jýyq ósti. Al óńdeý ónerkásibindegi óndiris, ókinishke qaraı el táýel­sizdiginiń basyndaǵy deńgeıge qaı­ta oraldy», dedi T.Naǵymanova.

2023 jyldyń 9 aıyndaǵy ónerká­siptik óndiris kólemi týraly sońǵy sta­tıs­tıkalyq málimetterge kóz salyp kóre­ıik. Toǵyz aıdyń qorytyndysy boıynsha eldegi ónerkásip óndirisiniń kólemi 33,97 trln teńgeni qurady. О́nerkásip óndirisiniń jalpy kólemindegi taý-ken óndirý sektorynyń úlesi eleýli – 15,925 trln teńgege shıki munaı óndiriledi, tabıǵı gaz – 74,5%, óndiristik metall rýdalary – 17,1%. О́nerkásip ón­diri­siniń ekinshi jartysy óńdeý óner­ká­sibinen keledi. Bul fakt qýanýǵa tu­rar­lyq sııaq­ty. Áıtkenmen mamannyń egjeı-tegjeı qarastyrǵan saraptaýyna nazar aýdaryp kóreıikshi.

«О́ńdeý ónerkásibindegi eń úlken úles­ti metallýrgııa quraıdy – 38%. Shyn­­dyǵynda, bul da óndirilgen shıkizat, sha­ma­ly baıytylǵan, keıinnen eksportqa shyǵarylatyn tómengi ónim bolyp tabylady. Qaıta óńdeýdegi eleýli úlesti tamaq ónimderi men sýsyndar óndirisi alady – 19,1%. Al mashına jasaýdyń úlesi birshama az – 18,7%. Bul rette hımııa ónerkásibi óńdeý ónerkásibi ónimi kóleminiń 4,5%-yn ǵana quraıdy. Qurylys materıaldaryn óndirýshilerdiń arqasynda basqa da metall emes mıneraldy ónimderdi óndirý – 5,7%. Koks jáne munaı ónimderin óndirý – 5,4%. Bularmen birge jeńil ónerkásip – 1,8%, jıhaz óndirisi – 0,4%, qaǵaz jáne qaǵaz ónimderi  0,6% ǵana», dedi komıtet tóraǵasy.

Sonymen, jalpy metallýrgııalyq óndiris pen metall kenderin óndirýdi alatyn bolsaq, munaı jáne gaz ónerkásibin esep­te­megende taý-ken metallýrgııa óner­­kásibiniń úlesi eldegi barlyq óner­kásip óndirisiniń 26%-yn quraıdy eken. Sondyqtan elimizde túpkilikti qaıta óńdeý ónerkásipterin qolǵa alatyn kez kelgen sııaqty. Demek osy aıdyń 16-sy kúni Astanada josparlanǵan «Qazaqstandyq qamtý 2.0» atty forýmnan zor úmit kútemiz.